III SA/Gd 278/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi E. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 31 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 5 stycznia 2012 r. nr [...]. Wnioskiem z dnia 5 września 2011 r. E. N. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na siostrę K. N.. Decyzją z dnia 11 października 2011 r. odmówiono wnioskodawczyni przyznania w/w świadczenia. W podstawie prawnej wydanej decyzji wskazano art. 104 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej w skrócie k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 i ust. 1a, art. 20 ust. 3 i art. 23f ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto, zgodnie z art. 17 ust. 1a w/w ustawy osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W realiach sprawy osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu z K. N. są jej rodzice. Matka K. N. – I. P. – N. w okresie 1 maja 2004 r. – 31 sierpnia 2011 r. pobierała stosowne świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad córką. Podjęcie przez matkę wnioskodawczyni zatrudnienia nie oznacza, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki. Należy bowiem przez to rozumieć brak faktycznej możliwości sprawowania takiej opieki np. z powodu choroby lub podeszłego wieku. W/w decyzja została następnie uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 listopada 2011 r. Jednocześnie organ odwoławczy przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał, że przedłożony materiał dowodowy jest niezupełny oraz zawiera sprzeczne ustalenia. Tym samym nie stanowi podstawy do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia. Decyzją z dnia 5 stycznia 2012 r. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. ponownie odmówił E. N. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na siostrę K. N.. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji odwołując się do treści art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że A. N. nie jest w stanie opiekować się córką K., gdyż prowadzi działalność gospodarczą poza jej miejscem zamieszkania. Z kolei wnioskodawczyni nie uczy się ani nie pracuje zawodowo, tym samym nie ma mowy o sprawowaniu opieki w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Matka K. – I. P. – N. nie posiada zaś orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a fakt podjęcia przez nią zatrudnienia nie może być traktowany jako sytuacja, że osoba na której ciąży obowiązek alimentacyjny nie jest w stanie sprawować opieki. Tym samym brak jest podstaw do pozytywnego dla strony załatwienia sprawy. W odwołaniu od w/w decyzji E. N. wskazała, że matka, opiekująca się córką przez 15 lat nie może opiekować się swoim dzieckiem z uwagi na zły stan zdrowia. Nadto za podjęciem zatrudnienia przez matkę przemawiała trudna sytuacja finansowa. W tej sytuacji wnioskodawczyni – jako członek najbliższej rodziny – znający specyfikę choroby siostry zmuszona jest zostać jej opiekunem faktycznym i przejąć obowiązki, z którymi nie jest w stanie poradzić sobie matka. Co równie ważne, wnioskodawczyni od 1 października 2011 r. posiada status osoby bezrobotnej a praca z siostrą jest zajęciem satysfakcjonującym. Do odwołania załączone zostało zaświadczenie lekarskie z dnia 18 października 2011 r., z którego m.in. wynika, że I. P. – N. nie może podnosić niepełnosprawnego dziecka. Decyzją z dnia 31 stycznia 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 127 § 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję Prezydenta Miasta. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osobami uprawnionymi do świadczenia pielęgnacyjnego są przede wszystkim rodzice. Z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika nadto, że niemożność świadczenia opieki musi być niezależna od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną. Nie można zatem przyjąć, iż fakt zatrudnienia osób spokrewnionych wyłącza możliwość sprawowania opieki rodziców nad niepełnosprawnym dzieckiem. W dalszej części uzasadnienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało również, że I. P. – N. mogła przedłożyć orzeczenie powiatowego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności jednakże tego nie uczyniła. W tym stanie organ uznał, że nadal ciąży na niej obowiązek alimentacyjny i brak jest podstaw do przyznania świadczenia córce E. N.. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E. N. wskazała, że z obowiązków opieki nad siostrą – jako opiekun faktyczny – wywiązuje się bez zastrzeżeń, co zostało potwierdzone przez pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. Wbrew temu co twierdzą organy przepisy przewidują możliwość sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez inną osobę niż rodzic, tj. przez opiekuna faktycznego. Co równie istotne, w celu sprawowania opieki nad siostrą skarżąca zrezygnowała z posiadania statusu osoby bezrobotnej, tracąc tym samym wszystkie przysługujące jej z tego tytułu świadczenia. Nadto z zaświadczenia lekarskiego z dnia 18 października 2011 r. jednoznacznie wynika, że I.P. – N. nie może podnosić ciężarów, w tym niepełnosprawnego dziecka. Zaistniała sytuacja zmusiła matkę do rezygnacji z opieki nad K. N. ponieważ zaistniała obawa, że podnoszenie dziecka o wadze około 30 kg może przyczynić się do trwałego kalectwa matki. Powyższe okoliczności przemawiają zatem za przyznaniem skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl ust.1a. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Z kolei art. 128 tego kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W niniejszej sprawie, co wynika z akt, skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na fakt sprawowania opieki nad K. N., która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym – porusza się na wózku inwalidzkim. Jest jej siostrą. Wcześniej opiekę tę sprawowała ich matka I. P. – N.. Organ uznał, że ojciec K. prowadząc działalność gospodarczą, nie jest w stanie sprawować tej opieki natomiast przyjął, że podjęcie zatrudnienia przez jej matkę nie stanowi o braku możliwości sprawowania opieki nad córką. Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Zdaniem Sądu organ odwoławczy nie ocenił całego materiału dowodowego zebranego w sprawie, do czego był zobowiązany na podstawie art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego. Z akt sprawy bowiem wynika, że I.P.- N. z uwagi na kłopoty zdrowotne zrezygnowała z opieki nad córką i podjęła pracę zarobkową. Tymczasem organ uznając, że brak orzeczenia stwierdzającego jej niepełnosprawność, wydanego przez właściwy organ, uniemożliwia ustalenie, że nie jest ona w stanie opieki tej sprawować. Tym samym organ w ogóle nie odniósł się do złożonego zaświadczenia lekarskiego z dnia 18 października 2011r., w którym lekarz chorób wewnętrznych wskazuje konkretne schorzenia rozpoznane u matki K. N. a które uniemożliwiają dalsze sprawowanie opieki nad córką. Sąd zwraca uwagę, że wykazanie przesłanki z art.17 ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych może nastąpić wszelkimi dowodami dopuszczonymi w postępowaniu administracyjnym. Podkreślić należy, że celem ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 192 ze zm.), zwaną dalej "ustawą", jest m.in. rekompensata dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku musiałoby ono wywiązać się z obowiązku opieki nad swoimi obywatelami. Taką rekompensatę stanowi świadczenie pielęgnacyjne, regulowane art. 17 ustawy. Zważyć należy, że skarżąca jako siostra podopiecznej jest osobą zobowiązaną wobec niej do alimentacji i w przypadku gdy matka lub ojciec nie mogą sprawować takiej opieki a ona podejmuje ten trud, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jej przysługuje. Stwierdzić trzeba, że faktyczne sprawowanie takiej opieki, niemożliwe do pogodzenia z pracą zarobkową daje podstawy do ustalenia, iż została spełniona przesłanka wymagana na podstawie art. 17 ustawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Reasumując, w ocenie Sądu przez niemożność sprawowania opieki rozumieć należy okoliczności o charakterze obiektywnym np. stan zdrowia uniemożliwiający sprawowanie opieki. Przepis art. 17 ust. 1a ustawy nie wyklucza także jako przeszkody w sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną pozostawania w zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, a tym samym umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności, pod warunkiem, że osoby te faktycznie świadczą osobistą opiekę w takim zakresie, który uniemożliwia im podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (por. wyroki: WSA w Białymstoku z dn. 3 listopada 2011r. sygn. II SA/Bk 604/11; WSA w Krakowie z dn. 21 czerwca 2011r. sygn. III SA/Kr 1048/10). Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny mieć na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą to wykładnią organ administracyjny jest związany z mocy art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zarówno zaskarżoną decyzję jak i decyzję organu I instancji.