III SA/Gd 290/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Wioleta Gładczuk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2009 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Wojewody z dnia 12 maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) przyznaje adwokatowi A. P. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku) kwotę 292, 80 zł (dwieście osiemdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), zawierającą należny podatek od towarów i usług – tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną uczestnikowi postępowania M.O. z urzędu, 3) orzeka, że zaskarżona decyzja nie może zostać wykonana. Zaskarżoną decyzją z dnia 12 maja 2008 r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania M. O. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 31 stycznia 2008r. orzekającej o wymeldowaniu odwołującego się z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( t.j. z 2006 roku Dz. U. Nr 139, poz.993) – uchylił w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji i orzekł o odmowie wymeldowania M. O. z pobytu stałego we wskazanym lokalu. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy podał m.in., że z wnioskiem o wymeldowanie M. O. z pobytu stałego we wskazanym lokalu wystąpił wcześniej administrator budynku [...] ; wniosek podtrzymała aktualna właścicielka lokalu. Organ I instancji dwukrotnie orzekał o wymeldowaniu M. O. z lokalu, lecz decyzje były uchylane na skutek odwołań zainteresowanego. W trakcie postępowania ustalono, między innymi, że od września 2005 roku M. O. odbywa karę pozbawienia wolności. Ponieważ zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, podmiotem decyzji o wymeldowaniu może być osoba, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, a opuszczenie lokalu musi być trwałe i dobrowolne, organ odwoławczy wskazywał, że istotne jest ustalenie, czy M. O. opuścił przedmiotowy lokal dobrowolnie. Organ odwoławczy ocenił, że ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że M. O. nie opuścił dobrowolnie przedmiotowego lokalu, bowiem zmusiła go do tego sytuacja życiowa, a mianowicie został aresztowany i przebywa w zakładzie karnym. Fakt ten ustalony został na podstawie oświadczenia zainteresowanego, zeznań świadka i pisma Policji do organu I instancji, w którym wskazano, że M. O. zatrzymano w miejscu zameldowania. Pobyt w zakładzie karnym, zgodnie z art.8 ust. 1 pkt 4 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych traktowany jest jako pobyt czasowy, co oznacza, że nie ma tutaj mowy o trwałym opuszczeniu lokalu. Organ odwoławczy przyznał, że także organ I instancji uznał, że M. O. nie opuścił lokalu dobrowolnie, lecz w związku ze specyficzną sytuacją utrzymywanie dotychczasowego zameldowania aż do roku 2017 stanowiłoby fikcję meldunkową. Taki pogląd organu i instancji organ odwoławczy uznał za okoliczność pozamerytoryczną i nie mającą znaczenia w sprawie, jako niezwiązaną bezpośrednio z przepisami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych regulujących kwestie wymeldowania osoby z pobytu stałego. Konkludując w opisywanej decyzji uznano, że w sprawie niespornym jest, iż M. O. nie opuścił w sposób trwały i dobrowolny lokalu nr [...] przy ulicy [...], zatem nie zostały spełnione przesłanki orzeczenia o wymeldowaniu zawarte w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Kwestie poruszone w odwołaniu M. O. dotyczące lokalu zastępczego, jako nie leżące w gestii Wojewody [...] uznano za odrębne od sprawy meldunkowej, które powinny być załatwiane przed odpowiednimi organami. Z powyższych względów organ odwoławczy uznał odwołanie za uzasadnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. M. wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego. W skardze podniesiono, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem: - art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, polegającym na utrzymywaniu tzw. fikcji meldunkowej oraz - art. 7, 8, 80 i 107 § 3 kpa poprzez niewyjaśnianie i pominięcie istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy, a między innymi faktu, że M. O. nie ma możliwości prawnych i faktycznych do zamieszkania w przedmiotowym lokalu. Uzasadniając wnioski i zarzuty skargi J. M. podniosła, między innymi, że uprawnienie do zameldowania w lokalu i prawo do przebywania w nim jest pochodną tytułu prawnego do lokalu. Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z dnia 13 kwietnia 1995 roku w sprawie sygn. akt [...] orzeczono o eksmisji rodziny Z. – w tym także M. O., z lokalu nr [...] przy ul. [...]. Wyrokiem z dnia15.12.2003 roku sygn. akt [...] Sądu Rejonowego [...] odmówiono M. O. prawa do lokalu socjalnego. W dniu 7 listopada 2006 roku dziadek M. O. J. Z. zdał przedmiotowy lokal właścicielce J. M., a z protokołu z tej czynności wynika, że rodzina Z. opróżniła lokal z wszelkich mebli oraz innych rzeczy do nich należących. Od dnia 7 listopada 2006 roku lokal pozostaje w wyłącznej dyspozycji właścicielki i to bez jakichkolwiek rzeczy należących do M. O. Taki stan rzeczy jest zgodny z wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z dnia 13 kwietnia 1995 roku w sprawie sygn. akt [...]. Z powyższego wynika, że M. O. nie ma jakiegokolwiek tytułu do przebywania w lokalu nr [...] przy ul.[...], a wobec objęcia lokalu w posiadanie przez właścicielkę – nie ma jakiejkolwiek możliwości, by M. O. mógł zamieszkać albo przebywać w tym lokalu. Pozostawienie zameldowania tworzy zatem niewątpliwie tzw. fikcję meldunkową, a utrzymywanie takiego stanu rzeczy godzi w cel ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, narusza zasady Państwa prawa oraz podważa zaufanie obywateli do organów władzy. Sam zamiar stałego pobytu pod oznaczonym adresem nie stanowi jeszcze o zamieszkiwaniu tam osoby, lecz musi być on połączony z przebywaniem, które polega na skoncentrowaniu w lokalu swoich osobistych i majątkowych interesów. Te okoliczności jak również i to, że zamiarem M. O. jest uzyskanie lokalu zastępczego zostało pominięte przez Wojewodę [...]. Utrzymywanie zameldowania M. O. w żaden sposób nie potwierdza jego pobytu w przedmiotowym lokalu ani obecnie ani też nie potwierdzi w przyszłości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga jest uzasadniona albowiem zaskarżona decyzja podjęta została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego i prawa materialnego. Zaskarżona decyzja jest wadliwa, bowiem organ odwoławczy przeoczył, że wypowiadane ogólne, słuszne reguły interpretacji i stosowania prawa muszą znajdować zastosowanie w konkretnej, indywidualnie rozstrzyganej sprawie. Przywołany jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji Wojewody [...] przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (j. t. Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz.993) stanowi, że: organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W szczególności w sytuacji, gdy bezspornym jest, że M. O. fizycznie nie przebywa w lokalu co najmniej od 2005 roku, prawidłowe stosowanie wymienionego przepisu wymagało ustalenia, czy M. O. trwale i dobrowolnie opuścił miejsce stałego zamieszkania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Orzekające w sprawie organy (a w szczególności – organ odwoławczy) skupiły się w swoich rozważaniach w kwestii dobrowolności lub nie - opuszczenia lokalu przez M. O. na fakcie zatrzymania zainteresowanego przez organy Policji w spornym lokalu, przy czym organ odwoławczy uznał, ze skoro odbywający aktualnie karę pozbawienia wolności M. O. został zatrzymany i doprowadzony do aresztu ( zakładu karnego) z tego właśnie lokalu, to nie można uznać, że lokal ten opuścił dobrowolnie. Organy przeoczyły jednak, że o trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu przez osobę podlegającą wymeldowaniu w tej sprawie przesądzają inne okoliczności. Mianowicie bezspornym jest, bo wynika to z akt administracyjnych i żadna ze stron tego nie kwestionuje, że M. O. zajmował lokal jako członek rodziny dziadka – J. Z. Wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z dnia 13 kwietnia 1995 roku sygn. akt [...] orzeczono o eksmisji z lokalu m. inn. członków rodziny Z., w tym – J. Z. i M. O. (k-70 akt adm.). Wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z dnia 15 grudnia 2003 roku ustalano prawa do lokalu socjalnego części osób z tej rodziny (k.70 - akt adm.),a w dniu 7 listopada 2006 roku dotychczasowi lokatorzy, w tym – J. Z. opróżnili i wydali lokal administratorowi i właścicielce. W ten sposób nastąpiło dobrowolne wykonanie wyroku orzekającego eksmisję z lokalu, a J. Z. zarówno w postępowaniu sadowym o eksmisję, jak i przy opróżnianiu lokalu reprezentował interesy osób zajmujących lokal, a korzystających z uprawnień do lokalu J. Z. Wpływem wykonania wyroku eksmisyjnego na ocenę przesłanek "trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu " w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (publ.jw.) zajmowano się wielokrotnie w orzecznictwie administracyjnym i sądów administracyjnych. Dla przykładu można przytoczyć poglądy wyrażone w wyrokach: w sprawie II OSK 65/05 NSA W-wie, z dnia 6 października 2005 r. LEX nr 188693, w którym sąd stwierdził, że "opuszczenie lokalu wskutek wykonania wyroku orzekającego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które w konsekwencji uzasadnia orzeczenie o wymeldowaniu osoby eksmitowanej", czy w wyroku NSA z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie V SA 1398/02, LEX nr 159189, w którym sąd wyjaśniał, że: 1. Tak jak zameldowanie, również wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby, o ustaniu jej pobytu w dotychczasowym miejscu (o jego opuszczeniu). Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym miejscu. 2. Egzekucja wyroku orzekającego eksmisję skarżącego z lokalu jest aktem równoznacznym z ustaniem jego pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych i jeśli nawet po wykonaniu egzekucji eksmitowana osoba wbrew woli wierzyciela egzekucyjnego wtargnie do lokalu, nie stanowi to stałego jej pobytu z zamiarem stałego przebywania (będącego generalnie przesłanką zameldowania) i nie uchyla zaistniałej wcześniej przesłanki wymeldowania. Oceniając spełnienie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku przy orzekaniu o wymeldowaniu M. O. z lokalu nr [...] przy ul. [...] organ odwoławczy pominął również potrzebę rozważenia, czy oświadczenia samego M. O. nie dowodzą, że zainteresowany zdaje sobie sprawę, iż powrót do przedmiotowego lokalu po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności nie jest możliwy, zatem trudno mówić zarówno o braku "trwałości" opuszczenia lokalu jak i podtrzymywaniu "zamiaru pobytu w tym lokalu", co jest niezbędną przesłanką zameldowania. W odwołaniu od decyzji organu I instancji zainteresowany wyjaśnia, między innymi "....nie chodzi o meldunek, chodzi o to, żebym po wyjściu miał gdzie się udać; koniec kary mam 2016.01, ten wyrok może się jeszcze zmienić" i "...proszę o chociaż zapewnienie mnie, ze po wyjściu otrzymam od miasta lokal zastępczy, jestem w stanie po wyjściu płacić za mieszkanie, które bym otrzymał od miasta"...( k - 84 akt adm.). Ponieważ zameldowanie nie rodzi uprawnień do lokalu, w okolicznościach niniejszej sprawy utrzymywanie rejestracji o stałym zameldowaniu M. O. do 16.05.2017 r., tj. do dnia zakończenia odbywania kary pozbawienia wolności ( k-62 akt adm.) w lokalu nr [...] przy ul. [...] stanowiłoby nie tylko naruszenie przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ale również naruszałoby interesy i właścicielki lokalu i zainteresowanego M. O. przeświadczonego, że z faktu zameldowania wywodzić może prawo do przebywania w lokalu. W istocie z faktu zameldowania wypływa domniemanie uprawnienia do przebywania w lokalu, ale w okolicznościach niniejszej sprawy nie jest ono uzasadnione. Ponieważ organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie, co oznacza, że ma on obowiązek rozpoznać wszystkie żądania, wnioski i zarzuty strony oraz ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swej decyzji, ponowne rozpoznanie odwołania M. O. od decyzji organu I instancji nastąpi z uwzględnieniem powyższych wskazań i poglądów prawnych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono w myśl art. 250 cyt. aktu. Orzeczenie zawarte w punkcie 3 sentencji wyroku podjęto na podstawie art. 152 tej ustawy.