III SA/Gd 328/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia NSA Marek Gorski Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2011 r. sprawy ze skargi J. F. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 1 czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie przyznania wynagrodzenia za dozór pojazdów 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego J. F. kwotę 340,00 ( trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2011 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego przyznał J. F. zwrot koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru nad ruchomością -samochodem Skoda [...] nr rej. [...] w dniach od 10 stycznia 2008 r. do 23 maja 2008 r. w wysokości 548,10 zł., oraz wynagrodzenie za dozór tego pojazdu w w/w okresie w kwocie 1.881,90 zł. Jako podstawę prawną wskazał art. 123 § 1 k.p.a. i art. 102 § 2 w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu organ podał, że decyzją z dnia 17 marca 2008 r. organ orzekł o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa w/w samochodu marki Skoda [...], a następnie zlecił likwidację tego pojazdu, co nastąpiło w dniu 23 maja 2008 r. Pojazd ten przechowywany był na parkingu strzeżonym pomocy drogowej [...] J. F. w S. J. F. wystąpił o przyznanie zwrotu koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenia za dozór samochodu za okres od 10 stycznia 2008 r. (data przejścia pojazdu na własność Skarbu Państwa) do 23 maja 2008 r. Przedłożył ponadto kserokopię umowy zawartej w dniu 15 stycznia 2003 r. pomiędzy Gminą Miasta S. a "A" Sp. z o. o. z siedzibą w S. W oparciu o dane zawarte w aktach sprawy organ samodzielnie dokonał wyliczenia wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz samodzielnie obliczył kwotę wynagrodzenia za dozór pojazdu. J. F. złożył zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając, że narusza ono art. 102 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 130 a § 6 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym. Jego zdaniem pierwszy z powołanych przepisów nakazuje zsumować zwrot wydatków z wynagrodzeniem za dozór, a nie pomniejszać wynagrodzenie za dozór o kwotę wydatków związanych z dozorem. Ponadto organ bezpodstawnie przyjął, że wskazana we wniosku stawka dzienna za dozór nie znajduje odzwierciedlenia w aktach sprawy. Art. 130 a § 6 Prawa o ruchu drogowym dotyczy jedynie parkingów wyznaczonych przez starostę do przechowywania pojazdów. Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 1 czerwca 2011 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 k.p.a. oraz art. 102 § 2 i § 4 w trybie art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że pojazd objęty żądaniem strony przechowywany był na parkingu Spółki z o.o. "A" z siedzibą w S., zgodnie z umową zawartą w dniu 15 stycznia 2003 r. między Gminą Miasta S. a tą Spółką, dotyczącą usuwania przez spółkę pojazdów (transport, umieszczenie na parkingu strzeżonym) w trybie art. 130 a Prawa o ruchu drogowym, w oparciu o dyspozycję wydaną przez uprawniony podmiot. W dniu 23 lipca 2007 r. doręczono spółce wypowiedzenie umowy. Wnioskodawca przedłożył umowę z dnia 1 grudnia 2006 r. zawartą między "A" Spółką z o.o. z siedzibą w S. (cedentem) a J. F. ( cesjonariuszem) cesji wierzytelności wynikającej z w/w umowy z dnia 15.01.2003 r. Organ odwoławczy stwierdził, że przedmiotem umowy cesji z dnia 1.12.2006 r. jest wierzytelność przysługująca cedentowi od Gminy Miasta S., a nie od Skarbu Państwa. Ponadto wnioskodawca nie był wyznaczoną przez Prezydenta Miasta S. jednostką do prowadzenia parkingu strzeżonego, zatem nie stał się dozorcą przedmiotowego pojazdu w rozumieniu przepisów art. 130 a Prawa o ruchu drogowym i art. 102 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a tym samym nie jest on osobą uprawnioną do żądania wynagrodzenia w trybie tego ostatniego przepisu. Organ powołał się na pogląd wyrażony w orzecznictwie Sądu Najwyższego, że stosunek prawny, którego przedmiotem jest parkowanie usuniętego z drogi pojazdu jest typowym stosunkiem administracyjnym powstałym na skutek władczych działań organów administracyjnych. W związku z tym, zdaniem organu uznać należy, że ze skutecznym żądaniem ustalenia i przyznania w trybie administracyjnym wynagrodzenia za dozór może wystąpić tylko podmiot prowadzący parking wyznaczony przez starostę na mocy obowiązującego w danym okresie przepisu prawa, czyli w rozpatrywanej sprawie "A" Spółka z o.o. Wnioskodawca występuje jednak we własnym imieniu , wywodząc swe prawo do przyznania wynagrodzenia z cesji wierzytelności. Organ odwoławczy wskazał, że cesja nie mogła skutkować przejściem stosunku administracyjnoprawnego wiążącego Skarb Państwa z wymienioną spółką. Stosunek administracyjnoprawny jest zawsze osobisty i nie można wynikających z niego uprawnień i obowiązków uczynić przedmiotem obrotu cywilnoprawnego. Stosunek administracyjnoprawny między następcą a organem administracji może powstać tylko z mocy samej ustawy lub w wyniku działań administracji. Wnioskodawca nigdy nie stał się stroną stosunku administracyjnoprawnego związanego z dozorem pojazdów umieszczonych na parkingu "A" Spółki z o.o. i nie mógł skutecznie domagać się świadczeń wynikających z art. 102 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W konsekwencji organ winien zastosować się do dyspozycji art. 105 § 1 k.p.a. J. F. zaskarżył postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jego uchylenie, jak również o uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, względnie orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego wynagrodzenia. Skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie: - art. 7 k.p.a. poprzez jego błędne niezastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu słusznego interesu skarżącego, w zakresie zapłaty należnego mu wynagrodzenia; - art. 8 k.p.a. poprzez jego błędne niezastosowanie polegające na zaniedbaniu przez organ administracji publicznej obowiązku prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, w tym przypadku, w szczególności poprzez pogorszenie sytuacji skarżącego przez organ odwoławczy oraz odmowę przyznania skarżącemu dochodzonego wynagrodzenia; - art. 139 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na niekorzyść skarżącego, mimo że zaskarżona decyzja nie narusza w sposób rażący prawa, czy interesu społecznego; - art. 3531 k.c. poprzez nie usankcjonowanie przez organ zasady swobody umów i odmowę dopuszczalności takiego ukształtowania stosunków zobowiązaniowych, jakie nastąpiło pomiędzy skarżącym a "A"Spółką z o.o. W uzasadnieniu skargi wskazał, że jest osobą uprawnioną do żądania wynagrodzenia w trybie art. 102 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Spółka "A" zawarła z Gminą Miasta S. umowę na usuwanie i przechowywanie na parkingu strzeżonym zleconych pojazdów, na mocy której stała się wierzycielem Gminy Miasta S. i Skarbu Państwa. Przedmiotowa umowa nie zawierała zastrzeżenia uniemożliwiającego dokonanie przelewu wierzytelności z niej wynikających, ani nie przeciwstawiały się temu przepisy ustawy. Przeniesienie wierzytelności nie wymagało w tym przypadku zgody dłużnika. Stosunek administracyjnoprawny, podobnie jak sytuacja dłużnika nie uległy zmianie. Zmienił się wyłącznie wierzyciel. Przelew wywołał wyłącznie skutki po stronie dłużnika, który zobowiązany jest do wypłaty należnego skarżącemu wynagrodzenia, za czynności, które wykonywane były przez cedenta. Skarżący podniósł, że działanie organu odwoławczego doprowadziło do pogorszenia jego sytuacji, gdyż organ pierwszej instancji uznał go za dozorcę i przyznał wynagrodzenie. Takie działanie narusza zakaz refomationis in peius, który jest podstawową gwarancją procesową strony. Jedynym przypadkiem, kiedy organ uprawniony jest do pogorszenia sytuacji skarżącego jest stwierdzenie, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Organ nie wskazał, aby zaistniały te przesłanki. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna. Postanowieniem organu pierwszej instancji przyznano skarżącemu świadczenie pieniężne za wydatki związane z dozorem oraz wynagrodzenie za dozór we wskazanym okresie nad pojazdem w łącznej wysokości 2.430 zł. Niewątpliwie postanowienie to było korzystne dla skarżącego , bowiem nie tylko przyznawało mu określoną kwotę, ale i uznawało co do zasady jego prawo do przyznania wynagrodzenia i zwrotu wydatków za dozór pojazdu. Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji tylko z tego względu, że nie był usatysfakcjonowany wysokością przyznanych kwot. Zgodnie z art. 144 k.p.a. do zażaleń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań, w tym art. 138 k.p.a. Organ odwoławczy wydał swoje postanowienie w oparciu m.in. o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Uchylił on postanowienie organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. Należy jednak wskazać, że art. 139 k.p.a. stanowi, iż organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Przepis ten wyraża zasadę zakazu reformationis in peius , czyli zakazu orzekania na niekorzyść strony odwołującej się. Zasada ta ma również zastosowanie w postępowaniu zażaleniowym. Przywołana zasada należy do podstawowych gwarancji procesowych strony. Tworzy swobodę w realizowaniu przyznanego prawa do odwoływania się od decyzji (wnoszenia zażalenia na postanowienie) organu pierwszej instancji w myśl generalnej reguły dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Strona odwołująca się powinna pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją (por. teza wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 720/10, publ. Legalis). Zasada ta nie oznacza bezwzględnego zakazu orzekania na niekorzyść strony odwołującej się (wnoszącej zażalenie). Przy stwierdzeniu, że decyzja (postanowienie) organu pierwszej instancji rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny organ może orzec o pozbawieniu strony korzyści wynikających z orzeczenia organu pierwszej instancji. Jeżeli jednak organ odstępuje od zakazu reformationis in peius, jest zobowiązany szczegółowo uzasadnić swoje stanowisko , wykazując w uzasadnieniu wystąpienie w orzeczeniu organu pierwszej instancji rażącego naruszenia prawa lub rażącego naruszenia interesu społecznego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 1986 r. sygn. akt II SA 1500/85, publ. NSA Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych , wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 334/10, publ. NSA Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 1989 r. sygn. akt IV SA 1101/88, publ. ONSA 1989/2/71). W niniejszej sprawie organ odwoławczy pominął wskazania płynące z dyspozycji art. 139 k.p.a. i nie uzasadnił w żaden sposób zasadności rozstrzygnięcia na niekorzyść strony wnoszącej zażalenie. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy w żadnym zakresie nie zajmował się zagadnieniem, czy orzeczenie organu pierwszej instancji rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Nie wykazując tych okoliczności organ odwoławczy uchybił dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. , bowiem zgodnie z art. 126 k.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio art. 107 § 2-5 k.p.a. Zdaniem Sądu ujawnione naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w przypadku braku możliwości odstąpienia od zakazu reformationis in peius rozstrzygnięcie sprawy byłoby inne. W tych okolicznościach Sąd uznał za przedwczesne wypowiadanie się co do merytorycznej zasadności stanowisk organu i skarżącego. Z uwagi na powyższe Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Organ odwoławczy ponownie rozpatrując zażalenie będzie miał na uwadze powyższe wskazania. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. W oparciu o art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane.