III SA/Gd 350/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Gorski po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 6 lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych ze zbiorów meldunkowych postanawia przyznać wnioskodawcy prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. J. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W dniu 12 września 2007 r. skarżący uzupełnił wniosek składając formularz PPF. W oparciu o art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - w skrócie p.p.s.a., Sąd w dniu 19 września 2007 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia następujących dokumentów: oświadczenia jego matki w przedmiocie źródeł i aktualnej wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów, odpisów jej zeznań podatkowych za 2006 r., ewentualnie odpisów imiennych informacji o wysokości osiągniętego dochodu lub rocznego obliczenia podatku na ten rok oraz wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że jego matka mieszka samotnie w lokalu komunalnym, a źródłem jej dochodów jest emerytura w wysokości 490 zł. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 12 października 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. J. J. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, że odmowa przyznania mu prawa pomocy ma charakter arbitralny, a Sąd nie wykazał inicjatywy dowodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 21 listopada 2007 r. odmówił J. J. przyznania prawa pomocy twierdząc, że nie wykonał on czynności określonych w wezwaniu z dnia 19 września 2007 r., w szczególności nie przedłożył dokumentów potwierdzających sytuację majątkową jego matki. To z kolei uniemożliwiło wyjaśnienie istotnych okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji finansowej skarżącego oraz, osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W sprawie nie można było dokonać prawidłowej oceny, czy zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy. W następstwie wniesionego przez J. J. zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 4 stycznia 2008 r. postanowił uchylić opisane wyżej postanowienie z dnia 21 listopada 2007 r. Sąd drugiej instancji wskazał, że skarżący wprawdzie został wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, jednak wyjaśnienia te miały dotyczyć sytuacji materialnej matki, nie zaś jego samego. W postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy bezpodstawnie przyjęto, że skarżący mieszka razem z matką i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe, będąc na jej utrzymaniu. Już na etapie postępowania administracyjnego skarżący jako jedyny adres pobytu podał adres aresztu śledczego, w którym przebywa. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zbadał sytuacji materialnej samego skarżącego. Jeżeli miał wątpliwości, co do informacji złożonych przez skarżącego, to w pierwszej kolejności winien był zwrócić się do niego o wyjaśnienia i dokumenty dotyczące jego stanu majątkowego. Stosownie do art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie, nie oznacza to jednak, że w rozpatrywanej sprawie matka jest zobowiązana do pokrywania kosztów postępowania sądowoadministracyjnego dotyczącego jej dorosłego syna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie należy podnieść, że zgodnie z art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ten ostatni wskazał, że sytuację majątkową skarżącego nie można badać w kontekście sytuacji jego matki. J. J. w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo, nie posiada nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro oraz jakichkolwiek zasobów pieniężnych, w tym oszczędności i papierów wartościowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazał m.in. na zawiły charakter sprawy i podał, iż aktualnie odbywa karę pozbawienia wolności. Ze względu na brak kwalifikacji oraz stan zdrowia nie podejmuje pracy zarobkowej. W piśmie załączonym do wniosku wymieniony oświadczył, iż nie osiąga dochodów, nie ma zajęć komorniczych i zobowiązań wobec innych osób; jest bezdzietnym kawalerem. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a, adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W świetle powołanych uregulowań sąd przyznaje prawo pomocy tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W piśmie z dnia 25 września 2007 r. wnioskodawca podał m.in. że nie jest w stanie udokumentować stanu majątkowego matki ze względu na pobyt w areszcie śledczym. Powołał się przy tym na postanowienie Sądu Okręgowego w G. z dnia 18 września 2007 r. sygn. akt [...] (odpis tego postanowienia w aktach sprawy III SA/Gd 360/07) utrzymującego w mocy zarządzenie sędziego penitencjarnego z dnia 31 sierpnia 2007 r. w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku J. J. o udzielenie zezwolenia na czasowe opuszczenie aresztu śledczego. Okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę oraz wynikające z akt sprawy Sąd ponownie analizował, pomijając sytuację majątkową jego matki. Sąd uznał, że J. J. wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W szczególności uwzględnił fakt, że wnioskodawca jest pozbawiony wolności, nie zarobkuje oraz nie posiada jakiegokolwiek majątku powyżej 3000 euro. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.