III SA/Gd 285/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Kostka, Sędziowie WSA Alina Dominiak, NSA Jacek Hyla (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2012 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 22 grudnia 2011 r. nr[...]. Decyzją z dnia 22 grudnia 2011 r., [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie - działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 ze zm.) oraz art. 1a, art. 9, art. 12 ust. 2, art. 15, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7) i § 5 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (t.j. Dz. U. z 2008 r., Nr 136 poz. 855) pozostawił wniosek K. K. z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2011/2012 bez rozpoznania. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji stwierdził, iż wniosek K. K. z dnia 9 listopada 2010 r. został złożony bez wymaganych przepisami dokumentów, tj. zaświadczenia Sądu Okręgowego z dnia 5 września 2011 r. o bezskuteczności alimentów oraz wyroku sądu zasądzającego alimenty od matki wnioskodawczyni. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K. K. podnosząc, iż przedłożyła zaświadczenie Sądu Okręgowego w S. o bezskuteczności alimentów. W jej ocenie niezgodnie z przepisami została wezwana do wykazania składu rodziny jak i wysokości zarobków matki, ponieważ studiuje w S., gdzie mieszka i sama prowadzi gospodarstwo domowe, co potwierdziła oświadczeniem. W konsekwencji prosi o uchylenie decyzji i przyznanie świadczenia alimentacyjnego w wysokości 300 zł. Decyzją z dnia 1 lutego 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 5 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania oraz wzorów wniosków i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z § 5 ust. 3 w/w rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję o pozostawieniu wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego bez rozpatrzenia w przypadku złożenia wniosku bez wymaganych dokumentów i nie uzupełnienia ich - na pisemne wezwanie organu - w terminie nie krótszym niż 14 dni i nie dłuższym niż 30 dni. Organ wyjaśnił, iż taka sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie. K. K. została wezwana pismem organu pierwszej instancji z dnia 21 listopada 2011 r. nr [...] do uzupełnienia dokumentów "przez dostarczenie: zaświadczenia Sądu Okręgowego z dnia 5 września 2011 r. o bezskuteczności alimentów, wyroku sądu zasądzającego alimenty od [...] matki (oryginał do wglądu) oraz pisemne uzupełnienie wniosku". Po wezwaniu strona przedłożyła 24 listopada 2011 r. organowi pierwszej instancji pismo Sądu Okręgowego w S. Oz 39/11 z dnia 5 września 2011 r., z którego wynika, że wierzycielka K. K. złożyła ponowny wniosek o egzekucję alimentów od J. G.; "poprzednia sprawa została zamknięta z powodu braku środków po stronie dłużnika". Nadto Sąd ten stwierdził, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów egzekucję na obecnym etapie uznaje się za bezskuteczną". W związku z powyższym zasadnie organ pierwszej instancji wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia wyroku sądu zasądzającego alimenty od matki. Skoro K. K. nie wymieniła matki w składzie rodziny i nie przedłożyła zaświadczenia o dochodzie matki utrzymując, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, to winna taki wyrok organowi pierwszej instancji przedłożyć. Matka bowiem jest niewątpliwie osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie natomiast z art. 15 ust. 4 pkt 3d ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. Nr 1 z 2009r., poz. 7 ze zm.) do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy dołączyć odpowiednio: "odpis podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty, odpis postanowienia sądu o zabezpieczeniu powództwa o alimenty, odpis protokołu zawierającego treść ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem". Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosła K. K. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazała, że niezgodnie z przepisami została wezwana do przedłożenia wyroku alimentacyjnego zasądzającego od matki alimenty, podczas gdy wyroku takiego nie posiadała. Skarżąca studiuje w S., gdzie mieszka i sama prowadzi gospodarstwo domowe, a zatem bezzasadnie nałożono na nią obowiązki związane z osobą matki. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania. Tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego regulują przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1 poz. 7 ze zm.) oraz przepisy wykonawcze do tej ustawy. Zgodnie z treścią przepisu § 2 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (t.j. Dz. U. z 2008 r., Nr 136 poz. 855) postępowanie w sprawie o przyznanie świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku o ustalenie prawa do świadczeń. Wzór takiego wniosku określony jest w załączniku nr 1 do niniejszego rozporządzenia. Stosownie natomiast do § 5 ust. 1 powyższego rozporządzenia, w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku, organ właściwy wierzyciela wzywa pisemnie wnioskodawcę do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. W przypadku złożenia wniosku bez wymaganych dokumentów organ właściwy wierzyciela przyjmuje wniosek i wzywa pisemnie wnioskodawcę do uzupełnienia brakujących dokumentów w terminie nie krótszym niż 14 dni i nie dłuższym niż 30 dni (§ 5 ust. 2 rozporządzenia). Zgodnie zaś z § 5 ust. 3 tego rozporządzenia, w przypadku niezastosowania się do wezwania, o którym mowa w ust. 1 lub 2, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia. Zgodnie z treścią art. art. 2 pkt 12 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1 poz. 7 ze zm.) ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie, oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25 rok życia otrzymujące świadczenie z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...). Wnioskodawczyni K. K. w dniu 9 listopada 2011 r. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Do wniosku dołączyła zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w S. o bezskuteczności egzekucji, zaświadczenie Urzędu Skarbowego z dnia 12 września 2011 r. o dochodzie za 2010 r., ksero dowodu osobistego, oświadczenie z 18 października 2011 r. o zadłużeniu z tytułu zasądzonych alimentów, numer konta bankowego, ksero odpisu zupełnego aktu urodzenia, decyzję o zmianie nazwiska z 24 stycznia 2001 r., wyrok Sądu Okręgowego w S. z dnia 22 marca 1999 r., sygn. akt I RC 239/98 zasądzający na jej rzecz alimenty od ojca J. G.. Wnioskodawczyni w złożonym wniosku wypełniła punkt 3 formularza, wskazując jako dane członków rodziny jedynie swoje dane osobowe. Organ pierwszej instancji wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie zaświadczenia Sądu Okręgowego z dnia 5 września 2011 r. o bezskuteczności alimentów, wyroku sądu zasądzającego alimenty od jej matki oraz pisemnego uzupełnienia wniosku. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie do zasady pogłębiania zaufania wynikającej z art. 8 k.p.a. organy prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. W myśl art. 9 k.p.a. organy administracji obowiązane są także do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Wezwanie skarżącej przez organ do nadesłania odpisu wyroku zasądzającego alimenty na jej rzecz od matki wynikało zapewne z interpretacji treści jej wniosku w świetle art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Skoro bowiem skarżąca nie wskazała matki wśród członków rodziny we właściwej rubryce wniosku, to w ocenie organu oznaczać musiało, że zachodzi sytuacja wykluczająca rodzica z kręgu członków rodziny – w rozumieniu powołanego przepisu. Ocena ta była jednak przedwczesna , a wystosowane do skarżącej wezwanie wadliwe. Organ nie mógł bowiem wezwać skarżącej do złożenia dokumentu, którego istnienia jedynie domniemywał. Rzeczą organu pierwszej instancji było poinformowanie wnioskodawczyni, iż status członka rodziny w rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie jest uzależniony od prowadzenia z rodzicem gospodarstwa domowego. W skład członków rodziny (w rozumieniu omawianej ustawy) nie wchodzi bowiem jedynie ten rodzic, w stosunku do którego orzeczono obowiązek alimentacyjny. Dopiero konsekwencją takiego pouczenia dopiero mogło być wezwanie do wskazania przez skarżącą jako wnioskodawczynię członków rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy oraz do złożenia dokumentów potwierdzających wysokość ich dochodów – zgodnie z wymogami rozporządzenia. Reasumując dotychczasowe rozważania wskazać należy, że organy administracji publicznej rozstrzygając przedmiotową sprawę dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy, a w szczególności przepisów art. 7, 8 i art. 9 k.p.a. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta. Ponownie rozpoznając sprawę, organy administracji publicznej winny przeprowadzić postępowanie uwzględniając powołane powyżej rozważania Sądu, biorąc pod uwagę to, że skutek w postaci pozostawienia wniosku skarżącej bez rozpatrzenia mógłby nastąpić jedynie w przypadku, gdy pomimo prawidłowego pouczenia o treści art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zostałaby bezskutecznie wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku i podania informacji lub złożenia dokumentów niezbędnych dla ustalenia jej prawa do świadczeń.