III SA/Gd 318/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 18 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 6 marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za wprowadzenie do obrotu środków zastępczych postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący K. G. wniósł na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy żądając częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie kwoty wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł. Uzasadniając wniosek skarżący oświadczył, że nie posiada środków finansowych na zapłatę ww. kwoty. Utrzymuje się z prac dorywczych, uzyskując dochód miesięczny netto w wysokości [...] zł. Nie posiada oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Jako swoje zobowiązania i stałe wydatki podał koszty płaconych alimentów w wysokości [...] zł miesięcznie. Wskazując na swój majątek podał 1/2 udziału we współwłasności domu o pow. [...] mkw. będącego w budowie, o wartości szacunkowej [...] zł, przy czym jest to nieruchomość trudno zbywalna, albowiem skarżący toczy rozmowy z żoną (drugim współwłaścicielem) w sprawie podziału majątku. Skarżący jest nadto właścicielem gospodarstwa rolnego, o szacunkowej wartości [...] zł, na które składają się grunty orne o pow. [...] ha wraz z zabudowaniami (dom o pow. [...] mkw., chlewnia, stodoła, garaż). Skarżący oświadczył, że gospodarstwo rolne nie jest wykorzystywane na prowadzenie działalności rolnej, albowiem skarżący nie uprawia ziemi. Dodał, że nieruchomość ta, z uwagi na zmiany w zakresie nabywania nieruchomości rolnych jest trudno zbywalna. Skarżący, zgodnie z oświadczeniem, nie również osób najbliższych w postaci rodziny i znajomych, które byłyby skłonne pożyczyć mu tak znaczną kwotę pieniędzy. Skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 11 lipca 2018 r., pełnomocnik wnioskodawcy został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawcy złożonych za rok 2017, bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok b) kopii dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanych dochodów przez wnioskodawcę; c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w razie braku rachunku bankowego – oświadczenia w tym zakresie; d) kopii dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy oraz osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym (utrzymanie nieruchomości opisanych w rubryce 7.1. formularza urzędowego PPF, opłaty za wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telewizję, telefon, internet lekarstwa, inne), e) kopii dokumentów potwierdzających opłacanie alimentów na rzecz dzieci wnioskodawcy w okresie ostatnich trzech miesięcy np. oświadczenia matki dzieci, potwierdzenia przelewów, odpisu umowy bądź wyroku sądu w przedmiocie alimentów; f) oświadczenie, z jakich środków wnioskodawca ponosi profesjonalnej koszty obsługi prawnej zarówno w toku postępowania sądowoadministracyjnego, jak i w toku postępowania administracyjnego; g) oświadczenia, czy skarżący w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystał z jakichkolwiek świadczeń pomocy społecznej (w tym świadczeń rodzinnych, wychowawczych); jeżeli tak – przedłożenia dowodów, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres na jaki pomoc została przyznana (kopie decyzji z pomocy społecznej); h) oświadczenia, czy skarżący otrzymuje (jeśli tak, to w jakiej wysokości) pomoc finansową lub rzeczową od rodziny lub innych osób prywatnych; jeżeli tak – wskazania wysokości, rodzaju i częstotliwości udzielanej pomocy wraz z dowodami potwierdzającymi tę okoliczność (oświadczenie osoby udzielającej pomocy). Pełnomocnik wnioskodawcy, w przedłużonym na jego wniosek terminie, nadesłał pismo z dnia 3 września 2018 r., w którym sprecyzował wniosek jako obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Do pisma załączył wyjaśnienia wnioskodawcy, w których oświadczył on, że za 2017 r. nie składał deklaracji podatkowych, utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego i jest ubezpieczony w KRUS. Uzyskiwany przez niego dochód wynosi [...] zł wraz z dochodem z prac dorywczych. Z uwagi na prowadzoną działalność rolniczą nie posiada dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego dochodu. Wyjaśnił, że środki finansowe uzyskuje z tytułu sprzedaży płodów rolnych. Nadto oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków bankowych. Wyjaśnił również, że cześć opłat jest wnoszona w imieniu jego ojca, który jest faktyczną stroną umów z dostawcami mediów. Alimenty opłaca do rąk matki dzieci, na potwierdzenie czego podpisuje ona listę. Wnioskodawca oświadczył, że nie rozliczył się ze swoim pełnomocnikiem, który zgodził się na otrzymanie zapłaty po zakończeniu postępowania. Nadto wnioskodawca oświadczył, że w okresie ostatnich 6 miesięcy nie korzystał z pomocy społecznej oraz że nie otrzymuje pomocy finansowej od członków rodziny. Wnioskodawca dołączył do ww. pisma następujące dokumenty: fakturę na zakup węgla za kwotę [...] zł, rachunki za wodę, energię elektryczną, telefon, odbiór odpadów, zaświadczenie o posiadaniu gospodarstw rolnego, zaświadczenie o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) - dalej jako "p.p.s.a." stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia skarżącego zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające do oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości. Wnioskodawca złożył oświadczenie o posiadaniu majątku w postaci dwóch nieruchomości, wskazał na osiąganie dochodu [...] zł z prac dorywczych oraz na swe stałe zobowiązania i wydatki sprowadzające się do płacenia alimentów w wysokości [...] zł miesięcznie. Z powyższych względów niezbędnym było dokonanie kompletnej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, jak również rzeczywistych jego możliwości płatniczych. Odpowiedź wnioskodawcy na wezwanie referendarza sądowego powstałych wątpliwości nie usunęła, albowiem – poza przedstawieniem opisanych wyżej oświadczeń i dokumentów - wyjaśnienia wnioskodawcy pozostają nadal niejasne, a przez to budzące wątpliwości. Wnioskodawca złożył sprzeczne oświadczenia. Z jednej bowiem strony w formularzu urzędowym PPF oświadczył, że posiadając gospodarstwo rolne nie prowadzi działalności rolnej, a utrzymuje się z prac dorywczych osiągając dochód w wysokości [...] zł. Z kolei w piśmie z dnia 3 września 2018 r. wnioskodawca wyjaśnił, że utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego (przedkładając zaświadczenia o posiadaniu gospodarstwa rolnego oraz podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników), zaś uzyskiwany przez niego dochód wynosi około [...] zł wraz z dochodem z prac dorywczych. Na dochód ten składają się środki finansowe uzyskane ze sprzedaży płodów rolnych, jednak wnioskodawca nie posiada dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego dochodu. Jednocześnie oświadczył, że nie składał deklaracji podatkowych za 2017 r. Ze złożonych oświadczeń wynika zatem, że wnioskodawca utrzymuje się zarówno z działalności rolniczej, jak i z innych prac. Potwierdzeniem wysokości dochodu z działalności rolniczej mogą być chociażby dowody deklarowanej sprzedaży wytworzonych płodów rolnych, zaś dochód niezwiązany z prowadzeniem działalności rolniczej podlega zadeklarowaniu w zeznaniu podatkowym w podatku dochodowym od osób fizycznych. Dokumentów stwierdzających wysokość dochodu z deklarowanych we wniosku źródeł wnioskodawca jednak nie przedłożył, a tym samym nie wyjaśnił w sposób wystarczający wątpliwości co do jego sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Mieć przy tym należy na uwadze, że z tytułu prowadzenia działalności rolniczej należy odprowadzać podatek rolny, składki na ubezpieczenie społeczne rolników, dokonywać zakupów środków produkcji rolnej, czy też materiału siewnego, jednak tego rodzaju wydatków skarżący nie zadeklarował. Trudno również dać wiarę oświadczeniu wnioskodawcy, aby reprezentujący go pełnomocnik przez niemal jeden rok (vide: pełnomocnictwo z dnia 25 września 2017 r., k. 23 akt administracyjnych organu I instancji), działał w sprawie wnioskodawcy bez wynagrodzenia. Łączna kwota deklarowanych wydatków na utrzymanie gospodarstwa rolnego oraz na alimenty, która nie obejmuje ww. innych wydatków, wynosi w przeliczeniu na miesiąc ok. [...] zł. W konsekwencji poddać w wątpliwość należy wiarygodność złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń, aby kwota deklarowanego, a przy tym w żaden sposób nieudokumentowanego, dochodu pokrywała wszystkie ciążące na skarżącym zobowiązania, koszty utrzymania prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego, koszty obsługi prawnej oraz inne niezbędne wydatki związane z zakupem odzieży, żywności i środków czystości. W tej sytuacji nie sposób dać wiarę oświadczeniu wnioskodawcy o nieotrzymywaniu jakiejkolwiek pomocy finansowej od członków rodziny. Na tego rodzaju pomoc wskazywać może fakt wystawienia części rachunków dotyczących kosztów utrzymania gospodarstwa rolnego prowadzonego przez wnioskodawcę na jego ojca – R. G. Wątpliwości budziło również oświadczenie skarżącego o nieposiadaniu rachunku bankowego, albowiem jak ustalił to referendarz sądowy w oparciu o wykaz beneficjentów wspólnej polityki rolnej prowadzony przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (publikowany na stronie internetowej beneficjenciwpr.minrol.gov.pl), skarżący w 2017 r. otrzymał dofinansowanie z Agencji Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa w wysokości [...] zł, zaś w 2016 r. w wysokości [...] zł. Tymczasem zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1853) ewidencja producentów zawiera numer rachunku bankowego producenta lub osoby, o której mowa w pkt 5. Wnioskodawca, aby złożyć wniosek o przyznanie jakiejkolwiek płatność, winien najpierw złożyć wniosek o wpis do ewidencji producentów, wraz z podaniem m.in. rachunku bankowego, na który będą przesyłane przyznane płatności. W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Poza tym dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne, jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie. Ponadto z oświadczenia o majątku wynikało, że wnioskodawca jest właścicielem domu oraz gospodarstwa rolnego, przy czym łączna wartość szacunkowa tychże składników majątkowych wynosi [...] zł. Majątek powyższy może i powinien być źródłem pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania. W sprawie nie wykazano jednak, by posiadany przez wnioskodawcę majątek nie mógł służyć jako zabezpieczenie kredytu lub pożyczki na sfinansowanie kosztów niniejszego postępowania, bez konieczności przerzucania ciężaru sfinansowania tego postępowania na Skarb Państwa. Co więcej nie wykazano jakichkolwiek obciążeń ustanowionych na posiadanych przez skarżącego nieruchomościach. Natomiast oświadczeń niepopartych odpowiednimi dokumentami, obejmujących twierdzenia o trudnościach w zbyciu nieruchomości, nie można uznać jako wykazanie podnoszonych okoliczności. Jak podkreśla się w orzecznictwie, posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Także sytuacja, gdy strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki, jeśli właścicielowi brakuje środków na pokrycie kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OZ 110/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wymaga przy tym podkreślenia, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2008 r., I FZ 160/08, LEX nr 479093). Reasumując skarżący mimo wezwania nie nadesłał wszystkich żądanych dokumentów, a złożone przez niego oświadczenia są niewiarygodne i niespójne. W związku z tym nie można ustalić, jakie i w jakiej wysokości osiąga dochody oraz na jaki cel ponosi wydatki. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.