III SA/Gd 250/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędziowie: WSA Alina Dominiak WSA Felicja Kajut (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi R. W. i R. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia 15 lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 28 grudnia 2005 r. nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 28 grudnia 2005 r. nr [...] na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 11 lit. c ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych, pomiędzy organy gminy a orany administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 34, poz. 198 ze zm.), orzekł o wymeldowaniu R. W. i R. W. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w G. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z wnioskiem o wymeldowanie R. W. i jej syna R. W. z przedmiotowego lokalu wystąpił J. W. twierdząc, że wymienieni nie mieszkają w lokalu od 2001 r. Najemcą lokalu jest J. W. R. W. w piśmie z dnia 26 września 2005 r. oświadczyła, że do USA wyjechała w 2002 r. w celu odwiedzenia córki, która mieszka tam na stałe. Od 2002 r. dwukrotnie przebywała w Polsce i mieszkała wówczas w lokalu - ul. [...] (taki adres podano w decyzji, faktycznie z akt sprawy wynika, iż chodziło o lokal nr [...]). R. W. przebywa w Stanach Zjednoczonych z synem, który jest tam leczony i wymaga rehabilitacji. Po zakończeniu rehabilitacji w 2006 r. zamierza powrócić do przedmiotowego lokalu. Organ wezwał R. W. do dostarczenia dokumentu świadczącego o prowadzonej w Stanach Zjednoczonych rehabilitacji syna, jednak strona nie odpowiedziała na to wezwanie. R. W. nie wypowiedział się w sprawie. Ponadto organ powołał się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 1995 r. SA/Gd 1844/95, w którym stwierdzono, że wymeldowania nie można uzależniać od oświadczenia osoby o jej chęci powrotu do przedmiotowego lokalu w przyszłości, ponieważ rozstrzygnięcia w sprawach nie mogą być uzależnione od zdarzeń przyszłych. W ocenie organu zameldowanie R. W. i R. W. pod wskazanym adresem było zameldowaniem fikcyjnym. W odwołaniu od tej decyzji R. W. i R. W. podali, że R. W. jest osoba niepełnosprawną, choruje na mózgowe porażenie dziecięce i posiada I grupę inwalidzką. W związku z chorobą wymaga on stałej opieki. Jest leczony i rehabilitowany w USA, gdyż ma tutaj zapewnione lepsze możliwości niż w Polsce. Obecny ogólny stan jego zdrowia nie pozwala na powrót do kraju. Wojewoda [...] decyzją z dnia 15 lutego 2006 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych utrzymał w mocy decyzję organu niższej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w świetle obowiązujących przepisów do podjęcia decyzji o wymeldowaniu konieczne było ustalenie, czy wymienione osoby opuściły lokal w sposób trwały i dobrowolny. W ocenie organu odwoławczego wszystkie zebrane w sprawie dowody potwierdzają, iż opuszczenie lokalu miało taki właśnie charakter. Obie strony postępowania przyznały, że R. W. i R. W. opuścili lokal w 2002 r. Fakty niezbicie świadczą, że centrum życiowe wymienionych znajduje się obecnie w Stanach Zjednoczonych i tam koncentrują się ich wszystkie sprawy życiowe. Nie ma na to wypływu okoliczność, że R. W. dwukrotnie odwiedziła Polskę i mieszkała w przedmiotowym lokalu. Ponadto z zaświadczenia nadesłanego przez R. W. wynika, że jej syn znajduje się pod opieką lekarską dopiero od 2005 r. Z jej oświadczeń wynika rozbieżność, co do daty powrotu do kraju na stałe. Początkową twierdziła, że w 2006 r. zamierza powrócić do Polski, natomiast w odwołaniu podała, że ogólny stan zdrowia syna nie pozwala na powrót do kraju. Świadczy to o tym, iż nie wiadomo kiedy powróci do kraju i czy to w ogóle nastąpi. W takich okolicznościach organ odwoławczy uznał, iż niespornym jest fakt nie zamieszkiwania R. W. i jej syna w przedmiotowym lokalu. To oznacza, że spełniona została przesłanka wymeldowania zawarta w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ odwoławczy podniósł również, iż instytucja zameldowania ma charakter ewidencyjny, rejestracyjny i powinna odzwierciedlać istniejący stan faktyczny, wskazywać aktualne miejsce pobytu osób. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku R.W. i R. W. stwierdzili, że Wojewoda [...] jest nieobiektywny i zasłania się literą prawa, nie biorąc pod uwagę sytuacji w jakiej się znaleźli skarżący. Skarżący stwierdzili, że do Stanów Zjednoczonych wyjechali w 2002 r., ale nie opuścili Polski na stałe. Po rozwodzie wspólne mieszkanie z J. W. było pasmem kłótni i znęcania się nad nimi. Ponadto R. W. straciła pracę i - wobec braku perspektyw na nowe zatrudnienie - skorzystała z zaproszenia córki. R. W. podjął rehabilitację w 2005 r., po długich staraniach. Obecnie R. W. przebywa w kraju w przedmiotowym lokalu. Skarżący podnieśli, że J. W. kilkakrotnie czynił próby wymeldowania ich z zajmowanego mieszkania i organy administracyjne wydawały w tej sprawie różne rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżących działania J. W. mają na celu wykupienie, a następnie sprzedaż lub zamianę mieszkania. R. W. korzysta z tego lokalu zgodnie z postanowieniem sąd i ponosi połowę kosztów związanych z jego utrzymaniem. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i potrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 11 sierpnia 2006 r. skarżący, odnosząc się do stanowiska organu odwoławczego zawartego w odpowiedzi na skargę, wskazali, iż nie odpowiedziano na ich pytania zawarte w skardze oraz nie uwzględniono ich sytuacji materialnej i zdrowotnej R. W., a także przyczyny wyjazdu. Skarżący zamierzają powrócić do kraju. R. W. przebywała w przedmiotowym lokalu w kwietniu 2006 r. i ponownie wybiera się do kraju w październiku. W czasie rozprawy w dniu 13 kwietnia 2007 r. uczestnik postępowania J. W. okazał decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 22 marca 2007 r. nr [...] o wymeldowaniu R. W. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (DZ. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) rozstrzygając w granicach danej sprawy, sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi. Dla dokonania przedmiotowej oceny zasadniczego znaczenia nabiera treść art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jednolity tekst Dz. U. z 2001 r. nr 87, poz. 960 ze zm.), w myśl którego organ administracji wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub tymczasowego trwającego ponad dwa miesiące i jednocześnie nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z brzmienia cytowanego powyżej przepisu wynika, że jedyną przesłanką wymeldowania jest fakt opuszczenia miejsca zameldowania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania, przy czym w orzecznictwie sądowym powszechnie przyjęty został pogląd, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić jedynie wówczas, jeżeli ma on charakter dobrowolny i trwały. Odnosząc się do tej kwestii wskazywano, że opuszczenie miejsca pobytu stałego nie oznacza tylko fizycznego przebywania w innym miejscu niż miejsce pobytu stałego, lecz by łączył się z tym zamiar stałego związania się z tym innym miejscem i urządzenie w nim nowego centrum życiowego (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2005r., II OSK 302/05, baza Lex nr 190969, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2001r., V SA 3169/00, baza Lex nr 50123). Wydanie przez organ orzeczenia o wymeldowaniu danej osoby z pobytu stałego winno być tym samym poprzedzone postępowaniem dowodowym, którego rezultaty nie pozostawiałyby wątpliwości co do istnienia wymienionej wyżej przesłanki wymeldowania. Naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego są - zawarte w art. 6 i 7 k.p.a. - zasada praworządności oraz dochodzenia prawdy obiektywnej. Nakładają one na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym jak i prawnym, w celu ustalenia rzeczywistego stanu sprawy. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji państwowej zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Treść tego przepisu należy tłumaczyć w ten sposób, że obowiązek przeprowadzenia wszystkich niezbędnych do wyjaśnienia sprawy dowodów obciąża organ administracji prowadzący postępowanie w sprawie. Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. decyzja powinna być należycie uzasadniona z podaniem, m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej. Oceniając zaskarżone decyzje należy stwierdzić, że nie zostały one poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Organ pierwszej instancji dokonując analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie skupił się wyłącznie na zeznaniu J. W. potwierdzającego fakt opuszczenia lokalu przez R. W. i R. W. oraz na treści pisma R. W. z dnia 26 września 2005r. Należy jednak zauważyć, że skarżąca w toku postępowania administracyjnego, jak również w skardze faktowi pobytu w Stanach Zjednoczonych nie przeczy, nie zgadza się natomiast z twierdzeniem, że nie zamierza do Polski powrócić. Wskazała przy tym na fakt, że jej pobyt zagranicą przedłuża się z uwagi na trwająca rehabilitację syna. Nadto w skardze wskazała, że z lokalu korzysta zgodnie z postanowieniem sądu i ponosi koszty jego utrzymania. W tym miejscu należy zauważyć, że organ pierwszej instancji nie dokonał żadnych ustaleń w powyższej kwestii, tymczasem fakt ponoszenia przez skarżącą przypadających na nią kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego wskazują na rzeczywistą chęć powrotu skarżącej wraz z synem do lokalu. Wskazać trzeba, że organ winien był – nie czekając na inicjatywę stron, z własnej inicjatywy gromadzić w aktach dowody, które jego zdaniem będą konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, by w ten sposób uczynić zadość zasadzie wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a., czyli obowiązkowi przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie. By można było mówić o trwałym opuszczeniu lokalu należałoby bowiem ustalić, czy skarżąca nie przechowuje w nim żadnych swoich przedmiotów ani sprzętów i czy w czasie pobytu zagranicą czyniła starania o utrzymanie zajmowanej przez siebie części lokalu w należytym stanie. Wskazać też należy, że dopiero z treści skargi Sąd dowiedział się o fakcie, iż skarżąca wraz z synem R. korzystała z części przedmiotowego lokalu na mocy orzeczenia sądowego (potwierdza to treść pisma J. W. z dnia 11 lutego 2004r. znajdującego się w aktach tutejszego Sadu sygn. akt 3II SA/Gd 1467/03, k.21). Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Wynika to wprost z art. 138 k.p.a., który przyznaje organowi kompetencje do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W niniejszej sprawie organ drugiej instancji ograniczył się de facto do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, powołując nadto jako nowy dowód w sprawie zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że R. W. znajduje się pod opieką lekarską od 2005r. Zdaniem organu powyższy fakt, jak również rozbieżności co do podawanych dat powrotu skarżącej wraz z synem do kraju świadczą o tym, że nie wiadomo kiedy powróci ona do kraju i czy to w ogóle nastąpi. Organ stwierdził również, że centrum życiowe skarżących znajduje się obecnie w Stanach Zjednoczonych. Z taka oceną organu odwoławczego Sąd nie może się zgodzić. Orzekając w przedmiotowej sprawie nie można pomijać okoliczności wyjazdu skarżących zagranicę, jak również towarzyszących pobytowi skarżących w Stanach Zjednoczonych. Nie można czynić zarzutu z faktu podjęcia leczenia dopiero po upływie trzech lat od dnia przyjazdu do obcego kraju w sytuacji, gdy dana osoba nie dysponuje odpowiednimi środkami pieniężnymi ( taki wniosek Sąd wyciągnął z treści skargi), a tym samym nie może podjąć natychmiast leczenia z uwagi na jego koszt. Trudno też tutaj mówić o możliwości podania dokładnej daty powrotu do kraju w sytuacji, gdy jest ona uzależniona od efektów podjętego leczenia. Wymeldowanie z miejsca stałego pobytu winno być następstwem ustalenia definitywnego zerwania więzi z tym miejscem przez osobę zameldowaną, bez ujawnionej na zewnątrz woli powrotu. Ponieważ, w ocenie Sądu, dotychczas zgromadzone dowody nie świadczą o tym, że skarżący w sposób trwały i definitywny opuścili miejsce stałego pobytu, ich skarga podlega uwzględnieniu. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Zgodnie z postanowieniami art.152 ustawy z uwagi na uwzględnienie skargi Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej będą zobowiązane przeprowadzić postępowanie administracyjne zgodnie z zasadami wynikającymi z omówionych wyżej przepisów procedury administracyjnej w celu zbadania przesłanki wymeldowania określonej w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych czyli opuszczenia miejsca stałego pobytu bez wymeldowania.