III SA/Gd 359/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Gorski, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut,, Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2007 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 8 grudnia 1997 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może zostać wykonana. Zaskarżoną decyzją z dnia 8 grudnia 1997 r., Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania G. B. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia 7 lutego 1997r. orzekającej o odmowie wmeldowania S. K. z pobytu stałego z lokalu nr [...] w W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.– uchylił w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji i orzekł o wymeldowaniu S. K. z pobytu stałego we wskazanym lokalu. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy podał m.in., że z wnioskiem o wymeldowanie S. K. z pobytu stałego we wskazanym lokalu wystąpił G. B. We wniosku podał, że w mieszkaniu nr [...] w W. mieszka stale od maja 1990 roku i od tego czasu nigdy nie było w mieszkaniu S. K.. G. B., jako obecny najemca lokalu, żąda zrealizowania przez organ meldunkowy obowiązku wymeldowania się, niespełnionego przez S. K. Postępowanie przed organem I instancji zakończono wydaniem decyzji orzekającej o odmowie wymeldowania z lokalu S. K. Na podstawie akt [...] Spółdzielni Mieszkaniowej, organ ten ustalił, że zgodnie z przydziałem lokalu nr [...] z dnia 30.05.1990 r. najemcą mieszkania jest G. B. Poprzednim najemcą lokalu był S. K., który został w 1972 roku umieszczony w Państwowym Szpitalu [...] w S., choruje na przewlekłą schizofrenię, jest całkowicie ubezwłasnowolniony. Poprzedni opiekun całkowicie ubezwłasnowolnionego S. K., J. M. uzyskał, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] w sprawie [...] zezwolenie na dokonanie czynności prawnej w imieniu S. K., polegającej na oddaniu do dyspozycji [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w W. przedmiotowego lokalu i zachowanie członkostwa w Spółdzielni. Postanowienie to ( w czasie orzekania przez organ) nie uprawomocniło się, niemniej jednak doszło do przekazania lokalu G. B. Na podstawie dokumentacji nadesłanej ze Szpitala i zeznań kolejnej opiekunki prawnej ubezwłasnowolnionego, K. N., organ I instancji uznał, że w sprawie nie można wywieść, by opuszczenie lokalu przez S. K. nastąpiło w sposób trwały i dobrowolny. Organ ten, nie kwestionując sprawy utraty uprawnień do lokalu przez S. K., orzekł o odmowie wymeldowania wymienionego z lokalu, ponieważ obie konieczne przesłanki do wymeldowania nie zostały spełnione łącznie. W odwołaniu od decyzji G. B. wskazał, że organ I instancji błędnie ocenił okoliczność trwałego opuszczenia lokalu, co skutkowało – w ocenie odwołującego się – błędnym orzeczeniem. Organ odwoławczy uznał odwołanie za uzasadnione. Powołując się na art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z dnia 10 kwietnia 1974 roku /Dz. U. Nr 32 z 1984 r., poz. 174 ze zm./, który stanowił, że przedmiotem decyzji orzekającej o wymeldowaniu może być jedynie osoba, która: - utraciła uprawnienia do przebywania w lokalu, którego dotyczy postępowanie oraz lokal ten opuściła bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się z niego, lub - bez wymeldowania opuściła miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim przez okres co najmniej 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić, orzekł o wymeldowaniu S. K. z lokalu. Organ ten uznał, że skoro miejsce pobytu S. K. i jego opiekunki są znane, to w sprawie ma zastosowanie pierwsza część cytowanego przepisu. Podzielając pogląd organu I instancji co do utraty przez S. K. uprawnień do lokalu, albowiem jako jedyny najemca zamieszkuje w mieszkaniu od maja 1990 roku G. B., organ odwoławczy odmiennie ocenił przesłankę trwałego i dobrowolnego opuszczenia lokalu przez S. K. Postanowieniem Sądu Rejonowego sygn akt [...] z dnia [...] zwolniono poprzedniego opiekuna prawnego S. K. i w jego miejsce obowiązki opiekuna powierzono K. N. Niezależnie od faktycznego pobytu w czasie leczenia w szpitalu psychiatrycznym, należy uznać, że skoro sąd nie orzekł inaczej, to stałe miejsce zamieszkania jest przy opiekunie /art. 27 kc /. A zatem, "gdy jedynymi przypadkami zamieszkiwania S. K. poza zakładem opieki są pobyty na przepustce, to należy uznać, że miejscem, w którym wówczas przebywa, jest, w jego sytuacji, miejscem stałego zamieszkiwania." Organy obu instancji udokumentowały, że S. K. korzysta z corocznych przepustek ze szpitala. Straż Miejska w W. i sąsiedzi potwierdzają, że mimo korzystania z przepustek S. K. nie przebywa w przedmiotowym lokalu. Zdaniem opiekunki K. N. oraz lekarzy, choroba, na którą choruje S. K. nie rokuje, by mógł by on w przyszłości samodzielnie funkcjonować i zamieszkiwać. K. N. winna dopełnić obowiązki opiekuna, co jest równoznaczne z zapewnieniem miejsca zamieszkania dla ubezwłasnowolnionego, a opiekunka wzbrania się dopełnić obowiązek wymeldowania podnosząc, że po powrocie ze szpitala S. K. nie będzie miał gdzie mieszkać. Zezwalając poprzedniemu opiekunowi na "zdanie" mieszkania do Spółdzielni Sąd Rejonowy w W. zobowiązał Spółdzielnię do zachowania praw członkowskich i pełnego wkładu mieszkaniowego S. K. Spółdzielnia stale utrzymuje S. K. na liście osób oczkujących na mieszkanie. Dodatkowo, w piśmie z dnia 26.07.1991 roku Spółdzielnia wskazuje, że w tej nietypowej sytuacji, jest ona gotowa, po podjęciu informacji o poprawie zdrowia S. K., do podjęcia działań celem niezwłocznego uzyskania z zasobów mieszkaniowych lokalu dla S. K. Lokalem tym nie będzie jednak ten lokal, skoro zajmuje go inna osoba. Reasumując, organ odwoławczy uznał, że materiał dowodowy udokumentował łączne spełnienie obu koniecznych do wymeldowania przesłanek, a decyzja o wymeldowaniu nie naruszy słusznych interesów S. K. W skardze do Wojewódzkiego Sadu administracyjnego w Gdańsku K. N., w imieniu S. K., wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego. W skardze podniesiono, że umieszczenie chorego w szpitalu psychiatrycznym nie stanowi dobrowolnego opuszczenia lokalu, a lokal spółdzielczy z pełnym wkładem pieniężnym należał do podopiecznego. Część sprzętów wyposażenia domowego przewieziono do szpitala psychiatrycznego, jednak część pozostała w lokalu i jest użytkowana przez G. B. Zarzut, że S. K. w czasie przepustek ze szpitala nie odwiedza lokalu w W. jest bezzasadny, "skoro został on pozbawiony wszystkiego, nawet klucza do lokalu". Spółdzielnia mieszkaniowa jest przez Sąd zobowiązana dać podopiecznemu mieszkanie, a przecież był on pełnoprawnym członkiem spółdzielni, a teraz jest znowu tylko członkiem oczekującym. Sposób postępowania ze S. K. oburzał personel medyczny szpitala. Opiekunka pracuje społecznie sprawując opiekę nad osobami ubezwłasnowolnionymi i nie można opiekunowi narzucać obowiązku zameldowania podopiecznych u 74-letniej opiekunki, mieszkającej z synem w mieszkaniu o pow. 26 m2, w budynku stanowiącym własność innej osoby. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 27 kwietnia 1998 roku K. N. odniosła się do argumentów przedstawionych w odpowiedzi na skargę, poparła skargę, zawiadomiła o złożeniu rezygnacji w sprawowaniu opieki nad S. K. i wniosła o zawieszenie postępowania do czasu ustanowienia nowego opiekuna prawnego dla ubezwłasnowolnionego. Aktualnie nową opiekunką S. K. jest, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] sygn akt [...] - D. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga jest uzasadniona albowiem zaskarżona decyzja podjęta została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego i prawa materialnego. Przywołany jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji Wojewody Gdańskiego przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowiący, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy.../.../. daje co prawda organowi odwoławczemu możliwość odmiennego orzeczenia, co do istoty, niż uczynił to organ I instancji, lecz jest to możliwe jedynie w przypadku przeprowadzenia prawidłowego postępowania dowodowego i podjęcia rozstrzygnięcia zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami prawa materialnego. Zaskarżona decyzja jest wadliwa. Zauważyć należy, że organ orzekający nie powołał w osnowie żadnych przepisów prawa materialnego, natomiast omawiając w uzasadnieniu zastosowanie w sprawie art. 15 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1984 r. Nr 32, poz. 174 ze zm.) dokonał nieprawidłowego zastosowania przepisu do ustalonego stanu faktycznego. W szczególności prawidłowe stosowanie wymienionego przepisu wymagało ustalenia, że osoba podlegająca wymeldowaniu trwale i dobrowolnie opuściła miejsce stałego zamieszkania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. W sytuacji, gdy bezspornym jest, że S. K. przebywa w Państwowym Szpitalu [...] w S., a w czasie leczenia korzysta z licznych przepustek ( informacja Szpitala – k-29 v akt administracyjnych) brak było podstaw do przyjęcia, że opuścił on miejsce zamieszkania w sposób trwały i dobrowolny. Stanowisko takie było i jest konsekwentnie przyjmowane w orzecznictwie sądowym i administracyjnym ( por. wyrok wsa w Warszawie z dnia 4.10. 2005 r. w sprawie sygn akt 1234/05, LEX nr 217431: "Nie doszło do opuszczenia przez stronę miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdyż opuszczenie przez nią lokalu nie miało charakteru dobrowolnego, lecz zostało wymuszone sytuacją od niej niezależną, związaną ze złym stanem jej zdrowia, koniecznością przebywania w miejscu, gdzie możliwe było zapewnienie jej prawidłowej opieki w czasie choroby"; oraz: wyrok wsa w Warszawie w sprawie sygn akt IV SA/Wa 600/05 z dnia 2005.09.22, LEX nr 192912: "1. Miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Miejscem stałego pobytu jest jednocześnie miejsce, w pobliżu którego lub w możliwie jak najmniejszym oddaleniu od którego zameldowany stara się koncentrować miejsce pracy lub nauki (ewentualnie miejsce dojazdu do miejsc pracy lub nauki), miejsca robienia zakupów i korzystania z usług, opieki medycznej, itd. 2. Wieloaspektowość stanu przebywania na stałe w danym lokalu musi prowadzić do wniosku, iż sam fakt przejściowej nieobecności czy też występowanie nawet regularnych okresów fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania nie upoważniają jeszcze do automatycznego stwierdzenia, iż zameldowany opuścił je w rozumieniu, jakie nadaje temu terminowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). O stosownym opuszczeniu może być mowa dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, iż lokal, w którym był na stałe zameldowany, przestał być miejscem koncentracji jego interesów życiowych"; oraz: wyrok wsa w Warszawie z dnia 10. 08.2005 r. w sprawie IV SA/Wa 506/05, LEX nr 192004: "Ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu przez uczestnika postępowania nie jest wyłączone z właściwości orzekającego w sprawie meldunkowej organu administracji"; a nadto: wyrok NSA w Warszawie z dnia 2003.03.17 w sprawie V SA 2323/02, LEX nr 159183: "Prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu" nie stracił na aktualności w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01)" i inne. Fakt, że S. K. nie opuścił mieszkania nr [...] w budynku nr [...] w W. potwierdza zarówno oświadczenie opiekunki – K. N. ( k-36 akt adm., skarga i pismo procesowe z dnia 27 kwietnia 1998r. jak i pismo S. K. z dnia 26 lutego 1997 roku – k-48 akt adm.) oraz – informacja, że w mieszkaniu pozostały sprzęty chorego, "przekazane" G. B. – k - 17 akt adm.). We wskazywanym piśmie z dnia 26 lutego 1997 roku S. K. napisał wprost, że nie zgadza się na "wywłaszczanie" go z mieszkania, zamierza tam wrócić i podjąć prace jako ślusarz. Za niedopuszczalne uznać należy posługiwanie się – jako materiałem dowodowym – notatkami o stanie zdrowia pacjenta, uzyskanymi w toku rozmowy z nieupoważnionymi do udzielania takich informacji pracownikami szpitala ( k-50 akt adm.), albowiem jest to materiał dowodowy uzyskany wbrew regułom określonym w art. 67,69,75 w zw. z art.77 i art.79 kpa, jak również za niedopuszczalne uznać należy pominięcie przez organ odwoławczy obowiązku rzeczowego i profesjonalnego ustosunkowania się do zarzutów strony ( art.77 § 4 w zw. z art. 81 kpa), tj. do pisma S. K. z dnia 26 lutego 1997 roku , które ewentualnie winno zostać przedstawione – dla potwierdzenia czynności złożenia oświadczenia – opiekunce ubezwłasnowolnionego.( por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 1999r, I VSA 121097,LEX nr 47906 :" zaniechanie przez organy administracji /../ podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, powodującym wadliwość decyzji. Okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym m. in. zeznania świadków mają wartość dowodowa tylko wówczas, gdy zostały przez organ utrwalone w formie protokołu zgodnie z art. 67 i n. kpa. Powyższe okoliczności nie mogą być zatem uznane za udowodnione, jeżeli zostały utrwalone w postaci zwykłych adnotacji, oświadczeń itp."; i wyrok NSA z dnia 12 lutego 1999r, IV SA 274/97,LEX, nr 48234 :"organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że ma on obowiązek rozpoznać wszystkie zadania, wnioski i zarzuty strony oraz ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swej decyzji". Należy jeszcze wskazać, że organ odwoławczy rozpoznając powtórnie odwołanie G. B. od decyzji organu I instancji z dnia 7 lutego 1997 roku winien mieć na uwadze zmianę stanu prawnego jak i okoliczności faktycznych sprawy. Wskazuje to na ewentualną potrzebę uaktualnienia danych odnośnie stanu faktycznego i bezwzględną potrzebę współdziałania z opiekunką S.K., D. M. W judykaturze wskazuje się, że nie ma przeszkód, by w postępowaniu brała udział – w stosownym zakresie – osoba ubezwłasnowolniona, której, jako osobie fizycznej, przysługuje zdolność prawna ( por. art. P. Dzienis, PS 2001/11-12/78, art.573 i n. kpc i orzeczenia). Organ winien również rozważyć, czy przedstawicielstwo uczestniczącego w postępowaniu opiekuna nie wymaga uzyskania zgody sądu opiekuńczego, skoro stosownie do art. 156 k.r. i op. opiekun powinien uzyskiwać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku małoletniego, co stosuje się również do osób ubezwłasnowolnionych, ( por. wyrok NSA z dnia 18 maja 1999r. w sprawie I SA 114/99 ONSA 2000/2/82 ). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji. Orzeczenie zawarte w pkt. 2 sentencji wyroku podjęto na podstawie art. 152 tej ustawy.