III SA/Gd 282/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędziowie Sędzia NSA Marek Gorski, Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2009 r. spraw ze skarg Powiatu [...] – Domu Pomocy Społecznej w R. na decyzje Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 7 kwietnia 2009 r. nr [...]; nr [...]; nr [...]; nr [...]; w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżone decyzje oraz decyzje Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia 6 lutego 2009 r. nr: [...]; [...]; [...]; [...]; 2. określa, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane. Decyzjami z dnia 6 lutego 2009 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny, działając w oparciu o art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej i art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego stwierdził u E. S. choroby zawodowe: a) alergiczny nieżyt nosa – wymieniony w poz. 12 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (decyzja nr [...]); b) alergiczne zapalenie spojówek - wymienione w poz. 25.1 w/w wykazu (decyzja nr [...]); c) pokrzywkę kontaktową – wymienioną w poz. 18.6 w/w wykazu (decyzja nr [...]); d) astmę oskrzelową – wymienioną w poz. 6 w/w wykazu (decyzja nr [...]). W uzasadnieniach wydanych rozstrzygnięć organ I instancji wskazał, że w każdym z miejsc pracy, w których E. S. pracowała w latach 1990 – 2008 narażona była na kontakt z lateksem stanowiącym główny składnik rękawiczek ochronnych. Narażenie na lateks jak i potwierdzenie schorzeń w toku badań wykonanych w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w G. stanowią zaś podstawę do wydania decyzji o stwierdzeniu chorób zawodowych. Po rozpoznaniu odwołań wniesionych przez "A" oraz "B, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. Nr 132, poz. 1115), decyzjami z dnia 7 kwietnia 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżone decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniach decyzji organu odwoławczego wskazano, że orzeczenia lekarskie zostały wydane przez podmioty uprawnione do rozpoznawania chorób zawodowych i nie budzą zastrzeżeń. Z orzeczeń tych wynika bowiem, że u E. S. rozpoznano określone schorzenia mające swą etiologię w środowisku pracy, w którym występował kontakt z lateksem. Tym samym w rozpatrywanych przypadkach zachodzi związek przyczynowy między owymi schorzeniami a środowiskiem pracy. Decyzje organu I instancji uznać zatem należy za w pełni prawidłowe. W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe decyzje "B" reprezentowany przez radcę prawnego zarzucił wydanym rozstrzygnięciom powołanie w podstawie prawnej decyzji przepisów art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy oraz przepisów w/w rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. które to zostały przez Trybunał Konstytucyjny uznane za niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP w świetle wyroku z dnia 19 czerwca 2008 r. Nadto decyzjom organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej zarzucono naruszenie art. 136 w zw. z art. 7, 8, 75 § 1 i 77 § 1 k.p.a. poprzez niedokładne przeprowadzenie postępowania dowodowego. Wskazując na powyższe podstawy strona wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji. W odpowiedzi na skargi Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniach zaskarżonych rozstrzygnięć. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w oparciu o art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zarządził połączenie do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia spraw o sygnaturach akt: III SA/Gd 282/09, III SA/Gd 283/09, III SA/Gd 284/09 oraz III SA/Gd 285/09. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 154, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W sprawie niniejszej istotny jest fakt, że organy obu instancji, zarówno prowadząc postępowanie, jak i wydając decyzje w sprawie chorób zawodowych E. S. stosowały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Rozporządzenie to zostało wydane w oparciu o art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz. U. z 2008 r. Nr 116, poz. 740) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia), jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że żaden z przepisów kodeksu pracy nie zawiera jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego oraz że takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy. Konsekwencją sformułowania takiego wniosku jest uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 k.p. z art. 92 ust. 1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia Rady Ministrów, które – jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej – jest również niezgodne z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny przyznał, że można wskazać argumenty przemawiające za zasadnością umieszczenia wykazu chorób zawodowych w rozporządzeniu. Takie rozwiązanie nie rodziłoby niebezpieczeństwa nadużyć ze strony władzy wykonawczej, gdyby w ustawie – zgodnie z art. 92 ust. 1 zdaniem drugim Konstytucji – były zawarte wytyczne wiążące Radę Ministrów przy tworzeniu katalogu chorób zawodowych. Wynika z powyższego, że postępowania w sprawach dotyczących E. S. prowadzone były w oparciu o przepisy prawa, które Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjne. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że ww. przepisy tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008 r. W uzasadnieniu swojego stanowiska Trybunał wskazał, że "zakwestionowane w niniejszej sprawie przepisy są niezbędnym elementem porządku prawnego i służą realizacji istotnych uprawnień pracowniczych. Aby pozostawić ustawodawcy czas na przygotowanie koniecznych zmian legislacyjnych, a jednocześnie zapobiec powstaniu luki w prawie, uniemożliwiającej wydawanie decyzji w sprawach stwierdzania chorób zawodowych, Trybunał postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej zaskarżonych przepisów. Wyznaczony przez Trybunał termin odroczenia powinien być wystarczający dla wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją". Wprawdzie można by z powyższego wywieść wniosek, że – z uwagi na odroczenie utraty mocy obowiązującej zaskarżonych do Trybunału Konstytucyjnego przepisów, należy je stosować do dnia wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją, bądź do dnia wskazanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego - lecz należy zwrócić uwagę na treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 1403/05 ( Wokanda 2006/5/35, LEX nr 214402), w którym NSA stwierdził, że sąd może odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia niezgodnego z Konstytucją również w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej tego przepisu orzeczonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że uprawnienie każdego sądu rozpoznającego sprawę do oceny, czy określone przepisy rozporządzenia są zgodne z ustawą i Konstytucją RP nie pozostaje w żadnym stopniu w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego, który jest powołany do orzekania w sprawach zgodności przepisów prawa z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami. NSA zwrócił uwagę, że zdaniem samego Trybunału Konstytucyjnego, w przypadku orzeczenia, że zakwestionowany przepis traci moc obowiązującą z dniem określonym przez Trybunał, do nadejścia wskazanego terminu uznany za niezgodny z Konstytucją przepis zachowuje moc obowiązującą, lecz NSA podkreślił, że takie stanowisko Trybunału zostało wyrażone w sprawach, w których Trybunał orzekał o niezgodności z Konstytucją przepisów ustawowych. NSA zauważył również, że omawiane zagadnienie ma dodatkową komplikację w przypadku, gdy wyrok Trybunału stwierdza niezgodność z Konstytucją i ustawą przepisu rozporządzenia. Ostatecznie NSA stwierdza: "wydaje się, że w takich przypadkach należy brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, powody, dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu". Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą podziela poglądy zawarte w przywołanym powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego . W sprawie podlegającej ocenie Sądu wydane zostały co prawda decyzje stwierdzające u E. S. chorobę zawodową: alergiczny nieżyt nosa, alergiczne zapalenie spojówek, pokrzywkę kontaktową i astmę oskrzelową, jednak decyzje organów obu instancji konsekwentnie kwestionował pracodawca – skarżący w niniejszym postępowaniu – "B" Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy musi uwzględnić również sytuację skarżącego, czyli strony, która od początku postępowania nie zgadzała się z decyzjami organów obu instancji, a przepisy prawa, na podstawie których ustalono, że E. S. cierpi na choroby zawodowe, okazały się niekonstytucyjne. Odraczając termin utraty mocy niekonstytucyjnych przepisów Trybunał wskazał, że zakwestionowane przepisy są niezbędnym elementem porządku prawnego i służą realizacji istotnych uprawnień pracowniczych. Trybunał wskazał też na ogólny cel, jakim jest zapobieżenie powstania luki w prawie oraz pozostawienie ustawodawcy czasu na przygotowanie koniecznych zmian legislacyjnych. Celem odroczenia przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej przepisów omawianego rozporządzenia było, w świetle uzasadnienia wyroku Trybunału, umożliwienie wydawania decyzji realizujących uprawnienia pracownicze. Jednak w ocenie Sądu nie odpowiada temu celowi zaspokojenie roszczeń pracowniczych na podstawie niekonstytucyjnych przepisów, bowiem może to spowodować uszczerbek w ochronie praw pracodawcy. Również takie poglądy prezentowane są zarówno w orzecznictwie NSA, jak i w doktrynie (por. wyrok NSA z dnia 23.02.2006 r w sprawie II OSK 1403/05, LEX nr 214402; A. Wróbel " "Odroczenie" przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej przepisu niezgodnego z Konstytucją. Zagadnienia wybrane" i cyt. tam literatura, Księga Jubileuszowa ku czci Profesora J. Trzcińskiego, NSA, W-wa 2007r, str. 105 i n.). Sprawa stwierdzenia, czy E.S. cierpi, bądź że nie cierpi na chorobę zawodową, powinna zostać rozpoznana na podstawie przepisów, które zostaną uchwalone w zgodzie z Konstytucją RP. Tak więc Sąd w sprawie niniejszej, mając na uwadze treść art. 178 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, odmówił zastosowania przepisów aktu rangi podustawowej - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji wydano na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań - organy administracji powinny rozpatrzyć sprawę skarżącej na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 105, poz. 869), które weszło w życie w dniu 3 lipca 2009 r.