III SA/Gd 277/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędziowie: NSA Marek Gorski (spr.) NSA Barbara Skrzycka-Pilch Protokolant Sekretarz Sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu odbycia zasadniczej służby wojskowej ze względu na konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny uchyla zaskarżoną decyzję. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 12 marca 2007 r. nr [...] w oparciu o art. 39 ust. 1 pkt 3 i art. 39a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.) i art. 104 k.p.a., nie uznał G. M. za sprawującego bezpośrednią opiekę nad członkiem rodziny. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż 8 marca 2007 r. G. M. wystąpił o odroczenie zasadniczej służby wojskowej ze względu na konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad ojcem G. M. Swoje podanie motywował tym, iż jego ojciec jest osobą niepełnosprawną, porusza się na wózku inwalidzkim i posiada I grupę inwalidzką. Z uwagi na niepełnosprawność, ojciec jest niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. E. M. (matka wnioskodawcy) nie może zająć się opieką nad mężem, ponieważ jest chora na serce i cierpi na nadciśnienie. Negatywna decyzja organu wynikała z treści art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, który pozwala na odroczenie zasadniczej służby wojskowej poborowemu ze względu na konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny, wspólnie z nim zamieszkałym, który nie ukończył szesnastego roku życia lub został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji albo który ukończył siedemdziesiąty piąty rok życia, jedynie jeśli nie ma innego pełnoletniego członka rodziny bliższego lub równego stopniem pokrewieństwa obowiązanego do sprawowania tej opieki. Zdaniem organu matka poborowego jest zobowiązana do sprawowania opieki nad G. M. w pierwszej kolejności. Odwołując się do tej decyzji G. M. podniósł, iż jego matka, mimo braku orzeczenia o inwalidztwie, również nie jest osobą w pełni sprawną fizycznie. Cierpi na nadciśnienie i choroby serca, co w przypadku większego wysiłku, może zagrażać jej życiu i zdrowiu. W związku z tym matka nie jest w stanie zapewnić ojcu odpowiedniej opieki, a obecność G. M. w domu jest niezbędna. Wojewoda [...] decyzją z dnia 24 kwietnia 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu niższej instancji powołując w podstawie prawnej art. 138 k.p.a. w związku z art. 39 ust. 1 pkt 3 i art. 39a ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Organ odwoławczy uznał za słuszne stanowisko Prezydenta Miasta [...] odnośnie interpretacji art. 38 ust. 1 pkt 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto zdaniem organu opiekę nad G. M. może sprawować jego córka A. C., która formalnie zameldowana jest w miejscu zamieszkania rodziców. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku G. M. ponownie podniósł, iż jego matka jest osobą schorowaną i nie może być narażona na wysiłek. Jego siostra natomiast ma dwoje dzieci w wieku 4 i 10 lat, które sama wychowuje po separacji z mężem. Siostra pracuje zawodowo i mimo iż jest zameldowana z rodzicami, nie zamieszkuje z nimi; wynajmuje ona inne mieszkanie. Do skargi zostało załączone oświadczenie A. C. o tym, iż z uwagi na sytuację rodzinną nie jest w stanie opiekować się ojcem. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie twierdząc, iż zgodnie z w/w cytowanym przepisem zarówno matka poborowego jak i jego siostra zobowiązane są do opieki nad G. M. Matka poborowego nie posiada orzeczenia o inwalidztwie, które zwalniałoby ją z konieczności opieki nad niepełnosprawnym mężem. W ocenie organu odwoławczego fakt posiadania dzieci i obowiązki z tym związane oraz praca zawodowa nie zwalniają A. C. z obowiązku opieki nad ojcem. Nawet zamieszkanie w innym lokalu na terenie W. nie powinno jej przeszkadzać w sprawowaniu opieki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Sądy administracyjne zgodnie z art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. G. M. jest osobą niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Okoliczności ta jest bezsporna i udokumentowana. Wymieniony porusza się na wózku inwalidzkim oraz wymaga opieki ze strony osób trzecich. Właściwe są także ustalenia organów, że do opieki nad niepełnosprawnym G. M. zobowiązani są członkowie jego rodziny tj. syn G. M., żona E. oraz córki. Obowiązek opieki należy wiązać przede wszystkim z obowiązkiem alimentacyjnym wynikającym z uregulowań art. 128 i 129 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Obowiązek opieki w stosunku do małżonka wynika również z art. 23 i 27 powyższej ustawy. Przepis art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, iż odroczenia zasadniczej służby wojskowej udziela się poborowemu na jego udokumentowany wniosek ze względu na konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny wspólnie z nim zamieszkałym, który nie ukończył szesnastego roku życia lub został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i do samodzielnej egzystencji albo który ukończył siedemdziesiąty piąty rok życia, jeżeli nie ma innego pełnoletniego członka rodziny bliższego lub równego stopniem pokrewieństwa obowiązanego do sprawowania tej opieki, albo ze względu na obowiązek sprawowania opieki wynikającej z prawomocnego orzeczenia sądu. Niewątpliwe celem ustawodawcy było zapewnienie opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (nie pozbawianie jej opieki), która korzystała z opieki ze strony poborowego i faktycznie była od niej uzależniona w codziennym życiu. Powołanie do wojska takiego opiekuna może nastąpić przy zagwarantowaniu, iż opieka nad osobą niepełnosprawną będzie mogła być sprawowana przez innego członka rodziny bliższego lub równego stopniem pokrewieństwa, obowiązanego do sprawowania tej opieki. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 25 listopada 1994 r. SA/Wr 2146/94 (publ. ONSA 1996/3/107), zgodnie z którym, uznanie konieczności sprawowania przez poborowego bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny od warunku, że nie ma innego pełnoletniego członka rodziny, bliższego lub równego stopniem pokrewieństwa, zobowiązanego do sprawowania tej opieki, nie oznacza, że ocena konieczności sprawowania opieki może być dokonana z pominięciem faktycznych możliwości spełniania tego obowiązku przez krewnych w tym samym stopniu, bez uwzględniania ich sytuacji rodzinnej, stanu zdrowia, miejsca zamieszkania i innych warunków sprawowania opieki. Mimo iż cytowane orzeczenie zapadło w nieco innym stanie prawnym Sąd uważa, iż znajduje zastosowanie przy interpretacji art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Ten przepis odpowiada w swej treści paragrafowi 3 ust. 1 nieobowiązującego już rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 listopada 1992 r. w sprawie udzielania poborowym odroczeń czynnej służby wojskowej oraz zwalniania żołnierzy z tej służby przed jej odbyciem, a także uznawania poborowych i żołnierzy za jedynych żywicieli rodzin (Dz.U. Nr 85, poz. 431). Właśnie w oparciu o § 3 w/w rozporządzenia zapadło przedmiotowe orzeczenie. Zdaniem Sądu tylko taka interpretacja art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej jest zgodna z jego brzemieniem, celem i funkcją (por. także uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 8 września 1994 r. SA/Wr 1437/94, publ. ONSA 1995/4/160). W dalszej kolejności Sąd zwraca uwagę, iż obecnie orzekanie o konieczności sprawowania przez poborowego opieki na członkiem rodziny reguluje ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej i wydane na podstawie delegacji ustawowej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2006 r. w sprawie orzekania o konieczności sprawowania przez poborowego bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny (Dz.U. Nr 17, poz. 129). Ponadto w sprawach nieuregulowanych w tych aktach prawnych zastosowanie znajdują przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, w tym tzw. zasada prawdy obiektywnej wynikająca z art. 7 k.p.a. Zasada ta stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Związana z tą zasadą jest dyrektywa wynikająca z art. 77 § 1 k.p.a. stanowiąca, iż organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Sądy administracyjne wielokrotnie wypowiadały się na temat kapitalnego znaczenia tych przepisów w postępowaniu administracyjnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2001 r. I SA 1768/99, Lex 54171). W niniejszej sprawie cały materiał dowodowy został zebrany przez organ pierwszej instancji i w zasadzie stanowi wniosek skarżącego wraz z załącznikami. Oczywiście organ administracyjny może rozstrzygnąć na podstawie prawidłowo złożonego i udokumentowanego wniosku. Jednakże na podstawie skromnego materiału dowodowego i pojawiających się wątpliwości w niniejszej sprawie, decyzja organu odwoławczego nie może być uznana za prawidłową. Organ odwoławczy zdaniem Sądu nie tylko nie rozstrzygnął wnikliwie sprawy ale nie ustosunkował się do argumentów podniesionych w odwołaniu. W kontekście wyżej zaprezentowanej wykładni art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej szczególną uwagę organ odwoławczy winien zwrócić na stan zdrowia E. M. Z zaświadczenia lekarskiego z dnia 26 lutego 2007 r. wynika, iż pozostaje ona pod stałą opieką lekarską i wymaga leczenia. W takiej sytuacji kwestionowana może być faktyczna możliwość sprawowania opieki przez E. M. nad poruszającym się na wózku inwalidzkim mężem. Jeżeli by tak było, obowiązek opieki nad G. M. spoczywałyby na synu i córkach. Istotną w sprawie jest również kwestia zamieszkania A. C. Mimo, iż jest ona zameldowana w miejscu zamieszkania ojca, to w świetle oświadczeń i dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że miejscem jej zamieszkania jest lokal nr [...] przy ul. [...] w W. Z uwagi na skromny materiał dowodowy nie można z całą pewnością tego przesądzić. Jeżeli jednak zamieszkuje ona pod innym adresem (nawet w tej samej miejscowości) problematyczna staje się możliwości sprawiania przez nią stałej opieki nad ojcem, zwłaszcza, iż pracuje zawodowo i samotnie wychowuje dwójkę małoletnich dzieci. Jak wynika z akt sprawy ojciec potrzebuje ciągłej opieki i pomocy, w tym także przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Organ pierwszej instancji w ogóle nie wspominał w decyzji o obowiązku opieki ze strony A. C. a organ odwoławczy mówiąc o tym przyjął, iż zameldowanie w tym wypadku jest równoznaczne z przebywaniem jej u rodziców. Nie można wykluczyć, iż brak zameldowania w miejscu pobytu stałego lub czasowego wynik np. z zaniedbania. To zagadnienie wymaga jednoznacznych ustaleń ze strony organu administracyjnego. Zdaniem Sądu okoliczność gdzie zamieszkuje A. C. ma wpływ na wynik sprawy, ponieważ wskazuje na to czy lub na ile jest ona w stanie pomóc w opiece nad ojcem. Sąd jest zdania, iż niezbędne jest bardziej wnikliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy. Organ ponownie rozpatrujący sprawę w szczególności winien ustalić czy stan zdrowia matki poborowego, mimo braku orzeczenia o niepełnosprawności, pozwala jej na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz ustalić gdzie faktycznie mieszka A. C. i jakie są możliwości sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W zależności od dalszych ustaleń w sprawie i w oparciu o zaprezentowaną przez Sąd interpretację art. 39 ust 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej organ odwoławczy podejmie rozstrzygnięcie. Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.