III SA/Gd 376/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik – Grzanka po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. J. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 maja 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia 15 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 maja 2016 r. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 maja 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wydanego postanowienia referendarz sądowy wskazał, że wnioskiem zawartym w skardze, uzupełnionym następnie poprzez złożenie urzędowego formularza PPF, skarżący J. J. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (k. 13 – 14 verte akt sprawy). W dołączonym do formularza PPF piśmie wnioskodawca wskazał, że do dnia 26 marca 2017 r. odbywa karę pozbawienia wolności. W przedmiotowym piśmie wnioskodawca wskazał ponadto, że nie pracuje z uwagi na wykształcenie podstawowe oraz ogólny zły stan zdrowia. W złożonym formularzu PPF rubryki od 6 do 11 zostały opatrzone sformułowaniem "brak". Z uwagi na brak danych odnośnie obecnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2016 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedstawienia: a) pisemnej informacji od Dyrektora Zakładu Karnego w S., czy odbywający karę wnioskodawca posiada aktualnie do dyspozycji środki pieniężne, a jeżeli tak, to jaka jest ich wysokość; b) pisemnej informacji od Dyrektora Zakładu Karnego w S., czy odbywający karę wnioskodawca przekazywał w okresie ostatnich trzech miesięcy jakiekolwiek kwoty pieniężne osobom trzecim, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości; c) pisemnej informacji od Dyrektora Zakładu Karnego w S., czy odbywający karę wnioskodawca otrzymał w okresie ostatnich trzech miesięcy jakiekolwiek wpłaty od osób trzecich, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości; d) oświadczenia czy w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. do chwili obecnej wnioskodawca inicjował jakiekolwiek postępowania w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego przed sądami powszechnymi lub sądami administracyjnymi; jeżeli tak – wnioskodawca winien był podać przed jakimi sądami przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, jakie zapadły w tych postępowaniach rozstrzygnięcia oraz jakie kwoty pieniężne w następstwie rozpoznania ewentualnych skarg zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone; e) oświadczenia w przedmiocie wszystkich spraw o zapłatę zainicjowanych przez wnioskodawcę w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. do chwili obecnej przed sądami powszechnymi przeciwko Skarbowi Państwa - sądom powszechnym, sądom administracyjnym, Aresztowi Śledczemu w W., Zakładowi Karnemu w S., organom samorządu zawodowego radców prawnych i adwokatów, komornikom sądowym, innym osobom fizycznym (w tym przeciwko reprezentującym go pełnomocnikom procesowym) lub osobom prawnym; w przedmiotowym oświadczeniu wnioskodawca winien był wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane oraz sygnatury prowadzonych spraw; ponadto wnioskodawca winien podać precyzyjne informacje o datach i treści zapadłych w tych sprawach rozstrzygnięć, w tym o wysokości kwot pieniężnych zasądzonych lub ewentualnie wypłaconych na jego rzecz w następstwie uprawomocnienia się i wykonania wydanych orzeczeń. W wydanym zarządzeniu wskazano termin na jego wykonanie wynoszący 14 dni oraz wyjaśniono, że niewykonanie wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. W pisemnej odpowiedzi z dnia 6 maja 2016 r. wnioskodawca wskazał, że "[...] nie składał skarg i pozwów i nie osiągnął żadnych dochodów [...]". Do złożonego pisma wnioskodawca dołączył zaświadczenie z dnia 8 kwietnia 2016 r. podpisane przez Zastępcę Dyrektora Zakładu Karnego w S. W świetle wydanego zaświadczenia wnioskodawca odbywa karę pozbawienia wolności od dnia 1 lutego 2000 r. do dnia 26 maja 2019 r. (przewidywany koniec kary). Z wydanego zaświadczenia wynikało ponadto, że w dacie jego wydania wnioskodawca nie był zatrudniony odpłatnie. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy referendarz sądowy podniósł, że zgodnie z art. 113 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 1997 r., Nr 90, poz. 557 ze zm.) do dyspozycji skazanego pozostają środki pieniężne pozostałe po wywiązaniu się z ciążących na nim zobowiązań objętych egzekucją oraz po dokonaniu gromadzenia środków, o których mowa w art. 126 § 1. Stosownie natomiast do treści art. 113 § 3 tej samej ustawy środki pieniężne, o których mowa w § 2, skazany może przekazać na wybrany rachunek bankowy, książeczkę oszczędnościową lub pozostawić w depozycie. Z kolei w myśl art. 113 § 5 na pisemny wniosek skazanego i na jego koszt przekazuje się środki pieniężne i przedmioty wartościowe pozostające do jego dyspozycji na rzecz wskazanych przez niego osób, instytucji i organizacji; w uzasadnionych przypadkach koszty przekazania może pokryć zakład karny. Żądane pisemne informacje w przedmiocie wysokości środków pieniężnych pozostających do dyspozycji wnioskodawcy, względnie kwot pieniężnych przekazanych na rzecz osób trzecich były w ocenie referendarza sądowego nieodzowne dla ustalenia, czy i ewentualnie w jakiej części wnioskodawca może ponieść koszty postępowania przed sądem administracyjnym. Z uwagi na to, że wnioskodawca żądanych informacji nie przedstawił referendarz sądowy nie był w stanie zweryfikować, czy w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym określone w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niewykonanie wezwania do złożenia wyżej wskazanych dokumentów uniemożliwiło bowiem dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej wnioskodawcy i nie pozwoliło uznać za przekonujące ogólnikowych deklaracji o zasadności przyznania mu prawa pomocy. Za odmową przyznania prawa pomocy przemawiała również niewiarygodność oświadczeń składanych przez wnioskodawcę. Odnosząc się do tej kwestii referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawca w odpowiedzi na wezwanie z dnia 28 kwietnia 2016 r. w przedmiocie inicjowanych postępowań w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego przed sądami powszechnymi lub sądami administracyjnymi podniósł, że w podanym okresie takie postępowania nie były przez niego inicjowane. Referendarz sądowy ustalił jednakże, że w sprawie o sygnaturze III SA/Gd 819/14 skarga na przewlekłość postępowania sądowego prowadzonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku została przez wnioskodawcę wniesiona w dniu 1 marca 2016 r. W sprzeciwie od wyżej wskazanego postanowienia referendarza sądowego J. J. wniósł o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem. Uzasadniając sprzeciw wnioskodawca wskazał, że referendarz sądowy odmawiając przyznania prawa pomocy wykazał się arbitralnością. Z treści złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń wynika bowiem brak możliwości poniesienia kosztów prowadzonego postępowania. Za przyznaniem wnioskodawcy prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu przemawia również stan jego zdrowia. Wnioskodawca wskazał ponadto, że prowadzona przed sądem sprawa jest zawiła a "pozwany jest legalistą". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658; dalej w skrócie: "ustawa zmieniająca"). W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W ocenie Sądu wydane przez referendarza sądowego postanowienie jest prawidłowe. Zgodnie z regulacją z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanką przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosił skarżący i o czym rozstrzygnął referendarz sądowy) jest wykazanie przez nią niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Warto w tym miejscu wskazać, że instytucja prawa pomocy zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (zob. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Istotnym jest jednakże wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie ustawowo określonych przesłanek prawa pomocy. W ocenie Sądu referendarz sądowy rozpoznając złożony wniosek uznał w sposób zasadny, że ogólnikowe twierdzenia strony nie pozwalają na zidentyfikowanie aktualnych możliwości finansowych wnioskodawcy. W sytuacji osób pozbawionych wolności miernikiem możliwości poniesienia kosztów postępowania przed sądem są pisemne informacje w przedmiocie wysokości środków pieniężnych pozostających do dyspozycji osadzonego, względnie kwot pieniężnych przekazanych na rzecz osób trzecich. W odniesieniu do wnioskodawcy będącego inicjatorem licznych postępowań sądowych znaczenie mają również informacje w przedmiocie wysokości kwot pieniężnych zasądzonych lub ewentualnie wypłaconych na jego rzecz w prowadzonych postępowaniach sądowych. Żądane pisemne informacje w przedmiocie wysokości środków pieniężnych pozostających do dyspozycji wnioskodawcy, względnie kwot pieniężnych przekazanych na rzecz osób trzecich jak i informacje w przedmiocie wysokości kwot pieniężnych zasądzonych lub ewentualnie wypłaconych na rzecz wnioskodawcy w prowadzonych postępowaniach sądowych były nieodzowne dla ustalenia, czy i ewentualnie w jakiej części wnioskodawca może ponieść koszty postępowania przed sądem administracyjnym. Z uwagi na to, że wnioskodawca żądanych informacji nie przedstawił referendarz sądowy nie był w stanie zweryfikować, czy w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym określone w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niewykonanie wezwania do złożenia wyżej wskazanych dokumentów uniemożliwiło bowiem dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej wnioskodawcy i nie pozwoliło uznać za przekonujące ogólnikowych deklaracji o zasadności przyznania mu prawa pomocy. Skarżący musi mieć świadomość, że warunkiem koniecznym do przeprowadzenia oceny zdolności majątkowych osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie dokładnych i wiarygodnych danych. Ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o braku środków pieniężnych strony, bez przedstawienia dowodów na tę okoliczność, są bezużyteczne z punktu widzenia możliwości dokonania oceny tej sytuacji, gdyż nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania. Twierdzenie powyższe wspiera przyjęta postawa wnioskodawcy, który ignorując obowiązek przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych poprzestaje na subiektywnym, błędnym przeświadczeniu, że sam fakt pozbawienia wolności jest wystarczający do pozytywnej oceny złożonego przez niego wniosku. Na zasadność przyznania prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem nie może mieć nadto wpływu argumentacja podniesiona w złożonym sprzeciwie. Charakter i złożoność sprawy zainicjowanej przed sądem administracyjnym jak i fakt, że przeciwnikiem procesowym wnioskodawcy jest organ administracji publicznej nie determinują automatycznie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy zgodnie z żądaniem wnioskodawcy jest bowiem możliwe wyłącznie po spełnieniu ustawowo określonych przesłanek. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji postanowienia.