III SA/Gd 336/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Sędzia WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody z dnia 1 kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia pisowni nazwiska uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia 10 grudnia 2003r., nr [...]. Prezydent Miasta decyzją z dnia 10 grudnia 2003 r. na podstawie art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (tekst jednolity: Dz. U. z 1963 r. Nr 59. poz. 328 ze zm.) odmówił M. K. ustalenia pisowni nazwiska na nazwisko K. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że w dniu 27 listopada 2003 r., za pośrednictwem Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej w K., wpłynął wniosek M. K. o zmianę pisowni jej nazwiska na nazwisko K. Powyższe podanie wnioskodawczyni uzasadniła m.in. tym, iż mieszka od 1986 r. w Niemczech, w 1989 r. zawarła związek małżeński i przyjęła nazwisko męża "K" oraz posiada szereg dokumentów na nazwisko "K". Zgodnie z art. 10 cytowanej wyżej ustawy o zmianie imion i nazwisk, w razie wątpliwości, pisownię nazwiska ustala się na wniosek strony. Przepis ten stosuje się odpowiednio w przypadkach dostosowania pisowni imion i nazwisk do zasad pisowni polskiej zgodnie z fonetycznym brzmieniem (ust. 2). Orzekając zmianę pisowni nazwiska w trybie administracyjnym nie można czynić tego z pominięciem przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Prawa o aktach stanu i rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. ( Dz. U. Nr 136 poz. 884 z późno zm.) - w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów - z których jasno wynika, że akt stanu cywilnego powinien być sporządzony starannie i czytelnie; pisownia poszczególnych wyrazów nie może budzić wątpliwości i powinna być zgodna z obowiązującą normą ortograficzną. Warto w tym momencie podkreślić, iż nazwisko wnioskodawczyni jest bezspornie nazwiskiem polskim i użycie go w innej formie niż przewiduje to polskie prawo doprowadziłoby do jego zniekształcenia. Jednocześnie § 4 ust. 2 i 4 cytowanego wyżej rozporządzenia stanowi, iż nazwiska zakończone na: -ski. -cki. -dzki wpisuje się z zachowaniem rodzaju żeńskiego lub męskiego w zależności od tego. czy nazwisko dotyczy kobiety, czy mężczyzny, czego potwierdzeniem jest sporządzony w USC w G. akt małżeństwa /nr [...]/ dot. M. E. L. i P. M. K. Organ I instancji wskazał. że w przedmiotowej sprawie z wnioskiem o ustalenie pisowni nazwiska wystąpiła Pani M. K. - obywatelka polska podlegająca przepisom prawa polskiego w powyższym zakresie, stąd brak jest podstaw do dokonania zmiany zgodnie z życzeniem wnioskodawczyni. W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. zarzuciła, że organ I instancji nie ustosunkował się do złożonego przez nią wniosku o zmianę nazwiska i w decyzji nie zawarł rozstrzygnięcia dotyczącego powyższej kwestii. Wojewoda decyzją z dnia 1 kwietnia 2004 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, iż z akt sprawy wynika, iż w dniu 15 sierpnia 1989 r. obywatelka polska M. E. K. zawarła związek małżeński z P. M. K. w Urzędzie Stanu Cywilnego w K. (RFN). Niemiecki akt małżeństwa został umiejscowiony w polskiej księdze stanu cywilnego, gdzie na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w G. nazwisko kobiety noszone po zawarciu małżeństwa w brzmieniu: "K." wpisano: "K.". Organ II instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie zastosowanie ma § 4 ust. 2 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz. U. Nr 136, poz. 884). Przepis ten stanowi, że nazwiska zakończone na: -ski, -cki, -dzki, kierownik urzędu stanu cywilnego wpisuje do akt stanu cywilnego z zachowaniem rodzaju żeńskiego lub męskiego w zależności od tego, czy nazwisko dotyczy kobiety, czy mężczyzny. Przepis ten stosuje się również przy wpisywaniu zagranicznych aktów stanu cywilnego dotyczących obywateli polskich, do polskich ksiąg stanu cywilnego. W związku z tym, że M. E. K. zawarta związek małżeński w urzędzie stanu cywilnego w Niemczech, stosownie do zasad prawa niemieckiego, w sporządzonym akcie stanu cywilnego wpisano nazwisko kobiety zgodnie z obowiązującą w Niemczech normą ortograficzną. Jednakże w przypadku wpisania zagranicznego aktu do polskich ksiąg na podstawie art. 73 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 36, poz. 180 z późniejszymi zmianami), pisownia nazwiska małżonki, które nosić będzie po zawarciu małżeństwa powinna być zgodna z brzmieniem § 4 w/w rozporządzenia, jeśli sprawa dotyczy obywatelki polskiej. Zgodnie więc z prawem polskim strona nosi nazwisko "K.". Jednocześnie organ odwoławczy podał, iż nie kwestionuje tego. że wniosek strony o zmianę nazwiska podyktowany jest ważnymi względami. Jednakże w niniejszej sprawie zmiany nazwiska w trybie administracyjnym nie można orzekać z pominięciem przepisów prawa o aktach stanu cywilnego oraz w/w rozporządzenia. Zatem organ odwoławczy mając na uwadze powyższe przepisy stwierdził, że brak jest podstaw prawnych. aby M. E. K. nosiła nazwisko w brzmieniu "K.". W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. K. podała, że organ administracji nie ustosunkował się do złożonego wniosku o zmianę nazwiska lecz odmówił ustalenia pisowni nazwiska. Tym samym organ I instancji naruszył art. 107 k.p.a. poprzez niezawarcie w decyzji rozstrzygnięcia wniosku strony. Skarżąca zarzuciła, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do podniesionego w odwołaniu zarzutu dotyczącego. nie rozpatrzenia przez organ I instancji wniosku o zmianę nazwiska. Jednocześnie wskazała, że z wniosku i przywołanej w nim podstawy prawnej jasno wynika, iż postępowanie administracyjne wszczęte tym wnioskiem miało na celu uzyskanie decyzji o zmianie nazwiska. Skarżąca uważa, że ponad wszelka wątpliwość w złożonym wniosku oraz odwołaniu wykazała spełnienie przesłanek, dających podstawę do dokonania zmiany nazwiska. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 22 czerwca 2005 r. skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zaś strona przeciwna w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego zachodziły podstawy do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Jak wynika z treści wniosku skarżącej, znajdującego się w aktach administracyjnych, skarżąca wniosła o zmianę nazwiska, powołując jako podstawę prawną żądania art. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (tekst jednolity: Dz. U. z 1963 r. Nr 59, poz. 328 ze zm.). Jednocześnie uzasadnienie wniosku jednoznacznie wskazuje. że skarżąca domaga się zmiany nazwiska. Zatem treść wniosku w sposób nie budzący wątpliwości określiła przedmiot, którego powinna dotyczyć decyzja administracyjna. Materialno prawne przesłanki uzasadniające zmianę nazwiska zostały określone w art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk. Tymczasem organy administracji orzekały w przedmiocie ustalenia pisowni nazwiska w oparciu o art. 10 ust. 1 i 2 przedmiotowej ustawy. Z porównania treści art. 2 ust. 1 i 2 z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy bez żadnych wątpliwości wynika. że są to dwie różne instytucje prawne oparte na odmiennych przesłankach materialnoprawnych. Zgodnie z art. 2 wniosek o zmianę nazwiska podlega uwzględnieniu, jeżeli jest uzasadniony ważnymi względami (ust. 1).Ważne względy zachodzą w szczególności, gdy wnioskodawca nosi nazwisko: 1) ośmieszające albo nie licujące z godnością człowieka, 2) o brzmieniu niepolskim, 3) posiadające formę imienia, a także, jeżeli wnioskodawca pragnie zmienić swoje nazwisko na nazwisko, którego od wielu lat używa (ust. 2). Natomiast stosownie do art. 10 w razie wątpliwości, pisownię lub brzmienie imienia i nazwiska ustala starosta, na wniosek strony (ust. 1). Niniejszy przepis stosuje się odpowiednio w przypadkach dostosowania pisowni imion i nazwisk do zasad pisowni polskiej zgodnie z fonetycznym brzmieniem (ust. 2). Przesłanką zmiany nazwiska jest wystąpienie szeroko ujętej przesłanki ważnych względów, zaś ustalenie pisowni nazwiska opiera się na przesłance "wątpliwości" co do pisowni lub brzmienia nazwiska. Wobec powyższego rzeczą organów administracji było rozpatrzenie wniosku skarżącej w przedmiocie zmiany nazwiska. Tymczasem organ I instancji miast rozstrzygnąć sprawę w przedmiocie zmiany nazwiska wydał rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia pisowni nazwiska. Organ odwoławczy utrzymał w mocy takie rozstrzygnięcie, co znaczy, że zaaprobował rozstrzygnięcie w przedmiocie określonym przez organ I instancji. Jednakże, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ II instancji przyjął, wbrew powołanej w decyzji organu I instancji podstawie prawnej i treści rozstrzygnięcia, że organ ten odmówił zmiany nazwiska. Wynika z tego, że organ odwoławczy nie dostrzega żadnej różnicy pomiędzy zmianą nazwiska. a ustaleniem jego pisowni mimo tego, że przepisy prawa wyraźnie w odmienny sposób regulują obie te instytucje, przewidując dla każdej z nich odrębne przesłanki materialnoprawne. Tym samym decyzja organu odwoławczego jest również wadliwa, gdyż organ nie orzekł w sposób prawidłowy w przedmiocie określonym wnioskiem skarżącej. Wobec Powyższego należy stwierdzić. że organy obu instancji naruszyły art. 7 i 77 § 1 k.p,a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od powyższych uchybień należy wskazać. że w przepisach ustawy o zmianie imion i nazwisk nie znajduje oparcia stanowisko organu odwoławczego. że zmiana nazwiska uzależniona jest od zachowania reguł polskiej pisowni. Przede wszystkim należy stwierdzić, że przepisy ustawy z dnia 15 listopada 1957 r. o zmianie imion i nazwisk regulują samodzielnie i wyczerpująco przesłanki zmiany nazwiska i nie odsyłają w tym zakresie do przepisów ustawy z dnia 29 września 1986r. - Prawo o aktach stanu cywilnego i do wydanych na jej podstawie przepisów wykonawczych. Problematyka zmiany imion i nazwisk w trybie przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk uregulowana została na innej płaszczyźnie i na podstawie innych kryteriów niż kryteria stosowane w przepisach regulujących tryb i podstawę nadawania imion i nazwisk. a przede wszystkim w przepisach kodeksu cywilnego i rodzinnego. Na kwestię niniejszą zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 1982 r., lISA 699/82 (ONSA 1982. z.1, poz. 57). Natomiast przepisy ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego regulują system rejestracji stanu cywilnego, tj. rejestracji urodzeń, małżeństw i zgonów oraz innych zdarzeń mających wpływ na stan cywilny osób (art. 1). Jak wynika z art. 11 ustawy o zmianie imion i nazwisk organ, rozstrzygający o zmianie imienia lub nazwiska zawiadamia o tej zmianie właściwy urząd stanu cywilnego. Orzeczenie o zmianie imienia lub nazwiska stanowi podstawę do dokonania odpowiedniego wpisu w księgach stanu cywilnego. Wobec powyższego skoro skarżąca dokonała wyboru postępowania opartego na przepisach ustawy z dnia 15 listopada 1957 r. o zmianie imion i nazwisk, to rozstrzygnięcie sprawy winno nastąpić w oparciu o materialnoprawne przesłanki określone w tej ustawie. Zatem nieuprawnione było sięganie przez organy obu instancji do przepisu § 4 ust. 2 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechówywania i zabezpieczania oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz. U. Nr 136, poz. 884), regulującego zasady wpisywania nazwisk do aktów stanu cywilnego. Zatem obok naruszenia przepisów postępowania doszło również do naruszenia prawa materialnego. gdyż za podstawę rozstrzygnięcia przyjęto mylne przesłanki. Organy administracji ponownie rozpatrując sprawę rozstrzygną w przedmiocie zmiany nazwiska. mając na względzie wyżej przedstawione stanowisko. Mając powyższe na względzie Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt l lit. a) i lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153. poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Wobec uchylenia rozstrzygnięć odmawiających ustalenia pisowni nazwiska przepis art. 152 p.p.s.a. nie miał zastosowania.