III SA/Gd 248/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. J. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Miasta z dnia 5 grudnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie wstrzymania likwidacji i połączenia zakładów budżetowych postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący A. J. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł. Uzasadniając złożony wniosek ww. wskazał, że z uwagi na swój stan majątkowy i wysokość dochodów nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Ponadto jego skarga została wniesiona w interesie publicznym w trosce o legalność aktów prawa miejscowego stanowionych przez organy samorządu terytorialnego. Z punktu widzenia sprawiedliwości społecznej nie ma tym samym podstaw aby obciążać skarżącego kwotą 300 zł stanowiącą wpis od wniesionej skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz z dokumentów nadesłanych w następstwie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 23 kwietnia 2014 r. wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Dochód rodziny stanowi wynagrodzenie ze stosunku pracy żony wnioskodawcy wynoszące w okresie styczeń - marzec 2014 r. 2.885,20 zł brutto (2.076,56 zł netto). Wnioskodawca jest obecnie osobą bezrobotną przy czym nie jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy. Miesięczne koszty utrzymania ww. osób (to jest wydatki za lokal, należności za energię elektryczną i paliwo gazowe) wynoszą około 650 zł. W świetle złożonego oświadczenia małżonkowie są właścicielami mieszkania o powierzchni 39 m2 oraz samochodu osobowego o wartości rynkowej 7.900 zł. Z przedstawionego na wezwanie referendarza sądowego wyciągu z rachunku bankowego należącego do żony wnioskodawcy wynikało, że na dzień 30 kwietnia 2014 r. dodatnie saldo rachunku wynosiło 1.301,73 zł. W tym stanie należało wskazać, co następuje. Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w;] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powołanej regulacji normatywnej to podmiot wnoszący o przyznanie prawa pomocy winien wykazać, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W realiach rozpatrywanej sprawy referendarz sądowy analizując stan majątkowy wnioskodawcy i jego żony jak i generowane przez ww. osoby dochody uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Należy bowiem zauważyć, że żona wnioskodawcy generuje dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 2.885,20 zł brutto miesięcznie. Zestawiając ww. kwotę z niezbędnymi wydatkami dwuosobowego gospodarstwa domowego w kwocie około 650 zł uznać należy, że poniesienie kosztów sądowych (które na obecnym etapie kształtuje wyłącznie wpis od skargi w kwocie 300 zł) nie może spowodować uszczerbku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Konstatacja powyższa jest tym bardziej uzasadniona, że żona wnioskodawcy cały czas posiada dodatnie saldo na swoim rachunku bankowym (odpowiednio 1.335,27 zł w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz 1.301,73 zł w dniu 30 kwietnia 2014 r.). Oznacza to, że nadwyżka posiadanych środków pieniężnych może być z powodzeniem przeznaczona na poniesienie kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania sądowego. Z przedłożonych dokumentów nie wynika zaś aby ww. rachunek bankowy był w określony sposób zajęty bądź zabezpieczony. Zauważyć również należy, że w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca nie wskazywał, że on jak i jego żona posiadają zobowiązania, których nie regulują bądź które są przedmiotem prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Powyższe okoliczności faktyczne wyłączają w ocenie referendarza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Jak wskazano powyżej, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać wyłącznie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy zaś rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych i zaspokoić fundamentalnych potrzeb życiowych (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 51/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W realiach prowadzonej sprawy ww. sytuacja nie zachodzi. Odnosząc się z kolei do argumentacji zawartej w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy a ukierunkowanej na podkreślenie charakteru wniesionej przez wnioskodawcę skargi wskazać należy, że ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w art. 246 w sposób transparentny określa przesłanki warunkujące przyznanie tego prawa łącząc taką możliwość wyłącznie z wykazaniem niemożności poniesienia kosztów postępowania z uwagi na trudną sytuację materialną danego podmiotu. Subiektywne przekonanie wnioskodawcy co do charakteru wniesionej przez niego skargi jak i jego odczucia co do działań organów administracji publicznej z oczywistych względów nie mogą stanowić okoliczności rozważanych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.