III SA/Gd 370/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędziowie WSA Alina Dominiak (spr.),, NSA Anna Orłowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2010 r. sprawy ze skargi "A" S.A. w W. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia 17 maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych uchybień oddala skargę. Inspektor Pracy w dniu 2 kwietnia 2010 r. wydał nakaz , zawierający m.in. decyzje nr 1 i 2 . Decyzjami tymi nakazał Bankowi [...] S.A. z siedzibą w W.: -zapewnić pracownikom Oddziału w G. , ul. [...], warunki do higienicznego przechowywania odzieży własnej w terminie do dnia 31 maja 2010 r., wskazując jako podstawę prawną art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 207 § 2 pkt 2 Kodeksu pracy, § 3 ust. 2 załącznika nr 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy ( decyzja nr 1 ); - zapewnić pracownikom w/w oddziału warunki do higienicznego spożywania posiłków w terminie do dnia 31maja 2010 r., wskazując jako podstawę prawną art. 11 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz art. 207 § 2 pkt 2 Kodeksu pracy ( decyzja nr 2 ). Po rozpatrzeniu odwołania Banku [...] S.A. z siedzibą w W. Okręgowy Inspektor Pracy decyzją z dnia 17 maja 2010 r., powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, utrzymał w mocy decyzję nr 1 i 2 . W uzasadnieniu wskazał, że decyzja nr 1 nakazu została sformułowana prawidłowo oraz prawidłowo wskazano podstawę prawną rozstrzygnięcia- § 3 ust. 2 załącznika nr 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy- który stanowi m.in. iż pracodawca zatrudniający do dwudziestu pracowników powinien zapewnić im co najmniej warunki do higienicznego przechowywania odzieży własnej (domowej), roboczej i ochronnej oraz do higienicznego spożywania posiłków. W decyzji należało również przytoczyć § 4 ust. 2 załącznika nr 3 do tego rozporządzenia, który stanowi, że pracownicy zatrudnieni w pomieszczeniach biurowych mogą przechowywać swoją odzież w przeznaczonych do tego miejscach w pomieszczeniach pracy, jednak uchybienie to nie jest wystarczającą przesłanką do uchylenia decyzji. Organ wskazał, że pozytywna opinia rzeczoznawcy ds. BHP dotycząca projektu budowlanego nie jest wystarczającą przesłanką do usankcjonowania stanu niezgodnego z prawem. W przywołanych przepisach mowa jest o "miejscu do higienicznego przechowywania odzieży", ale nie musi być to wydzielone pomieszczenie, gdy warunki takie można zapewnić w miejscu pracy, co w przypadku prac biurowych potwierdza zapis § 4 ust. 2 załącznika nr 3 w/w rozporządzenia. Szatnia ogólna w Galerii [...], gdzie mieści się oddział, nie może być uznana za spełniającą warunki do higienicznego przechowywania odzieży własnej, zwłaszcza że pracownicy przebierają się w odzież służbową na terenie oddziału. Z protokołu kontroli wynika, że pracownicy przechowują odzież w pomieszczeniu serwerowni na wieszakach wolnostojących, w której "z trudem mieszczą się dwie osoby". Zorganizowane w ten sposób miejsce przechowywania odzieży nie może zostać uznane za miejsce do higienicznego przechowywania odzieży. Organ odwoławczy stwierdził, że prawidłowa jest też decyzja nr 2 . Zapisy protokołu kontroli wskazują, że pracownicy nie mają zapewnionego miejsca przygotowania i spożywania posiłku, nie mogą jeść ani pić na stanowiskach pracy. § 3 ust. 2 załącznika nr 3 do ww. rozporządzenia nakłada na pracodawcę zatrudniającego do dwudziestu pracowników obowiązek zapewnienia im warunków do higienicznego spożywania posiłków , a istniejące na terenie Galerii punkty gastronomiczne nie mogą być uznane za spełniające warunki do higienicznego spożywania posiłków w rozumieniu w/w przepisu. Pracodawca, na którym ciążą obowiązki związane z zapewnieniem zatrudnionym pracownikom pomieszczeń higieniczno-sanitarnych nie może ich wykonania przerzucać na inne podmioty, wskazując szatnie oraz punkty gastronomiczne na terenie centrum handlowego o charakterze ogólnodostępnym jako wykonanie obowiązku ciążącego na pracodawcy wobec zatrudnionych pracowników. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Bank [...] S.A. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji: - naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. § 3 ust. 2 oraz § 4 ust. 2 załącznika nr 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, przez bezpodstawne zastosowanie § 3 ust. 2 załącznika wynikające z błędnego uznania, że pracownicy skarżącego przebierają się w odzież służbową, podczas gdy faktycznie pracownicy pracują w odzieży własnej, niewłaściwe niezastosowanie § 4 ust. 2 załącznika, błędną interpretację § 3 ust. 2 załącznika, co do miejsca spożywania posiłków i wadliwe zastosowanie przywołanego przepisu w sprawie; - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy - art. 107 § 1 k.p.a. przez pominięcie w decyzji pełnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie dowodów z dokumentów przedstawianych przez skarżącego, art. 113 § 1 i 2 k.p.a. przez dokonanie na ich podstawie sprostowania z urzędu skarżonej decyzji w zakresie błędnego pouczenia o prawie odwołania się przez stronę, art. 111 k.p.a. przez niezastosowanie w sprawie, co skutkowało sprostowaniem przez organ z urzędu decyzji w zakresie błędnego pouczenia o prawie odwołania się. W ocenie skarżącego decyzja organu odwoławczego została wydana na podstawie wybiórczych i niepełnych ustaleń. Pracownicy nie używają odzieży ochronnej, ani roboczej i wykonują pracę w odzieży własnej (domowej), w związku z czym niezbędne jest jedynie miejsce dla przechowywania odzieży wierzchniej, czego § 3 załącznika nr 3 do w/w rozporządzenia nie dotyczy, albowiem znajduje on odniesienie wyłącznie do zakładów pracy, w których pracownicy zmieniają odzież przed przystąpieniem do wykonywania swoich obowiązków. Ponadto pracodawca zapewnia możliwość korzystania z szatni w Galerii. Zdaniem skarżącego nie ma podstaw do uznania, że zapewnienie miejsca do higienicznego spożywania posiłków mogło nastąpić wyłącznie przez wyodrębnienie specjalnego pomieszczenia u pracodawcy. Przepisy nie formułują żadnych wymogów odnośnie formy zapewnienia pomieszczeń na przechowywanie odzieży ani dla spożywania posiłków, w związku z czym nie można wykluczyć korzystania w tym zakresie z usług innych podmiotów. Skarżący podniósł ponadto, że w decyzji nr 1 winien znaleźć zastosowanie również § 4 ust. 2 załącznika nr 3 cytowanego rozporządzenia, a stanowisko organu odwoławczego w tym zakresie pozostaje w oczywistej sprzeczności z art. 107 § 1 k.p.a. Podkreślił, że pracownicy pracują we własnych ubraniach, a zobowiązani są jedynie do zapewnienia określonych standardów ubioru. Mają oni dostęp do szatni ogólnej zorganizowanej przez właściciela i zarządcę Galerii dla wszystkich pracowników zatrudnionych na terenie kompleksu. Podobne rozwiązanie przyjęto w stosunku do dostępu do pomieszczeń higieniczno-sanitarnych, co nie zostało przez inspektora zakwestionowane. Projekt oddziału i aranżacja oparta została na Projekcie standardowych oddziałów Banku [...] oraz wytycznych zarządzającego centrum handlowym. Na wskazanych dokumentach widnieje pieczęć i podpis rzeczoznawcy ds. BHP oraz ds. sanitarno-higienicznych, co również nie zostało uwzględnione przez organy. Organ w kwestii zapewnienia pomieszczenia do spożywania posiłków oparł się o zapis protokołu, który pozostaje w sprzeczności ze stanem rzeczywistym, bowiem pracownicy mogą spożywać napoje w miejscu pracy, a posiłki poza pomieszczeniami biurowymi w czasie przerwy. Skarżący zarzucił, że organ z obrazą art. 111 i 113 k.p.a. z urzędu dokonał sprostowania oczywistej omyłki w zakresie błędnego pouczenia decyzji, jednak taki błąd sprostowaniu nie podlega. W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie. Dodatkowo wskazał, że konieczność zapewnienia miejsca do przechowania odzieży wierzchniej , która jest odzieżą własną jest wystarczającą przesłanką do zobowiązania pracodawcy do zapewnienia warunków higienicznego jej przechowywania. Wykonanie decyzji nie wymaga zapewnienia odrębnej szatni, ale serwerownia nie spełnia warunków do przechowywania odzieży. Podkreślił, że pracodawca ma prawo do wniesienia zastrzeżeń do protokołu kontroli przed jego podpisaniem, co nie miało miejsca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy ( Dz. U. Nr 89, poz.589 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", w wyniku ustaleń dokonanych w toku kontroli właściwy inspektor pracy wydaje decyzje , o których mowa w art. 11 pkt 1-4, 6 i 7 oraz 11 a. W niniejszym przypadku podstawą wydania decyzji był art. 11 pkt 1 ustawy, który stanowi, że w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym przypadku, gdy naruszenie dotyczy przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Decyzja taka powinna – zgodnie z art. 34 ust. 2 w zw. z art. 34 ust. 1 ustawy, oprócz treści – zawierać określenie podstawy prawnej , termin usunięcia stwierdzonych uchybień oraz pouczenie o przysługujących kontrolowanemu środkach odwoławczych. W sprawie niniejszej Inspektor Pracy nakazał skarżącemu Bankowi zapewnienie pracownikom zatrudnionym w jednym z oddziałów Banku, mieszczącego się w dużej galerii handlowej, warunków do higienicznego przechowywania odzieży własnej, bowiem stwierdził, że pracownicy przechowują odzież taką w serwerowni, będącej bardzo małym pomieszczeniem. Zgodnie z przywołanym przez organy przepisem art. 207 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy( t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz.94 ze zm.), pracodawca jest obowiązany zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Z protokołu kontroli wynika, że w przedmiotowym oddziale banku pracuje 13 osób, pracownicy przebierają się na terenie oddziału, odzież przechowują w pomieszczeniu serwerowni na wieszakach wolnostojących. Pomieszczenie to jest bardzo małe, szatni nie ma. Zgodnie z § 3 ust. 2 załącznika nr 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy ( t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz.1650 ze zm.) , zwanego dalej "rozporządzeniem" pracodawca zatrudniający do dwudziestu pracowników powinien zapewnić im co najmniej warunki do higienicznego przechowywania odzieży własnej ( domowej) , roboczej i ochronnej. Jeżeli w zakładzie pracy nie występują czynniki szkodliwe dla zdrowia i prace brudzące lub nie występują szczególne wymagania sanitarne, miejsca do spożywania posiłków, przechowywania odzieży oraz umywalki mogą znajdować się w jednym pomieszczeniu . Wynika z powyższego w sposób bezsprzeczny, że właściwe warunki do higienicznego przechowywania odzieży własnej ( domowej) powinny być zapewnione w przedmiotowym Oddziale, bowiem pracuje w nim mniej niż 20 osób. Przepis ten odnosi się do sytuacji występującej w niniejszej sprawie. Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że w podstawie prawnej decyzji należało także przywołać § 4 ust. 2 załącznika nr 3 do rozporządzenia, który stanowi, że pracownicy zatrudnieni w pomieszczeniach biurowych mogą przechowywać swą odzież w przeznaczonych do tego miejscach w pomieszczeniach pracy, jednak brak tego przywołania nie czyni decyzji organu pierwszej instancji wadliwą w sposób uprawniający do jej uchylenia. Rację ma organ odwoławczy argumentując, że użyte w decyzji sformułowanie "warunki do higienicznego przechowywania odzieży własnej" nie stoi w sprzeczności z przechowywaniem tej odzieży w pomieszczeniach pracy. Oddział banku jest niewątpliwie pomieszczeniem biurowym. O ile nawet pracownicy oddziału nie przebierają się w odzież służbową , jak argumentuje skarżący, to i tak zachodzi konieczność przechowywania przez nich odzieży własnej. Nadmienić należy , że żaden z przepisów ani rozporządzenia, ani załącznika nr 3 nie posługuje się pojęciem "odzież wierzchnia". Odzież taka jest "odzieżą własną( domową)" czy "swoją odzieżą" pracownika. Wbrew twierdzeniom skarżącego "odzieżą domową" jest odzież własna pracowników, w tym odzież wierzchnia, , co wynika choćby z treści § 9 ust. 2 pkt 1 załącznika nr 3 do rozporządzenia. W tej sytuacji pracownicy powinni mieć możliwość przechowywania tej odzieży w przeznaczonych do tego miejscach w pomieszczeniach pracy, zgodnie z przepisem § 4 ust. 2 załącznika nr 3 do rozporządzenia. "Pomieszczenie pracy" to pomieszczenie, w którym wykonywana jest praca, wobec czego argumentacja skarżącego na poparcie twierdzenia o bezzasadności decyzji, iż zapewnił pracownikom korzystanie z szatni ogólnej znajdującej się w Galerii [...] jest chybiona- tego rodzaju pomieszczenie nie jest pomieszczeniem pracy. Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że przedłożona przez skarżącego pozytywna opinia rzeczoznawcy ds. BHP dotycząca projektu, na podstawie którego dokonuje się budowy czy przebudowy nie może usankcjonować niezgodnego z prawem stanu faktycznego. Przedmiotowy projekt opiniowany przez rzeczoznawcę nie zawiera też, na co zasadnie zwrócił uwagę organ odwoławczy, szczegółowych danych dotyczących organizacji pracy, nie odnosi się do stanu i wyposażenia pomieszczeń pracy. Niezrozumiała jest argumentacja skarżącego, że organy przyjęły, iż powinien on zapewnić pracownikom oddziału odrębną szatnię - nie wynika to ani z decyzji organu pierwszej instancji , ani też z decyzji organu odwoławczego, który wyraźnie wskazał na konieczność zapewnienia pracownikom skarżącego warunków do higienicznego przechowywania odzieży własnej w przeznaczonych do tego miejscach w pomieszczeniach pracy. W decyzji nr 2 Inspektor Pracy nakazał skarżącemu Bankowi zapewnienie pracownikom tego samego oddziału warunków do higienicznego spożywania posiłków. Także w tym przypadku organ powołał się na treść 207 § 2 pkt 2 Kodeksu pracy, który stanowi, że pracodawca jest obowiązany zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Organ odwoławczy doprecyzował, że z § 3 ust. 2 załącznika nr 3 do rozporządzenia jednoznacznie wynika, że pracodawca zatrudniający do dwudziestu pracowników powinien zapewnić im warunki do higienicznego spożywania posiłków. Z protokołu kontroli wynika, że w przedmiotowym oddziale banku pracownicy nie mają zapewnionego miejsca do przygotowania i spożycia posiłku, nie mogą jeść ani pić na stanowiskach pracy. Skarżący zaprzecza, by pracownicy nie mogli pić przy miejscu pracy, jednak nie skorzystał z prawa zgłoszenia, przed podpisaniem protokołu kontroli, umotywowanych zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole, które przewiduje art. 31 ust. 4 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Skarżący twierdzi również, że pracownicy mają zapewnioną możliwość spożywania posiłków , bowiem na terenie Galerii znajduje się szereg miejsc przeznaczonych do takich celów. Nie można zgodzić się z jednak poglądem, że obowiązek pracodawcy zapewnienia pracownikom warunków do higienicznego spożywania posiłków jest spełniony , bowiem w Galerii funkcjonuje wiele placówek gastronomicznych , co powoduje , że istnieje w niej wiele miejsc do spożywania posiłków. Miejsca do spożywania posiłków przy zakładach gastronomicznych służą co do zasady do spożywania posiłków nabytych w tych zakładach, nie zaś do spożywania posiłków np. przyniesionych z domu przez pracownika. Ponadto pracodawca nie ma żadnego wpływu na stan higieniczny tych miejsc, a na nim spoczywa obowiązek zapewnienia pracownikom warunków do higienicznego spożywania posiłków. Odnosząc się do zarzutu skargi o pominięciu przez organ odwoławczy przedłożonych przez skarżącego dowodów w postaci dokumentów oraz okoliczności faktycznych - zagwarantowania dostępu do specjalnych pomieszczeń stwierdzić należy, że organ odwoławczy odniósł się do przedłożonych przez skarżącego dokumentów i zaprezentowanych twierdzeń, ale ich nie uwzględnił - uzasadniając swe stanowisko w tej mierze. Sprostowanie przez organ odwoławczy postanowieniem z dnia 10 czerwca 2010 r. zawartego w wydanej decyzji z dnia 17 maja 2010 r. pouczenia o sposobie zaskarżenia tej decyzji – pouczono bowiem o możliwości wniesienia odwołania do Głównego Inspektora Pracy, zamiast o możliwości złożenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego- nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia, a skarżący w terminie wniósł skargę na decyzję do sądu administracyjnego. Przywoływane w skardze postanowienie z dnia 14 kwietnia 2010 r. o sprostowaniu podstawy prawnej decyzji , aczkolwiek zostało wydane, nie dotyczyło decyzji będących przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie, a decyzji nr 3 . Podkreślenia wymaga , że Sąd uwzględnia skargę gdy stwierdzi takie naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzone w sprawie niniejszej naruszenia nie są tego rodzaju naruszeniami. Sąd nie stwierdził też żadnych innych podstaw do uwzględnienia skargi. Mając na uwadze powyższe Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.