III SA/Gd 330/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2008 r. sprawy ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w C. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora [...] z dnia 8 października 2007 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...] nr [...] z dnia 30 sierpnia 2007 r., 2. orzeka , że zaskarżona decyzja nie może zostać wykonana. Decyzją z dnia 30 sierpnia 2007 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny [...], działając m. inn. na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t. j. Dz. U. z 2006r., Nr 122, poz. 851 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) stwierdził u A. S. chorobę zawodową - chorobę skóry wymienioną w pozycji 18.1 wykazu chorób zawodowych, określonych w w/w rozporządzeniu, pod postacią alergicznego kontaktowego zapalenia skóry rąk. W uzasadnieniu do decyzji organ I instancji wskazał, że decyzja wydana została w oparciu o orzeczenie lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy [...] nr [...] z dnia 18 lipca 2007r., które wpłynęło do organu w dniu 25.07.2007 roku oraz kartę oceny narażenia zawodowego. Z wymienionych dokumentów wynika, że A. S. pracowała od 2002 roku w Spółce z o.o. "A" w C. na stanowisku szwacz-krojczy. Praca polegała m.in. na krojeniu i szyciu obić na meble z ciężkich materiałów tapicerowanych. W czasie wykonywania pracy strona miała kontakt z narzędziami krawieckimi, częściami maszyn do szycia oraz z materiałami tapicerskimi. W ich skład wchodzą m.in. sole metali: niklu (składowa narzędzi i maszyn) oraz kobaltu (składowa barwników do tkanin i nici).Pierwsze zmiany na skórze rąk i kończyn dolnych w postaci swędzących plam, następnie wyprysków na skórze rąk pojawiły się po dwóch latach pracy na wymienionym stanowisku - z wyraźnym nasileniem w czasie pracy i remisją w okresach, w których pacjentka nie pracowała (weekendy). Od 2006 roku A. S. leczy się w poradni dermatologicznej, z której w lutym 2007 roku skierowana została do Akademii Medycznej [...] celem wykonania testów płatkowych standard (I,II), które wykazały wybitnie dodatni odczyn na siarczan niklawy (+++) i dodatni odczyn na chlorek kobaltu (+). Z karty oceny narażenia zawodowego wynika, że A. S. jako szwaczka na wydziale szwalni i krojowni szyła na maszynie garnitury do mebli tapicerowanych. Miała kontakt z częściami maszyn oraz z tkaninami tapicerskimi. W czerwcu 2007 roku strona została przeniesiona na stanowisko układania tkanin z watą i wyposażona w bawełniane rękawiczki. Biorąc pod uwagę rodzaj wykonywanych prac i możliwości narażenia zawodowego potwierdzonego w karcie oceny narażenia zawodowego organ ustalił związek przyczynowy między środowiskiem pracy, a rozpoznaną chorobą zawodową. Decyzję organu I instancji o stwierdzeniu choroby zawodowej organ II instancji utrzymał w mocy decyzją z dnia 8 października 2007 roku. Uzasadniając decyzję i ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w odwołaniu przez pracodawcę, organ odwoławczy wyjaśnił, że karta oceny narażenia zawodowego została sporządzona przez upoważnioną jednostkę, wynika z niej, że A. S. pracowała od 1990 roku do 2000 roku w różnych zakładach pracy bez narażenia na czynniki uczulające. Od 2002 roku i nadal zatrudniona jest w "A" Spółce z o.o. w C. w narażeniu na alergeny, tj. siarczan niklawy i chlorek kobaltu. Uprawniony lekarz, zatrudniony w jednostce orzeczniczej upoważnionej do rozpoznawania chorób zawodowych, rozpoznał u A. S. alergiczne kontaktowe zapalenie skóry jako chorobę zawodową. Etiologię zawodową choroby ustalono na podstawie dodatnich wyników testów na alergeny zawodowe tj. siarczan niklawy i chlorek kobaltu, dodatniego testu reekspozycji zawodowej, stwierdzenia klinicznych objawów rozpoznanego schorzenia, które nie występowały przed podjęciem pracy zawodowej. Stwierdzono również, ze kłopoty ze zdrowiem pacjentki wystąpiły po dwóch latach zatrudnienia w Spółce "A" na stanowisku szwaczki-krojczego, z wyraźnym nasileniem w czasie pracy i remisji w okresach, kiedy zainteresowana nie pracowała. Oceny organu orzekającego nie zmieniły argumenty podniesione w odwołaniu przez pracodawcę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pełnomocnik Spółki z o..o. "A" w C. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. Strona skarżąca zakwestionowała opisaną decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego [...] wskazując, iż nie ma dowodów na fakt, że alergia u A. S. nie występowała wcześniej, przed podjęciem pracy zawodowej u strony skarżącej. Od 2002 roku A. S. rozpoczęła leczenie, co nie znaczy, że wcześniej nie występowały u strony uczulenia alergiczne. Już w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący wskazywał, że alergiczne kontaktowe zapalenia skóry rąk, wywołane dwoma alergenami: chlorkiem kobaltu oraz siarczkiem niklawym jest najczęstszym alergenem spotykanym wśród kobiet. Powołując się na "rozległe badania medyczne" strona skarżąca podnosi, że na skutek kontaktów z wieloma urządzeniami domowymi, jak np. zlewem, pralką, naczyniami, sztućcami oraz – np. siadając na kanapie, kobiety stykają się z wyżej wymienianymi alergenami. Alergeny te znacznie częściej atakują kobiety niż mężczyzn. Skoro w zakładzie skarżącej na takich samych stanowiskach pracy zatrudnionych jest około trzystu kobiet, a tylko jedna jest tak mało odporna na tego typu alergeny, to trudno nazwać tego typu uczulenie chorobą zawodową. W takich warunkach trudno utożsamiać każdą dolegliwość alergiczną z chorobą zawodową. A. S. pracuje u strony skarżącej od około pięciu lat. Gdyby był to przypadek choroby zawodowej dolegliwości powstałyby tuż po zatrudnieniu. Organy nie przeprowadziły żadnych badań w kierunku ustalenia , jaki był stan zdrowia strony przed podjęciem zatrudnienia u strony skarżącej. Uczulenia mogą występować przez wiele lat, w różnym stopniu nasilenia, zależnym między innymi od ogólnego stanu zdrowia, wieku i innych czynników. Wydane orzeczenie jest uproszczeniem, przypisaniem choroby zawodowej bez racjonalnego uzasadnienia. Wywołuje to ten negatywny skutek, że z braku stanowisk pracy, na których nie występują tego typu alergeny, zakład pracy będzie zmuszony rozwiązać umowę o pracę ze stroną. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny [...] wniósł o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zważywszy, że rozstrzygnięcie sprawy zależało od tego, czy przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) zostaną uznane przez Trybunał Konstytucyjny za zgodne z Konstytucją RP, zawiesił postępowanie do czasu rozstrzygnięcia pytania prawnego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Po rozstrzygnięciu tej kwestii wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 roku stało się możliwe merytoryczne rozpoznanie sprawy i stwierdzenie, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Postanowieniem z dnia 1 września 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 128 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podjął zawieszone postępowanie w sprawie. Na rozprawie w dniu 6 listopada 2008 roku pełnomocnik skarżącej Spółki poparł skargę argumentując dodatkowo wniosek o uchylenie decyzji treścią orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 154, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W sprawie niniejszej istotny jest fakt, że organy obu instancji, zarówno prowadząc postępowanie, jak i wydając decyzje w sprawie choroby zawodowej A. S. stosowały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115). Rozporządzenie to zostało wydane w oparciu o art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz. U. z 2008 r. Nr 116, poz. 740) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia), jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że żaden z przepisów kodeksu pracy nie zawiera jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego oraz że takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy. Konsekwencją sformułowania takiego wniosku jest uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 k.p. z art. 92 ust. 1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia RM, które – jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej – jest również niezgodne z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny przyznał, że można wskazać argumenty przemawiające za zasadnością umieszczenia wykazu chorób zawodowych w rozporządzeniu. Takie rozwiązanie nie rodziłoby niebezpieczeństwa nadużyć ze strony władzy wykonawczej, gdyby w ustawie – zgodnie z art. 92 ust. 1 zdaniem drugim Konstytucji – były zawarte wytyczne wiążące Radę Ministrów przy tworzeniu katalogu chorób zawodowych. Wynika z powyższego, że postępowanie w sprawie dotyczącej A. S. prowadzone było w oparciu o przepisy prawa, które Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjne. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że ww. przepisy tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008 r. W uzasadnieniu swojego orzeczenia Trybunał wskazał, że "zakwestionowane w niniejszej sprawie przepisy są niezbędnym elementem porządku prawnego i służą realizacji istotnych uprawnień pracowniczych. Aby pozostawić ustawodawcy czas na przygotowanie koniecznych zmian legislacyjnych, a jednocześnie zapobiec powstaniu luki w prawie, uniemożliwiającej wydawanie decyzji w sprawach stwierdzania chorób zawodowych, Trybunał postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej zaskarżonych przepisów. Wyznaczony przez Trybunał termin odroczenia powinien być wystarczający dla wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją". Wprawdzie można by z powyższego wywieść wniosek, że – z uwagi na odroczenie utraty mocy obowiązującej zaskarżonych do Trybunału Konstytucyjnego przepisów, należy je stosować do dnia wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją, bądź do dnia wskazanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego - lecz należy zwrócić uwagę na treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 1403/05 ( Wokanda 2006/5/35, LEX nr 214402), w którym NSA stwierdził, że sąd może odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia niezgodnego z Konstytucją również w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej tego przepisu orzeczonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że uprawnienie każdego sądu rozpoznającego sprawę do oceny, czy określone przepisy rozporządzenia są zgodne z ustawą i Konstytucją RP nie pozostaje w żadnym stopniu w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego, który jest powołany do orzekania w sprawach zgodności przepisów prawa z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami. NSA zwrócił uwagę, że zdaniem samego Trybunału Konstytucyjnego, w przypadku orzeczenia, że zakwestionowany przepis traci moc obowiązującą z dniem określonym przez Trybunał, do nadejścia wskazanego terminu uznany za niezgodny z Konstytucją przepis zachowuje moc obowiązującą, lecz NSA podkreślił, że takie stanowisko Trybunału zostało wyrażone w sprawach, w których Trybunał orzekał o niezgodności z Konstytucją przepisów ustawowych. NSA zauważył również, że omawiane zagadnienie ma dodatkową komplikację w przypadku, gdy wyrok Trybunału stwierdza niezgodność z Konstytucją i ustawą przepisu rozporządzenia. Ostatecznie NSA stwierdza: "wydaje się, że w takich przypadkach należy brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, powody, dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu". Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą podziela poglądy zawarte w przywołanym powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego W sprawie podlegającej ocenie Sądu wydane zostały co prawda decyzje stwierdzające u A. S. chorobę zawodową – alergiczne kontaktowe zapalenie skóry rąk, jednak decyzje organów obu instancji konsekwentnie kwestionował pracodawca – skarżąca w niniejszym postępowaniu Spółka "A" w C. Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy musi uwzględnić również sytuację skarżącej, czyli strony, która od początku postępowania nie zgadzała się zarówno z orzeczeniem lekarskim jak i z decyzją organu I instancji, a przepisy prawa, na podstawie których dokonano ustalenia, okazały się niekonstytucyjne. Odraczając termin utraty mocy niekonstytucyjnych przepisów Trybunał wskazał, że zakwestionowane przepisy są niezbędnym elementem porządku prawnego i służą realizacji istotnych uprawnień pracowniczych. Trybunał wskazał też na ogólny cel, jakim jest zapobieżenie powstania luki w prawie oraz pozostawienie ustawodawcy czasu na przygotowanie koniecznych zmian legislacyjnych. Celem odroczenia przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej przepisów omawianego rozporządzenia było, w świetle uzasadnienia wyroku Trybunału, umożliwienie wydawania decyzji realizujących uprawnienia pracownicze. Jednak w ocenie Sądu nie odpowiada temu celowi zaspokojenie roszczeń pracowniczych na podstawie niekonstytucyjnych przepisów bowiem może to spowodować uszczerbek w ochronie praw pracodawcy. Również takie poglądy prezentowane są zarówno w orzecznictwie NSA, jak i w doktrynie (por. wyrok NSA z dnia 23.02.2006r w sprawie II OSK 1403/05, LEX nr 214402; A. Wróbel " "Odroczenie" przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej przepisu niezgodnego z Konstytucją. Zagadnienia wybrane" i cyt. tam literatura, Księga Jubileuszowa ku czci Profesora J. Trzcińskiego, NSA, W-wa 2007r, str. 105 i n.) Sprawa stwierdzenia, czy A. S. cierpi, bądź że nie cierpi na chorobę zawodową, powinna zostać rozpoznana na podstawie przepisów, które zostaną uchwalone w zgodzie z Konstytucją RP. Tak więc Sąd w sprawie niniejszej, mając na uwadze treść art. 178 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, odmówił zastosowania przepisów aktu rangi podustawowej - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organy administracji powinny rozpatrzyć sprawę skarżącej niezwłocznie po uchwaleniu przepisów prawa regulujących kwestię chorób zawodowych w zgodzie z Konstytucją RP. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji wydano na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.