III SA/Gd 321/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. P. w przedmiocie wymierzenia kary grzywny Rektorowi [...] z powodu niewykonania wyroku postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 6 stycznia 2012 r. (data stempla pocztowego), złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący zwrócił się o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej oraz ustanowienie radcy prawnego celem sporządzenia środka zaskarżenia od zapadłego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 października 2011 r. Postanowieniem z dnia 8 marca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powołanego postanowienia w ustawowym terminie sprzeciw wniósł skarżący, podnosząc m.in., że przedstawiona przez niego sytuacja materialna, poparta nadesłanymi na żądanie sądu dokumentami uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie zmodyfikował żądanie co do zakresu wniosku, domagając się jedynie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Skuteczne wniesienie sprzeciwu, w myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ) – dalej P.p.s.a. powoduje utratę mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 marca 2012 r. i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu przez sąd. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz załączonego odpisu decyzji w przedmiocie utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych wynika, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości, przedmiotów o wartości przekraczającej 3 000 euro ani zasobów pieniężnych, za wyjątkiem związanych z bieżącym utrzymaniem. Wnioskodawca jest współwłaścicielem samochodu [...], rok produkcji -1989 r., którego wartość określił na 800 zł. Z dniem 2 grudnia 2011 r. skarżący utracił prawo do zasiłku dla bezrobotnych z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania. Aktualnie utrzymuje się z prac dorywczych i tymczasowych. W rubryce 10 wniosku, w której należało podać tytuł oraz wysokość dochodów brutto, wnioskodawca wpisał "nie dotyczy", a pozostałą jej część zakreślił. W tych okolicznościach, zarządzeniem z dnia 13 stycznia 2012 r. wydanym w trybie art. 255 P.p.s.a., wnioskodawca został wezwany do przedstawienia w terminie 14 dni, dodatkowych oświadczeń i dokumentów, które obrazowałyby jego rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał odpis zeznania podatkowego za 2011 r., w którym zadeklarował dochód w wysokości 6 069,90 zł, wyciągi z dwóch rachunków bankowych zawierające historię operacji od 1 listopada 2011 r. do 9 lutego 2012 r. Wynika z nich m.in., że wnioskodawca pobierał zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 435,69 zł miesięcznie, zaś w styczniu br. otrzymał wynagrodzenie za pracę w kwocie 460,88 zł. Poniesione przez niego w tym okresie wydatki związane z opłaceniem czesnego za studia na [...], wydaniem indeksu i legitymacji studenckiej oraz korzystaniem z akademika, wyniosły ogółem 2 128 zł. W dodatkowych oświadczeniach z 15 lutego 2012 r. skarżący podał, że opłata za studia wynosi 3 100 zł i została rozłożona na raty. Źródłami jego dochodów są prace dorywcze zlecane jednorazowo na podstawie umów ustnych, a także umów zlecenia i o dzieło, z których wynagrodzenie niekiedy przekazywane jest na rachunek bankowy. Jednocześnie wskazał, że nadal posiada status bezrobotnego i nie korzysta z jakiejkolwiek formy pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wykazanie takich okoliczności należy do strony wnioskującej, która powinna we wniosku PPF dokładnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Sąd odmawia przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów. O dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd, który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt, że w odpowiedzi na takie wezwanie skarżący nadesłał szereg dokumentów źródłowych, jednakże w ocenie Sądu nie dają one możliwości dokonania pełnej oceny zasadności złożonego wniosku. Pomimo upływu zakreślonych terminów skarżący nie przedstawił bowiem dowodów umożliwiających ustalenie aktualnych źródeł jego utrzymania oraz dokładnej wysokości osiąganych dochodów (m.in. z prac dorywczych) oraz w pełni obrazujących miesięczną wysokość ponoszonych kosztów utrzymania. Za pełne wykonanie w tym zakresie obowiązku określonego w art. 255 P.p.s.a. nie sposób uznać przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych, w sytuacji, gdy skarżący w oświadczeniu z dnia 15 lutego 2012 r. (akta sprawy, k. 50) sam przyznaje, że otrzymywane przez niego wynagrodzenie jedynie sporadycznie przekazywane jest w formie przelewu na rachunek. Dodać przy tym należy, iż w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca nie sprecyzował łącznej wysokości otrzymywanych wynagrodzeń, zaś w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF (rubryka 10) wskazywał, iż nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. W tych okolicznościach nie można było zweryfikować oświadczeń skarżącego dotyczących podejmowanych przez niego prac dorywczych i związanych z nimi zapłatami. Zresztą nawet, jeżeli uznać to oświadczenie za wiarygodne, to zważywszy na wysokość udokumentowanych zarobków (460,88 zł), nadal otwarte pozostaje pytanie o źródła pokrycia wydatków. Warto w tym miejscu podkreślić, że wnioskodawca konsekwentnie akcentuje, że ponosi znaczne i udokumentowane wydatki związane z podjęciem studiów na [...] oraz korzystaniem z akademika. Nie wyjaśnia jednak, skąd czerpie środki na ich finansowanie, nie wspominając już o tak podstawowych kosztach utrzymania, jak zakup choćby podstawowych artykułów spożywczych. Te wątpliwości, których - pomimo odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych - skarżący nie wyjaśnił, stanowią istotną przeszkodę w przyznaniu mu prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo zasady ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 156/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zgodnie z ww. przepisem, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Jeżeli zatem postawa wnioskodawcy, który wybiórczo prezentuje dane mające potwierdzać jego sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jego rzeczywistej sytuacji finansowej, to zachodzą uzasadnione podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.