III SA/Gd 296/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 maja 2017 r. o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o odmowie przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku stałego oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 maja 2017 r. Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego W uzasadnieniu wydanego postanowienie referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawczyni w trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016, poz. 718, dalej jako p.p.s.a.) została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dokumentów i oświadczeń, dotyczących sytuacji majątkowej i dochodowej jej syna. Z treści skargi, jak i dokumentów zawartych w aktach administracyjnych wynikało bowiem, że skarżąca nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania, które są pokrywane ze środków będących w dyspozycji jej syna. Z tych względów w ocenie referendarza niezbędnym było dokonanie oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych syna wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni pomimo oświadczenia, że jej syn – Ł. K. partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania zajmowanego przez skarżącą, nie przedstawiła jednak żadnych oświadczeń ani dokumentów dotyczących sytuacji dochodowej i majątkowej syna, w tym - wyciągów z rachunków bankowych prowadzonych dla Ł. K.. Z tych względów referendarz wskazał, że udzielona przez wnioskodawczynię odpowiedź na wezwanie nie usunęła wątpliwości co do jej aktualnych możliwości płatniczych, co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Referendarz podkreślił, że akcentowana przez skarżącą okoliczność nieutrzymywania kontaktów z synem nie ma znaczenia dla rozpoznania wniosku w żądanym zakresie. Przy ocenie możliwości płatniczych strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy nie podlega bowiem ocenie rodzaj relacji łączących stronę z członkami rodziny, którzy łożą stale na jej utrzymanie. W przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy obiektywnego uwzględnienia wymaga zaś całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby. W sprzeciwie od wyżej wskazanego postanowienia E. K. wniosła o jego zmianę w części dotyczącej odmowy przyznania prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego (pkt 2 sentencji zaskarżonego postanowienia). Przedmiotowemu postanowieniu skarżąca zarzuciła: - naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 255 w zw. z art. 252 § 1 p.p.s.a. poprzez ich błędną wykładnię tj. przyjęcie, że dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy dopuszczalne jest badanie sytuacji osób, które nie prowadzą z wnioskodawczynią wspólnego gospodarstwa domowego i tylko z tego względu, że należą do kategorii osób, na których z mocy KRO lub innych ustaw może ciążyć obowiązek alimentacyjny względem wnioskodawcy, - błędy w ustaleniach faktycznych, objawiające się w ocenie przestawionych przez skarżącą w toku postępowania dokumentów i oświadczeń, które w sposób wyraźny i niebudzący wątpliwość dowodzą, że jedyne świadczenia, jakie skarżąca otrzymuje od syna to pokrycie kosztów związanych z mieszkaniem. W ocenie skarżącej Sąd wadliwie ustalił, opierając się, zdaniem skarżącej, jedynie na domyśle, że okoliczność, że skarżąca może rzekomo korzystać ze świadczeń alimentacyjnych pochodzących od syna, ma być rozstrzygająca w kwestii jej wniosku o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego, podczas gdy skarżąca dowiodła, że nie pozostaje w żadnych kontaktach z synem, ma z nim utrudniony kontakt, nie zna adresu zamieszkania syna, a jedyne świadczenie, które od niego otrzymuje to opłacenie wszelkich kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, które zajmuje skarżąca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W świetle art. 260 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. Sąd rozpoznając sprzeciw od postanowienia o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 260 § 2 zdanie pierwsze p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Z kolei zgodnie z art. 260 § 2 zdanie drugie p.p.s.a, Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Skarżąca kwestionuje wydane przez referendarza postanowienie w zakresie, w jakim odmówiono jej przyznania pomocy radcy prawnego. Postanowienie nie jest zaś kwestionowane przez stronę w zakresie, w jakim referendarz umorzył postępowanie. W ocenie Sądu wydane przez referendarza postanowienie jest prawidłowe zarówno w zakresie, w jakim skarżącej odmówiono przyznania pełnomocnika (ponieważ skarżąca nie przedstawiła dowodów, pozwalających na ustalenie jej rzeczywistych możliwości płatniczych), jak i w zakresie, w jakim doszło do umorzenia postępowania (ponieważ skarżąca z mocy prawa jest zwolniona z uiszczenia kosztów sądowych). Wniesiony sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze treść wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz całość zgromadzonej w sprawie dokumentacji, referendarz sądowy zasadnie przyjął, że złożone przez skarżącą informacje o jej sytuacji majątkowej budzą uzasadnione wątpliwości. Wątpliwości te nie zostały usunięte, pomimo skierowanego do skarżącej wezwania o przedłożenie wskazanych w wezwaniu dokumentów i oświadczeń. Wątpliwości tych nie usuwa również wniesiony przez skarżącą sprzeciw. Sąd w pełni podziela stanowisko referendarza, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy, dla oceny możliwości płatniczych strony, konieczne było przedłożenie przez skarżącą informacji dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej syna, Ł. K.. Z informacji udzielonych przez stronę i z akt przedmiotowej sprawy wynika bowiem, że wspiera on finansowo skarżącą. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy konieczne jest ustalenie rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie, wystąpienie do skarżącej o udzielenie informacji dotyczących syna, nie wynikało z dokonania przez referendarza "ogólnej wykładni interpretacji przepisów Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego i innych ustaw w zakresie dotyczącym tego, kogo obciąża obowiązek alimentacyjny względem skarżącej", lecz z faktu, że ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni sama wskazała, że syn wspiera ją finansowo i czyni to w sposób stały. Powyższa okoliczność widocznie umknęła pomagającemu skarżącej sporządzić sprzeciw prawnikowi, pełniącemu dyżur w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy, obiektywnego rozważenia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą niewątpliwy wpływ mają również te osoby, które stale łożą na jej utrzymanie. Dopiero zatem stwierdzenie, że skarżąca w tej sprawie ani samodzielnie, ani przy pomocy syna, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Użycie w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej - formułuje obowiązek - wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Nie jest więc zasadny zarzut, jakoby referendarz dokonał błędnych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji majątkowej strony. Skarżącej nie odmówiono przyznania pomocy pełnomocnika na podstawie - jak twierdzi strona - "domysłu", że stać ją na jej opłacenie dzięki pomocy syna, lecz na tej podstawie, że faktu tego nie można było w żaden sposób ustalić bez współpracy ze stroną skarżącą. Odmowa przyznania prawa pomocy wynikała zatem właśnie z tego, że - z przyczyn leżących po stronie wnioskodawczyni – w sprawie nie można było poczynić wystarczających ustaleń faktycznych, co pozostaje aktualne również na etapie rozpoznawanego przez Sąd sprzeciwu. Skarżąca w dalszym ciągu stoi bowiem na stanowisku, że informacje dotyczące sytuacji majątkowej jej syna nie powinny być przedmiotem zainteresowania Sądu. Jak jednak wskazano wyżej, stanowisko to jest błędne zważywszy, że sama skarżąca nie kwestionuje, a nawet wyraźnie potwierdza, że otrzymuje od syna pomoc finansową. Dalej - co istotne, skarżąca nie dowiodła - jak wskazuje - "w sposób wyraźny i niebudzący wątpliwości", że jedyne świadczenia, jakie otrzymuje od syna, to pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów mało wiarygodne są także twierdzenia skarżącej, że nie ma żadnego kontaktu z synem jak również i to, że skarżąca nie może liczyć na pomoc syna w większym rozmiarze, niż pokrywanie kosztów utrzymania mieszkania. Jednocześnie twierdzenia skarżącej co do jej sytuacji majątkowej i życiowej tj. kontaktów z synem, są niespójne i częściowo sprzeczne. Nie rozstrzygając na tym etapie zasadności wniesionej skargi, Sąd wskazuje, że w jej treści skarżąca zawarła wyjaśnienia dotyczące swojej sytuacji majątkowej i życiowej oraz o łączących ją z synem relacjach dotyczących spożytkowania sumy 280 000 zł, uzyskanej przez skarżącą w dniu 29 lipca 2016 r. z tytułu sprzedaży mieszkania przy ul. [...] 16b/1 w G. W tym zakresie skarżąca w pierwszej kolejności wskazuje (k.- 3 akt sądowych), że "całość środków otrzymanych ze sprzedaży tego mieszkania została przeznaczona na potrzeby mieszkaniowe skarżącej poprzez zakup kolejnego mieszkania przy ul. [...] 7D/77 w G.". Następnie (k.- 4 akt sądowych) strona natomiast podnosi, że "sprzedała mieszkanie przy ul. [...] dnia 29 lipca 2016 r., a następnie przekazała całość środków pozyskanych ze sprzedaży swemu synowi Ł. K., który zakupił i wyremontował za nie mieszkanie w G. przy ul. [...] 7 D/77 za 185 000 zł. Skarżąca zamieszkuje tam bezpłatnie na zasadzie umowy użyczenia, całość danin związanych z utrzymaniem mieszkania pokrywana jest z kwoty różnicy między ceną sprzedaży, a zakupu mieszkania. Także inne koszty związane z zakupem mieszkania były pokrywane z tej różnicy". W odpowiedzi na wezwanie referendarza o przedłożenie dokumentów obrazujących sytuację majątkową syna, skarżąca wskazała (k.- 23 akt sądowych), że "syn nie udostępnia jej takich danych, jak również od dłuższego czasu (ok. 7 miesięcy ) nie utrzymuje z wnioskodawczynią bieżącego kontaktu, poza opłacaniem rachunków za czynsz i media, które wnioskodawczyni przesyła do syna MMSem". Z kolei w złożonym sprzeciwie skarżąca wskazuje kolejno, że: "nie pozostaje z synem w żadnych kontaktach", "ma z nim utrudniony kontakt", "nie zna adresu syna". Twierdzenia strony budzą zatem wątpliwości, ponieważ z jednej strony skarżąca twierdzi, że nie ma żadnej możliwości skontaktowania się z synem, podczas gdy z drugiej strony wskazuje, że kontaktuje się z nim na bieżąco, w celu otrzymania od syna pieniędzy na opłacenie rachunków związanych z utrzymaniem mieszkania. Skarżąca zna numer telefonu syna. Adres Ł. K. wskazany jest zaś na wyciągu z historii rachunku bankowego, przy okazji każdego przelewu dokonywanego przez syna na rzecz matki. W świetle przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego mało wiarygodne są też twierdzenia wnioskodawczyni, że pomoc syna ogranicza się do opłacania rachunków za media. Dokonane na konto skarżącej przez 3 miesiące wpłaty od syna wyniosły w sumie ok. 800 zł i zgodnie z dyspozycją wpłacającego były przekazane m.in. "na jedzenie", "na kratkę ściekową", "na telefon". Część z zarejestrowanych przelewów nie została opisana. Jednak ich wysokość, ani też termin wykonania nie są w żaden sposób skorelowane z przedłożonymi przez skarżącą rachunkami dotyczącymi opłat za mieszkanie. Dokumenty przedłożone na wezwanie referendarza pogłębiły zatem wątpliwości co do możliwości płatniczych strony. Dokumenty te nie dowodzą, że skarżąca otrzymuje od syna pomoc tylko na opłacanie rachunków związanych z mieszkaniem. W ocenie Sądu wskazać jednocześnie należy, że nawet gdyby pomoc syna ograniczała się do opłacania rachunków za mieszkanie (co nie zostało jednak udowodnione przez wnioskodawczynię, a wykazanie tego faktu nie leży w gestii Sądu, gdy wyjaśnień w tym zakresie nie udziela sam wnioskodawca), to pozostawałoby to bez wpływu na możliwość przyznania prawa pomocy, bez wykazania przez stronę, jaka jest sytuacja dochodowa i majątkową jej syna, a więc czy mógłby udzielić matce większej pomocy, niż w tym niewielkim rozmiarze, w jakim to czyni, pomimo otrzymania od matki niedawno darowizny w kwocie 280 000 zł. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a.