III SA/Gd 315/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu N. O. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 lipca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 31 stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem prawa postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 lipca 2017 r. i zwolnić skarżącą od kosztów sądowych ponad kwotę 200 (dwieście) złotych. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 lipca 2017 r. wydanym na podstawie art. 246 § 1 punkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 14 kwietnia 2017 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni oświadczyła, że w sierpniu 2016 r. zmuszona była zamknąć działalność gospodarczą pod nazwą [...]. Obecnie poszukuje pracy o odpowiednim wynagrodzeniu dającym możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych oraz posiadania środków na inne cele. Wnioskodawczyni zatrudniona jest na umowę o pracę na 1/8 etatu z wynagrodzeniem brutto w wysokości 231,25 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami. Posiada dom o powierzchni 350 m2 i wartości 700 tys. zł oraz połowę udziału w hali o wartości 300 tys. zł. Wśród stałych miesięcznych wydatków wnioskodawczyni wymieniła jedynie 141 zł za gaz. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 21 kwietnia 2017 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że z powodu dwóch zdarzeń drogowych w roku 2014 z należącymi do niej ciągnikami siodłowymi oraz z powodu nieregulowania płatności przez wiodącego kontrahenta zmuszona była zamknąć działalność gospodarczą. Oświadczyła, że zaciągnęła pożyczkę w [...] w wysokości 5 tys. zł aby mieć w Polsce środki na dwa pierwsze tygodnie do momentu rozpoczęcia pracy. Wskazała, że do marca 2017 r. wspomagała ją i jej rodziców w zakresie żywności babcia, a obecnie czyni to jej brat Ł. O. Na chwilę obecną jedynym źródłem dochodów rodziny jest praca w [...] Sp. z o.o. z siedzibą w R., gdzie wnioskodawczyni zarabia netto 215,72 zł. Identyczne wynagrodzenie otrzymuje również jej matka. Z kolei ociec pracuje jako kierowca ciężarówki osiągając netto 1.459,48 zł. Rodzina nie korzysta z żadnych zewnętrznych form pomocy socjalnych. Hala zlokalizowana w R. przy ul. G. stanowi współwłasność wnioskodawczyni i jej brata. Po zakończeniu działalności w dniu 15 września 2016 r. została zawarta bezpłatna umowa użyczenia lokalu z [...] Sp. z o.o. i to spółka ponosi obecnie koszty związane z mediami. Poszukiwany jest kupiec na tę halę. Wraz z bratem wnioskodawczyni ponosi jednak koszty podatku od nieruchomości – kwota zaległości wynosi ponad 21 tys. zł. Większą część obciążenia przejął na siebie brat – do spłaty pozostało zadłużenie w wysokości 6.009,77 zł plus bieżący rok podatkowy (9.971,19 zł). Opisując koszty utrzymania domu wnioskodawczyni wskazała, że stanowią je opłaty za gaz, energię elektryczną, wywóz śmieci, opłaty za wodę i ścieki oraz podatek od nieruchomości. Przedstawione rachunki wystawiane są na Z., J. i N. O. Wnioskodawczyni oświadczyła ponadto, że nie posiada żadnych czynnych rachunków bankowych oraz nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych. Wnioskodawczyni posiada wymagalne wierzytelności: względem duńskiej firmy, którą przelała na rzecz ZUS, względem firmy [...], która została potrącona oraz wobec firmy [...] Sp. z o.o. W odpowiedzi na dodatkowe wezwanie referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2017 r. wnioskodawczyni przedstawiła wszystkie zeznania podatkowe rodziców za rok 2016, zaświadczenie o zarobkach ojca w firmie [...] Usługi Transportowe w miesięcznej wysokości 195 zł netto. Oświadczyła, że razem z rodzicami osiągają miesięcznie dochód w wysokości ok. 2 tys. zł, z czego 450 zł wydatkują na opłaty a pozostałą część na żywność, leki i środki higieny. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych referendarz sądowy stwierdził, że oświadczenie wnioskodawczyni zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznać należało za niewystarczające, jako że zawierało niepełne informacje o stanie majątkowym. Sam wniosek zaś uzasadniony został lakonicznie. Stąd wystosowano wezwanie o złożenie dodatkowych dokumentów celem ustalenia stanu majątkowego wnioskodawczyni i jej dochodów. Wnioskodawczyni nie podała prawdziwych informacji na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mianowicie, pominęła istotną okoliczność, że ona i jej rodzice zatrudnieni są w [...] Spółka z o.o. z siedzibą w R., której to wspólnikiem i prokurentem jest jej matka, a prezesem zarządu ojciec. W spółce tej zatrudniona jest wnioskodawczyni, jak i jej rodzice. Spółka ta na zasadzie użyczenia korzysta z majątku należącego do wnioskodawczyni. Siedziba spółki mieści się pod adresem hali, której współwłaścicielem jest wnioskodawczyni. Referendarz sądowy uznał w reasumpcji, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie wynoszą 450 złotych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca posiada znaczny majątek w postaci nieruchomości, natomiast dobrowolnie pozbawiła się dochodów z tytułu posiadania tego majątku odstępując go bezpłatnie do używania. W ocenie referendarza sądowego wydającego zakwestionowane postanowienie, osiągane dochody i możliwości zarobkowe skarżącej pozwalają jej na uiszczenie koniecznego do rozpoznania sprawy wpisu sądowego. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca wniosła o jego uchylenie i zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w znacznej części. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca podniosła, że z przedłożonych dokumentów oraz oświadczeń wynika bezspornie, że ani ona, ani jej rodzice nie posiadają oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na uiszczenie opłaty sądowej. Sytuacja majątkowa wnioskodawczyni i jej rodziny jest niezmienna od wielu miesięcy, a zatem nie ma możliwości poczynienia oszczędności, które pokryłyby wymaganą kwotę wpisu. Sam fakt posiadania nieruchomości, nawet o znacznej wartości, nie przesądza jeszcze o możliwości uiszczenia opłaty sądowej w przypadku gdy niemożliwe lub utrudnione jest uzyskanie pożyczki lub kredytu zabezpieczonego na tym majątku. Dom, który jest własnością wnioskodawczyni i w którym prowadzi razem z rodzicami wspólne gospodarstwo oraz na którym ustanowiona jest służebność mieszkania na rzecz rodziców - nie ma możliwości generowania przychodów z tytułu np. wynajmu. Wnioskodawczyni podjęła liczne prób sprzedaży nieruchomości, jednak od wielu miesięcy pozostają one bezskuteczne. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła kopie umów pośrednictwa sprzedaży nieruchomości z dnia 24 listopada 2014 r. oraz z dnia 4 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 punkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy mających swoją podstawę w art. 258 § 1 punkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). W świetle powyższych regulacji Sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Z kolei stosownie do treści art. 246 § 1 punkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje m.in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zaakceptować należy zawarte w zaskarżonym postanowieniu stanowisko, odwołujące się do utrwalonego i podzielanego przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę poglądu prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, że na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (zob. w tej materii postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Trafnie więc zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu, że w interesie strony leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. To ona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zastosowanie wobec niej prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia referendarzowi sądowemu rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, to jest spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 246 § 1 punkt 1 lub punkt 2 p.p.s.a. Ta zasada wprost wynika z brzmienia wskazanego przepisu, który wyraźnie nakłada na stronę obowiązek wykazania faktu niemożności poniesienia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Ponadto wskazuje się, że skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (zob. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 987/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne potwierdza wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, stosowanej tylko wobec osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, to jest uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Dlatego też wyjątkowe zastosowanie tej instytucji wiąże się m.in. z ustaleniem, że wnioskujący jest pozbawiony obiektywnie możliwości poniesienia jakichkolwiek bądź pełnych kosztów postępowania. Uwzględniając w reasumpcji oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach składane pod rygorem odpowiedzialności karnej (zob. rubryka nr 13 formularza PPF), informacje wynikające z przedłożonej przez skarżącą dokumentacji źródłowej jak też okoliczności wynikające z treści wniesionego sprzeciwu Sąd doszedł do wniosku, że sytuacja finansowa skarżącej jest na tyle trudna, że uzasadnia zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych ponad kwotę 200 złotych. Uznając, że na obecną chwilę skarżąca nie jest w stanie wygospodarować takiej ilości środków pieniężnych, które umożliwiałyby jej poniesienie kosztów wpisu od skargi w pełnej wysokości przypomnieć należy, że partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając zatem na uwadze wszystkie powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 260 § 1 i § 2 w związku z art. 246 § 1 punkt 2 p.p.s.a.