III SA/Gd 341/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik – Grzanka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia WSA Jolanta Sudoł Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 22 sierpnia 2011 r. nr [...]. Wnioskiem datowanym na dzień 20 lipca 2011 r. I. B. zamieszkały w S. zwrócił się do Urzędu Gminy [...] (Działu Świadczeń Rodzinnych) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad rodzicami M. B. i W. B. Do wniosku dołączone zostały orzeczenia o stopniu niepełnosprawności rodziców z dnia 7 lipca 2011 r. zaliczające ich do znacznego stopnia niepełnosprawności, wymagającego konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, odpis skrócony aktu małżeństwa, oświadczenia oraz kserokopie dowodów osobistych wnioskodawcy i rodziców. Po przeprowadzeniu postępowania, w toku którego Wójt Gminy zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Inspektorat w K.) o udzielenie informacji co do przebiegu ubezpieczenia wnioskodawcy, decyzją z dnia 22 sierpnia 2011 r. nr [...] działający z upoważnienia wójta Kierownik Działu Świadczeń Urzędu Gminy [...] odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jako podstawę prawną wydanej decyzji wskazano art. 17 oraz art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.), rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 129, poz. 1058) oraz art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2)innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2a w/w ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Organ ustalił, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane bowiem rodzice wnioskodawcy M. i W. B. pozostają w związku małżeńskim. Nadto świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w związku z opieką nad jednym członkiem rodziny. W ocenie organu wątpliwym jest również fakt niepodejmowania przez wnioskodawcę zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad rodzicami. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika bowiem, że nigdy nie pracował i nie był zarejestrowany w ZUS lub KRUS. Z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność rodziców datowana jest od maja 2011 r. Oznacza to, że wieloletnie niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawcę nie było uzależnione wyłącznie od sprawowania opieki nad rodzicami. W odwołaniu od w/w decyzji I. B. wskazał, że jego wniosek złożony w dniu 25 lipca 2011 r. dotyczy ustalenia prawa do jednego świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego z tytułu opieki nad rodzicami. Nadto odwołujący wskazał, że rodzicami opiekuje się od roku. Wcześniej przebywał często poza granicami kraju gdzie pracował dorywczo. Do czasu jego powrotu opiekę nad rodzicami sprawowało rodzeństwo, przy czym w tym czasie rodzice nie wymagali opieki o charakterze stałym. Decyzją z dnia 27 marca 2012 r. sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy w/w rozstrzygnięcie Wójta Gminy. Jako podstawę prawną decyzji organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212). W uzasadnieniu wydanej decyzji Samorządowe Kolegium podniosło, że w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodejmowanie lub rezygnacja z aktywności zawodowej oraz bezpośredni związek między brakiem aktywności zawodowej strony, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jak wynika z zebranego materiału dowodowego wnioskodawca nigdy nie pracował zawodowo i nie jest zarejestrowany jak osoba bezrobotna w urzędzie pracy. Tym samym w ocenie Kolegium nie istnieje bezpośredni związek pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawcy a koniecznością zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają zaś charakter norm bezwzględnie obowiązujących, co oznacza, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależnione tylko i wyłącznie od spełnienia przesłanek określonych przepisami art. 17 tego aktu prawnego. W skardze na w/w decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku I. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako naruszającej prawo i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad rodzicami. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że organ nie wziął pod uwagę art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie, która nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. W ocenie skarżącego organ odmawiając świadczenia źle ocenił jego sytuację. Wcześniej skarżący nie był bowiem formalnie zatrudniony, co nie oznacza, że nie pracował. Po powrocie z zagranicy, tj. od 2006 r. skarżący opiekuje się rodzicami. Z kolei w urzędzie pracy się nie rejestrował wiedząc, że nie może podjąć pracy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei art. 128 tego kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W niniejszej sprawie, co wynika z akt, rodzice wnioskodawcy legitymują się orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności z dnia 7 lipca 2011r. zaliczającymi ich do znacznego stopnia niepełnosprawności, wymagających konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby. Zwrócić należy zatem uwagę, że organ pierwszej instancji wskazał w uzasadnieniu, powołując się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, że "świadczenie pielęgnacyjne na matkę M. i ojca W. nie przysługuje, gdyż pozostają oni w związku małżeńskim". Jednak od 14 października 2011 roku art.17 ust. 5 pkt 2 lit.a został zmieniony przez art. 1 pkt 6 lit.b tiret trzecie ustawy z dnia 19.08.2011r. i stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skoro w omawianej sprawie oboje małżonkowie są niepełnosprawni, to niewątpliwie osoba sprawująca opiekę może ubiegać się o przyznanie świadczenia na jednego z nich. Podkreślić należy, że celem ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 192 ze zm.), zwaną dalej "ustawą", jest m.in. rekompensata dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku musiałoby ono wywiązać się z obowiązku opieki nad swoimi obywatelami. Taką rekompensatę stanowi świadczenie pielęgnacyjne, regulowane art. 17 ustawy. Zważyć należy, że skarżący jako syn jest osobą zobowiązaną wobec rodziców do alimentacji i w przypadku gdy podejmuje ten trud, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mu przysługuje. Stwierdzić trzeba, że faktyczne sprawowanie takiej opieki, niemożliwe do pogodzenia z pracą zarobkową daje podstawy do ustalenia, iż została spełniona przesłanka wymagana na podstawie art. 17 ustawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd zwraca uwagę, że wykazanie przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych może nastąpić wszelkimi dowodami dopuszczonymi w postępowaniu administracyjnym. Przy czym jak wynika ze wskazanego przepisu prawo do świadczenia ma osoba faktycznie sprawująca opiekę, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu jej sprawowania. Rację ma organ odwoławczy, że przesłanką przyznania świadczenia jest bezpośredni związek między brakiem aktywności zawodowej strony, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, przy jednoczesnym jednak niewątpliwym faktycznym jej sprawowaniu. Organy odmawiając przyznania świadczenia wskazują, iż skarżący nigdy nie pracował zawodowo, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy. Jednakże w ustaleniach tych, brak stwierdzenia czy w istocie skarżący opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny faktycznie obecnie sprawuje albowiem dopiero te ustalenia umożliwią ocenę czy niepodejmowanie aktualnie zatrudnienia jest związane z koniecznością sprawowania opieki. Brak powyższego ustalenia czyni przedwczesnym zaskarżone rozstrzygnięcie. Zwłaszcza, że jak podnosi skarżący, w przeszłości rodzice opieki takiej nie potrzebowali, czego dowodem są również orzeczenia o niepełnosprawności z 2011 roku. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny mieć na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą to wykładnią organ administracyjny jest związany z mocy art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zarówno zaskarżoną decyzję jak i decyzję organu I instancji.