III SA/Gd 305/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia NSA Jacek Hyla po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 listopada 2020 r. sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 10 grudnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy K. z dnia 3 października 2018 r., nr [...]. A. M. (zwany dalej jako: "strona", "wnioskodawca" lub "skarżący") zwrócił się do Wójta Gminy K. (dalej także jako: "Wójt") z wnioskiem o przyznanie świadczenia społecznego w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. Pismem z dnia 21 sierpnia 2018 r., odpowiadając na wezwanie, strona sprecyzowała swoje podanie wskazując, że wnioskuje o zasiłek celowy na zakup: żywności, leków, butli gazowej, środków czystości, spodni męskich, obuwia, koszuli, kołdry, poduszki. Wójt Gminy K. decyzją z dnia 29 sierpnia 2018 r. (nr [...]) przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy z przeznaczeniem na pokrycie części kosztów zakupu leków w miesiącu lipcu 2018 r. w kwocie 50 zł jednorazowo (punkt 1 decyzji) oraz zasiłek celowy z przeznaczeniem na częściowy zakup żywności w miesiącu lipcu 2018 r. w kwocie 200 zł jednorazowo (punkt 3 decyzji). W punkcie 2 i 4 decyzji organ wskazał nr konta, na który zostanie zrealizowana wypłata oraz jej termin. W punkcie 5 decyzji nadano jej rygor natychmiastowej wykonalności. Pismem z dnia 27 września 2018 r. A. M. wniósł, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., powoływanej dalej jako: "k.p.a."), wniosek o uzupełnienie decyzji o wskazanie na podstawie, jakich okoliczności ustalono rozmiar świadczenia. Ponadto, pismem z tego samego dnia, powołując się również na art. 111 § k.p.a., wniósł o uzupełnienie decyzji o rozstrzygnięcie dotyczące pozostałych potrzeb i oczekiwań wyszczególnionych w podaniu o pomoc - zakup butli gazowej, środków czystości, spodni męskich, obuwia, koszul, kołdry, poduszki. Wójt Gminy K., działając na podstawie art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 80, art. 111 § 1b, art. 124 § 1, art. 126 k.p.a. oraz art. 3 ust. 1, 3, 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 3, art. 39, art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1508), postanowieniem z dnia 3 października 2018 r. (nr [...]) odmówił uzupełnienia decyzji z dnia 29 sierpnia 2018 r. w zakresie wyjaśnienia rozmiaru świadczeń wyszczególnionych w punkcie 1 i 3 decyzji. Natomiast postanowieniem z dnia 3 października 2018 r. (nr [...]) Wójt Gminy K., powołując w podstawie prawnej art. 113 § 1 k.p.a., sprostował oczywistą omyłkę w decyzji z dnia 29 sierpnia 2018 r. w ten sposób, że zmienił treść punktu 5 decyzji na treść: "Postanawiam odmówić Panu przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na całkowity zakup butli gazowej, na zakup środków czystości, na zakup spodni męskich, na zakup obuwia, na zakup koszuli, na zakup kołdry, na zakup poduszki" oraz dodał punkt 6 decyzji o treści: "Decyzji nadaje rygor natychmiastowej wykonalności". Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że w postanowieniu decyzji omyłkowo nie wpisano potrzeb, o które strona wnioskowała, a zostały stronie odmówione. Opisany błąd jest oczywistą omyłką, popełnioną przy opracowywaniu decyzji administracyjnej. Błąd ten nosi znamiona omyłki w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.a., gdyż w uzasadnieniu decyzji z dnia 28 sierpnia 2018 r. odniesiono się do wnioskowanych świadczeń poprzez odmowę przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup butli gazowej, środków czystości, spodni męskich, obuwia, koszuli, kołdry i poduszki. A. M. nie zgadzając się z treścią postanowienia z dnia 3 października 2018 r. (nr [...]) wniósł zażalenie, zarzucając mu rażące naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, Konstytucji RP, a także interesu społecznego i obywatelskiego. Skarżący podniósł, że w swoim wniosku jasno określił żądanie uzupełnienia decyzji, a nie jej sprostowania. W tej sytuacji organ był zobowiązany wydać postanowienie na podstawie art. 111 § 1b k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej także jako: "SKO") postanowieniem z dnia 10 grudnia 2018 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144, art. 113 § 1, art. 126 i art. 105 § 1 k.p.a., uchyliło zaskarżone postanowienie w całości i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji w przedmiocie sprostowania. Organ drugiej instancji uznał, że Wójt nie był uprawniony do sprostowania swojej decyzji z dnia 29 sierpnia 2018 r. w trybie art. 113 § 1 k.p.a. poprzez dodanie do jej sentencji punktu, w którym orzeczono o odmowie przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego z przeznaczeniem na całkowity zakup butli gazowej, na zakup środków czystości, na zakup spodni męskich, na zakup obuwia, na zakup koszuli, na zakup kołdry, na zakup poduszki. Zdaniem SKO nie ulega wątpliwości, że organ pierwszej instancji prostując w ten sposób swoją decyzję wykroczył poza granice określone w art. 113 § 1 k.p.a., bowiem dokonane sprostowanie nie dotyczy błędu pisarskiego lub rachunkowego, czy też innej oczywistej omyłki. Sprostowanie to w rzeczywistości prowadziło do merytorycznej zmiany decyzji. Natomiast uzupełnienie rozstrzygnięcia decyzji w przypadku, gdy jest ono niepełne, powinno nastąpić na postawie art. 111 § 1b k.p.a. w związku z art. 111 § 1 k.p.a. SKO umarzając postępowanie organu pierwszej instancji w zakresie rozpoznania wniosku skarżącego wskazało, że wniosek ten został rozpoznany postanowieniem z dnia 3 października 2018 r. (nr [...]), które zostało wydane na podstawie art. 111 § 1b k.p.a., a którym odmówiono wnioskodawcy uzupełnienia decyzji z dnia 29 sierpnia 2018 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. M. domagał się uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], zarzucając mu rażące naruszenie przepisów prawa, tj. art. 105 § 1 w związku z art. 126, art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144, art. 7, art. 8 § 1, art. 124 § 2, art. 125 § 3 k.p.a., art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zarzucił mu również rażące naruszenie interesu społecznego i obywatelskiego, co spowodowało utratę jego zaufania do organów państwa. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że SKO rozpatrując jego zażalenie winno zastosować art. 138 § 2 w związku z art. 144 k.p.a., gdyż złożony wniosek o uzupełnienie decyzji organu pierwszej instancji wymaga rozpatrzenia poprzez wydanie przez ten organ postanowienia na postawie art. 111 § 1b k.p.a. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art, 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim, zgodnie z art. art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji. Jak wynika z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc stwierdzenie istnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego. Akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego postanowienia Sąd w składzie rozpoznającym sprawę doszedł do przekonania, że konieczne było jego wyeliminowanie z obrotu prawnego, jak również, na zasadzie art. 135 p.p.s.a., koniecznym było uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], którym uchylono postanowienie Wójta Gminy K. prostujące oczywistą omyłkę w treści sentencji decyzji z dnia 29 sierpnia 2018 r. (nr [...]) i umorzono postępowanie przed organem pierwszej instancji w przedmiocie sprostowania. Oczywista omyłka zdaniem organu pierwszej instancji, który dokonał jej sprostowania poprzez zmianę punktu 5 sentencji decyzji, polegała na pominięciu w sentencji decyzji rozstrzygnięcia w zakresie potrzeb, o które strona wnioskowała, a które zostały jej odmówione w uzasadnieniu decyzji. Organ natomiast drugiej instancji uznał, że nie jest dopuszczalne we wskazany sposób uzupełnienie sentencji decyzji, gdyż prowadzi ono do zmiany treści tej decyzji, co w świetle art. 113 § 1 k.p.a. jest niedopuszczalne. Zgodnie z art. 113 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Wprawdzie przepis ten nie zawiera definicji legalnej oczywistej omyłki, ale już z samego potocznego rozumienia tego pojęcia wynika, że chodzi w nim o błąd pisarski lub rachunkowy albo inny błąd lecz zawsze dostrzegalny "na pierwszy rzut oka", ewidentny, łatwo zauważalny i nie wymagający dodatkowych zabiegów myślowych, obliczeń czy ustaleń. W tym trybie nie można natomiast dokonywać merytorycznej korekty rozstrzygnięć (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 lutego 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 2071/19). Dalej wskazać należy, że oczywistość błędu czy omyłki polega na widocznej w świetle akt sprawy rozbieżności między myślą (zamierzeniem) wyrażoną przez organ administracji publicznej a doborem poszczególnych słów lub cyfr dla określenia niebudzących wątpliwości faktów (por. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2002 r., sygn. akt IV SA 489/01). Widoczna omyłka może wiązać się z niewłaściwym użyciem np. wyrazu, widocznie mylną pisownią albo niezamierzonym opuszczeniem jednego lub więcej wyrazów. Taka sytuacja może się więc wiązać z tym, że w decyzji administracyjnej czy w postanowieniu wyrażono coś, co widocznie niezgodne jest z myślą wyrażoną niedwuznacznie przez organ administracji publicznej, a zostało wypowiedziane tylko przez przeoczenie, niewłaściwy dobór słów czy omyłkę pisarską (por. wyrok NSA z 17 października 2001 r., sygn. akt II SA 1099/01). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że zasadnie organ drugiej instancji uznał, że organ pierwszej instancji w trybie art. 113 § 1 k.p.a. nie mógł uzupełnić sentencji decyzji, bowiem stosując ten przepis nie można zmienić najistotniejszego elementu decyzji administracyjnej, jakim jest sentencja (rozstrzygnięcie), w niej bowiem zostaje wyrażona wola organu administracji publicznej. W razie bowiem sprzeczności pomiędzy sentencją (rozstrzygnięciem) decyzji, a jej uzasadnieniem, za miarodajną należy przyjmować treść rozstrzygnięcia, a nie odwrotnie. Sprostowanie nigdy nie może prowadzić do merytorycznej zmiany decyzji. Zatem rozbieżność pomiędzy sentencją a uzasadnieniem decyzji należy oceniać jako omyłkę istotną, która nie podlega naprawieniu w trybie sprostowania (podobne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 listopada 1997 r., sygn. akt SA/Sz 1059/97). Zatem kwestia nieobjęcia rozstrzygnięciem o całości żądania strony może być konwalidowana wyłącznie w drodze żądania uzupełnienia decyzji przez stronę lub z urzędu przez organ decyzyjny na podstawie art. 111 § 1 k.p.a. (zob. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2174/17). Rację ma jednak skarżący podnosząc, iż rozstrzygnięcie SKO polegające na uchyleniu spornego postanowienia i umorzeniu postępowania przed organem pierwszej instancji narusza prawo. Należy bowiem wskazać, że aby organ mógł uchylić postanowienie i umorzyć postępowanie organu pierwszej instancji to muszą zaistnieć w sprawie przesłanki z art. 105 § 1 k.p.a. W niniejszej sprawie takie nie zaistniały, bowiem postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącego o uzupełnienie decyzji z dnia 29 sierpnia 2018 r. nie zostało zakończone wydaniem postanowienia nr [...] o odmowie jej uzupełnienia. Uszło uwadze organowi odwoławczemu, że skarżący złożył dwa odrębne wnioski. Pierwszy dotyczył uzupełnienia decyzji w zakresie wyjaśnienia rozmiaru świadczeń wyszczególnionych w punktach 1 i 3 sentencji decyzji. Drugi natomiast dotyczył uzupełnienia decyzji o rozstrzygnięcie dotyczące pozostałych potrzeb i oczekiwań wyszczególnionych w podaniu o pomoc - zakup butli gazowej, środków czystości, spodni męskich, obuwia, koszul, kołdry, poduszki. Wspomnianym postanowieniem nr [...] Wójt orzekł wyłącznie o odmowie uzupełnienia decyzji o wyjaśnienie rozmiaru świadczeń (pierwszy wniosek). Wynika to jednoznacznie z uzasadnienia tego postanowienia. Natomiast reakcją organu pierwszej instancji na drugi wniosek skarżącego o uzupełnienie decyzji o rozstrzygnięcie dotyczące pozostałych wnioskowanych potrzeb było wydanie wadliwego postanowienia nr [...] o sprostowaniu punktu 5 sentencji decyzji w tym zakresie. Jest oczywiste, że postępowanie zakończone wydaniem postanowienia o sprostowaniu omyłki zawartej w decyzji z 29 sierpnia 2018 r. toczyło się na ww. wniosek skarżącego ("bez wątpienia w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do sprostowania oczywistej omyłki na żądanie strony"), a ten - jak wynika z akt, nie cofnął wniosku. Co istotne - wniosek ten - nadal pozostaje nie rozpoznany. W takiej sytuacji SKO winno było uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wójtowi do ponownego rozpatrzenia w celu prawidłowego rozpoznania wniosku skarżącego, a nie umarzać postępowanie organu pierwszej instancji w zakresie sprostowania, gdyż przedmiotowy wniosek nie dotyczył sprostowania ani nie mógł również zainicjować postępowania dotyczącego sprostowania. Wobec powyższych rozważań, trudno przyjąć, aby zaistniała przesłanka bezprzedmiotowości postępowania. Dlatego też, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydane zostało z naruszeniem art. 105 § 1 w związku z art. 126 k.p.a., co musiało skutkować jego uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd mając na uwadze, że organ odwoławczy nie jest władny do rozpatrzenia wniosku skarżącego o uzupełnienie decyzji organu pierwszej instancji, gdyż kompetencję w tym zakresie przysługuje organowi, który wydał decyzję, co wprost wynika z treści art. 111 § 1a k.p.a., działając na podstawie art. 135 p.p.s.a., uchylił również wadliwe postanowienie Wójta Gminy K. z dnia 3 października 2018 r., nr [...]. Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, które wprost wynikają z przedstawionych powyżej rozważań. Kontrola legalności zaskarżonego postanowienia została dokonana w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).