III SA/Gd 369/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2007 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia 28 czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 9 maja 2007r. nr [...] w części dotyczącej odmowy wymeldowania D. S. oraz A., J. i W. G. z pobytu stałego, 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej Spółdzielni Mieszkaniowej [...] 100 ( sto ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia 16 lutego 2007 r. Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] wystąpiła o wymeldowanie z pobytu stałego z lokalu położonego w S. T. przy ul. [...] K. G. oraz jej małoletnich dzieci, wskazując iż Komornik Sądowy [...] przy Sądzie Rejonowym w K. w dniu 2 lutego 2007 r. na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 8 września 2005 r., sygn. akt I C 251/05 dokonał przymusowego opróżnienia przedmiotowego lokalu. Lokal został przekazany do dyspozycji spółdzielni. Decyzją z dnia 9 maja 2007 r., nr [...] Wójt Gminy S. T., na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), orzekł o wymeldowaniu K. G. z pobytu stałego z lokalu położonego w S. T. przy ul. [...] oraz odmówił wymeldowania małoletnich D. S., A. G., J. G. i W. G. Uzasadniając swoje stanowisko organ powołał się na ustalenia policji, z których wynika że K. G. w przedmiotowym lokalu nie przebywa od dłuższego czasu, opuszczenie lokalu ma charakter trwały, zaś jej małoletnie dzieci na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. zostały umieszczone w rodzinach zastępczych. Złożone w toku postępowania wyjaśnienia opiekunów małoletnich dzieci wskazują, że dzieci K. G. nie opuściły przedmiotowego lokalu dobrowolnie, u rodzin zastępczych zostały zameldowane jedynie na pobyt czasowy, nadal na stałe zameldowane są w przedmiotowym lokalu. W tym stanie sprawy organ stwierdził, że w odniesieniu do K. G. zaistniały przesłanki do jej wymeldowania z pobytu stałego (pomimo, iż opuściła ona lokal na podstawie wyroku o eksmisji). Organ nie znalazł podstaw do wymeldowania z pobytu stałego małoletnich dzieci K. G. z uwagi na fakt, że zostały zmuszone do opuszczenia przedmiotowego lokalu jeszcze przed wydaniem wyroku sądu o eksmisji i umieszczone w rodzinach zastępczych i w ich przypadku nie można stwierdzić, że opuszczenie przedmiotowego lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. Od powyższej decyzji w części dotyczącej odmowy wymeldowania małoletnich D. S., A. G., J. G. i W. G. odwołanie złożyła Spółdzielnia Mieszkaniowa [...]. Odwołująca się wskazała, że w związku z faktem, iż K. G. nie posiadała praw do przedmiotowego lokalu, na mocy wyroku o eksmisji utraciła jego posiadanie oraz została z niego wymeldowana decyzją administracyjną nieuzasadniona jest odmowa wójta wymeldowania z przedmiotowego lokalu jej małoletnich dzieci. Strona nadmieniła, że małoletnie dzieci K. G. nie przebywają w przedmiotowym lokalu od 3 lat, zostały zameldowane na pobyt czasowy u rodzin zastępczych. Odwołująca się podniosła, że w myśl art. 28 k.c. można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Organ I instancji pominął okoliczność, że miejsce zamieszkania dzieci, zgodnie z art. 26 § 2 k.c., zostało określone przez sąd opiekuńczy. W tych okolicznościach odmowa wymeldowania małoletnich dzieci K. G. tworzy fikcję polegającą na utrzymywaniu zameldowania w lokalu osoby, która nie będzie mogła w nim faktycznie zamieszkiwać z uwagi na brak tytułu prawnego do lokalu. Sytuacja taka pozostaje w sprzeczności z celem instytucji zameldowania oraz jej ewidencyjnym charakterem. Końcowo odwołująca się nadmieniła, że brak możliwości wymeldowania małoletnich dzieci z przedmiotowego lokalu rodzi poważne konsekwencji finansowe po stronie jego nabywcy. Powołane okoliczności uzasadniają uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie o wymeldowaniu małoletnich dzieci K. G. z przedmiotowego lokalu. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 28 czerwca 2007 r., nr [...] w całości podtrzymał rozstrzygnięcie wójta i prezentowane przez niego stanowisko. Przywołał przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, który stanowi, iż podmiotem decyzji o wymeldowaniu może być jedynie osoba, która opuściła miejsce stałego pobytu i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym dla potrzeb orzeczenia o wymeldowaniu niezbędne jest ustalenia, że opuszczenie miejsca stałego pobytu miało charakter trwały i dobrowolny. Zdaniem organu odwoławczego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, że opuszczenie przedmiotowego lokalu przez małoletnich: D. S., A. G., J. G. i W. G. miało taki charakter. Małoletnie dzieci K. G. zostały bowiem umieszczone w rodzinach zastępczych na mocy wyroku sądu, który ograniczył rodzicom ich prawa rodzicielskie. Tym samym pobyt dzieci w rodzinach zastępczych należy traktować jako pobyt czasowy. Wojewoda podkreślił, że przeprowadzona eksmisja dotyczył wyłącznie K. G., nie zaś jej dzieci, co potwierdził Sąd Rejonowy w K. w piśmie z dnia 28 marca 2007 r. W tym stanie faktycznym i prawnym organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosła Spółdzielnia Mieszkaniowa [...], zarzucając organom administracji naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, art. 10 § 1, art. 77, art. 79 i art. 81 k.p.a. poprzez niepowiadomienie rodzin zastępczych, u których przebywają małoletnie dzieci K. G. o wszczęciu postępowania w sprawie wymeldowania z pobytu stałego oraz przeprowadzenie dowodu z przesłuchania osób, u których zamieszkują małoletnie dzieci z pominięciem skarżącej, która nie została poinformowana o terminie i miejscu jego przeprowadzenia, jak również organy nie podały danych przesłuchanych osób oraz nie wskazały w jakim charakterze osoby te zostały przesłuchane. Skarżąca wskazała, że w wyroku z dnia 8 września 2005 r. Sąd Rejonowy w K. nakazał K. G. opuszczenie i opróżnienie przedmiotowego lokalu wraz ze wszystkimi rzeczami i osobami, których prawa reprezentuje, nie odnosi się zatem – jak przyjęły organy obu instancji – wyłącznie do osoby K. G. Ponadto, organy administracji pominęły fakt, że do dnia 30 kwietnia 2004 r. prawo do przedmiotowego lokalu posiadała matka K. G. – V. S., która wypowiedziała członkowstwo w spółdzielni, wskutek czego przysługujące jej spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu wygasło. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (DZ. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) rozstrzygając w granicach danej sprawy, sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi. Dla dokonania przedmiotowej oceny zasadniczego znaczenia nabiera treść art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jednolity tekst Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.), w myśl którego organ administracji wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub tymczasowego trwającego ponad trzy miesiące i jednocześnie nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z brzmienia cytowanego powyżej przepisu wynika, że jedyną przesłanką wymeldowania jest fakt opuszczenia miejsca zameldowania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania, przy czym w orzecznictwie sądowym powszechnie przyjęty został pogląd, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić jedynie wówczas, jeżeli ma on charakter dobrowolny i trwały(por. w tej materii wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 1999 r., V SA 252/99, baza Lex nr 49952 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2000 r., V SA 1784/99, baza Lex 49415). Sąd zwraca też uwagę, iż instytucje zameldowania oraz wymeldowania z lokalu mają charakter wyłącznie ewidencyjny i jako takie – nie rodzą żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądzają o ich utracie. Są to zatem wyłącznie akty, których istota sprowadza się do administracyjnej rejestracji danych o miejscu pobytu oznaczonej osoby. W tym świetle podnieść należy, iż organy administracyjne obu instancji, wydając decyzje w niniejszej sprawie, ustalały czy małoletni D. S., A. G., J. G. i W. G. opuścili przedmiotowy lokal i czy opuszczenie to nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały. Zdaniem obu organów w tym przypadku nie można mówić o trwałym i dobrowolnym opuszczeniu miejsca pobyty stałego przez w/w osoby z uwagi na fakt, że zostały one umieszczone w rodzinach zastępczych. Tym samym zostały zmuszone do czasowego opuszczenia przedmiotowego lokalu i stało się to jeszcze przed wydaniem wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 8 września 2005 r., sygn. akt I C 251/05, zaś ich pobyt w rodzinach zastępczych należy traktować jako tymczasowy. Dokonując oceny takiego stanowiska organów w sprawie Sąd stwierdził, że zostało ono przyjęte w oparciu o błędną ocenę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Jak wynika z pisma Sądu Rejonowego w K. z dnia 28 marca 2007r. Sygn. akt [...] rodzice D. S., A. G., J. G. i W. G. mają ograniczoną władzę rodzicielska nad dziećmi, które zostały umieszczone w rodzinach zastępczych. Jednocześnie Sąd wskazał, że nie została ustanowiona opieka prawna dla małoletnich, ponieważ rodzice posiadają władzę rodzicielską. Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 8 września 2005 r., sygn. akt I C 251/05 nakazał matce małoletnich K. G. ( nazwisko rodowe S. ) opuszczenie i opróżnienie przedmiotowego lokalu wraz ze wszystkimi osobami, których prawa reprezentuje. W sytuacji zatem, gdy K. G. nie została pozbawiona władzy rodzicielskiej, wyrok o eksmisji obejmował również jej małoletnie dzieci pomimo, że zostały one umieszczone w rodzinach zastępczych. Nie ma przy tym znaczenia fakt, że w dacie wydania wyroku i jego wykonania dzieci te nie przebywały wraz z matką w przedmiotowym lokalu. Sąd doszedł do takiego przekonania mając na uwadze charakter prawny ograniczenia władzy rodzicielskiej poprzez umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej. W takiej sytuacji, miejsce zamieszkania dziecka jest określone przez sąd opiekuńczy i jest to traktowane, jako tymczasowa zmiana miejsca zamieszkania, bowiem postanowienie sądu może być zmienione w chwili, gdy zmienią się okoliczności związane z wykonywaniem władzy rodzicielskiej. Przyjmuje się zatem, że nie jest to równoznaczne z wyprowadzeniem się z lokalu, jest natomiast traktowane jako wspólne zamieszkiwanie. Jeżeli tak, to trzymając się konsekwentnie takiego stanowiska należy stwierdzić, że wyrok eksmisyjny nakazujący opuszczenie lokalu przez osobę będącą rodzicem dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej obejmuje również to dziecko – w niniejszej sprawie będą to D. S., A. G., J. G. i W. G. Wykonanie takiego wyroku poprzez dobrowolne opuszczenie lokalu przez osobę, wobec której orzeczono eksmisję, bądź jego przymusowe opróżnienie dokonane w trybie egzekucji sądowej, odnosi skutek również wobec innych osób, które obejmuje wyrok orzekający eksmisję, a które w chwili jego wykonania w przedmiotowym lokalu nie przebywają. Tym samym, zdaniem Sądu, wykonana w dniu 9 lutego 2007r. eksmisja K. G. z przedmiotowego lokalu w istocie objęła również zameldowanych w nim członków jej rodziny tj. małoletnich D. S., A. G., J. G. i W. G. W orzecznictwie przyjęty jest pogląd, że opuszczenie lokalu wskutek wykonania wyroku orzekającego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które uzasadnia orzeczenie o wymeldowaniu osoby eksmitowanej ( tak zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 2005r., sygn. akt II OSK 65/05, LEX nr 188693). W świetle powyższego należało uznać, że w niniejszej sprawie organy błędnie przyjęły, że D. S., A. G., J. G. i W. G., nie opuściły przedmiotowego lokalu w sposób w sposób trwały i dobrowolny i tym samym dopuściły się naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przy czym naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się z kolei do podniesionego w skardze zarzutu braku zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego i pominięcia w nim udziału rodzin zastępczych, to zdaniem Sądu nie jest on zasadny. Przepis art. 28 k.p.a. stanowi, że stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. W przypadku ustanowienia rodziny zastępczej dla małoletniego, bez pozbawienia władzy rodzicielskiej jego biologicznych rodziców, jest ono nadal reprezentowane w postępowaniu przez rodziców, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, nie zaś rodziców rodziny zastępczej, w której zostało czasowo umieszczone. Zasadny jest natomiast zarzut naruszenia przepisów regulujących przebieg postępowania dowodowego w sprawie. Przepis art. 79 k.p.a. stanowi, że strona powinna być zawiadomiona o terminie i miejscu przeprowadzenia dowodu, ma prawo brać udział w jego przeprowadzeniu, może też zadawać pytania świadkom, jak też składać wyjaśnienia. Z kolei, w myśl art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Jak wynika z akt sprawy organ pierwszej instancji przeprowadził obszerne postępowanie dowodowe w sprawie, dokonując m.in. przesłuchań świadków, uczynił to jednak bez udziału skarżącej, na wniosek której doszło do wszczęcia postępowania. Tym samym organ dopuścił się naruszenia cytowanych wyżej przepisów k.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 oraz art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak sentencji wyroku. Wskazania co do dalszego biegu postępowania wynikają z powyższych rozważań. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej będą zobowiązane przeprowadzić postępowanie administracyjne zgodnie z zasadami wynikającymi z omówionych wyżej przepisów procedury administracyjnej w celu zbadania przesłanki wymeldowania określonej w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych czyli opuszczenia miejsca stałego pobytu bez wymeldowania.