III SA/Gd 39/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 marca 2022 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 grudnia 2021r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 2 grudnia 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy, odmawiającą przyznania M. C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą J. C. Kolegium ustaliło, że skarżący mieszka w jednym domu z córką M. C., siostrą J. C. i matką J. C.. Skarżący zajmuje część domu wraz z córką, a drugą część domu zajmuje jego siostra wraz z matką. Mieszkania są połączone poprzez przejście przez kuchnię. Siostra skarżącego nie posiada chodzika ani wózka inwalidzkiego , o który stara się rodzina, dlatego porusza się na kolanach. Większość czynności wykonuje sama – ubiera się , rozbiera, dba o podstawową higienę osobistą, spożywa posiłki, siedzi na krześle w brodziku. Potrzebuje pomocy w przygotowywaniu posiłków, przy kąpieli. Nie korzysta z pampersów, nie korzysta z rehabilitacji. Nie przyjmuje na stałe leków, sporadycznie wymaga podania środków przeciwbólowych. Od trzech lat nie była w szpitalu , a jej ostatni pobyt wiązał się z chorobą zatok. Skarżący codziennie dwukrotnie pomaga siostrze przy toalecie, co zabiera 10 – 15 minut, szykuje posiłki- śniadanie ( 10 minut), obiad wraz z zakupami (1,5 – 3 godziny ), kolację (10 – 15 minut). Kolegium stwierdziło, że matka osoby niepełnosprawnej i skarżącego nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności , co z dyspozycji art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy jest przesłanką odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Matka skarżącego cierpi na choroby związane z wiekiem, lecz z przedstawionego zaświadczenia lekarskiego dotyczącego jej zdrowia nie wynikają wyraźnie określone przeciwskazania do sprawowania opieki nad córką. Obiektywnie zatem może tę opiekę sprawować. Kolegium uznało jednak, że nawet gdyby stan zdrowia matki skarżącego nie pozwalał na sprawowanie przez nią opieki nad córką, to i tak skarżącemu wnioskowane świadczenie, z uwagi na rozmiar sprawowanej opieki, nie mogłoby być przyznane. Wskazywane przez niego czynności – mycie, przygotowywanie posiłków nie są tak czasochłonne, by skarżący nie mógł podjąć pracy lub innej formy zatrudnienia. Robienie posiłków i zakupy są ponadto zwyczajnymi czynnościami domowymi, niezależnymi od wykonywania opieki nad osobą chorą lub niepełnosprawną. Choć skarżącemu przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy z uwagi na sprawowanie opieki nad siostrą , to z uwagi na poczynione w niniejszej sprawie ustalenia nie można tej okoliczności uwzględnić. Wobec powyższego , zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji zasadnie odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. C. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych – zaniechanie wykładni systemowej i niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki nie wypełnia dyspozycji w/w przepisu, naruszenie art. 17 ust.1 pkt 4 w/w ustawy poprzez jego niezastosowanie , mimo że stanowi on podstawę przyznania świadczenia skarżącemu jako osobie obciążonej obowiązkiem alimentacji wobec siostry, dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust.1 a pkt 2 w/w ustawy poprzez jego jedynie literalne odczytanie i zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, skutkujące przyjęciem, że uniemożliwia on przyznanie skarżącemu wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy matka osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych powodów tej opieki nie sprawuje, dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust.5 pkt 1 lit. b w/w ustawy poprzez pominięcie jej celów i przyjęcie, że pobieranie przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącego, naruszenie art. 17 ust.5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust.5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej art. 27 ust.5 ustawy , co skutkowało nieprzyjęciem , że w sytuacji skarżącego nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego i doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżący zarzucił ponadto naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy - art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 , art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. – niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, uznanie, że pobieranie przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz dowolne uznanie, że skoro osoba wymagająca opieki ma matkę , nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko. Organ wyjaśnił, że w sposób przejrzysty wskazał, z jakich przyczyn uznał brak związku przyczynowo – skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem przez skarżącego a deklarowaną przez niego opieką nad siostrą. Organ zaprzeczył , by fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowił podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329) - dalej jako "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad siostrą J. C., urodzoną w dniu 28 lutego 1971 r. Legitymuje się ona orzeczeniem Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 4 grudnia 1991 r. o zaliczeniu jej do pierwszej grupy inwalidów. Zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą", ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Sądu, mając na uwadze treść przytoczonych przepisów zgodzić się należy ze stanowiskiem organu odwoławczego, że skarżącemu wnioskowane przez niego świadczenie nie może być przyznane. Organ odwoławczy zasadnie wskazał, że choć przedłożone zostało zaświadczenie lekarskie dotyczące braku możliwości sprawowania opieki nad córką przez mającą 71 lat J. C., to nie wynikają z niego wyraźnie określone przeciwskazania do sprawowania tej opieki. Zaświadczenie to bardzo ogólnie wskazuje na istnienie przeciwskazań dotyczących możliwości sprawowania opieki, nie wskazując szczegółowo powodów zajęcia takiego stanowiska, natomiast nadciśnienie, zwyrodnienie stawów czy cukrzyca są chorobami związanymi z wiekiem. Podkreślenia wymaga, że przedłożone zaświadczenie lekarskie nie przystaje też do realiów niniejszej sprawy, w której - na podstawie oświadczeń samego skarżącego - ustalono, że jego siostra, mająca stopy końsko – szpotawe , wymaga w istocie pomocy jedynie przy kąpieli oraz przygotowaniu posiłków, które to czynności, co również z tych oświadczeń wynika, nie są czasochłonne, ani też nie wynika z nich , by były w jakiś szczególny sposób uciążliwe, skoro podopieczna sama siedzi na krześle w brodziku podczas kąpieli. W pozostałym zakresie siostra skarżącego jest właściwie samodzielna, mimo że z uwagi na brak wózka czy chodzika porusza się na kolanach. Jej stan zdrowia, według oświadczenia samego skarżącego jest dobry, nie wymaga ona rehabilitacji, stałego podawania leków, od paru lat nie była hospitalizowana. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy zasadnie uznał, że matka skarżącego może opiekę nad córką, mieszkającą zresztą wspólnie z nią, sprawować. Zauważyć ponadto należy, że skoro matka skarżącego i jego siostry nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to zaświadczenie lekarskie dotyczące stanu jej zdrowia i braku możliwości sprawowania przez nią opieki należy traktować jako dowód, podlegający ocenie przez organy. Zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo uznał, po dokonaniu oceny zaświadczenia lekarskiego dotyczącego matki skarżącego, że zaświadczenie to – z uwagi na swoją merytoryczną treść - nie może być podstawą stwierdzenia przejścia obowiązku alimentacyjnego z matki osoby wymagającej opieki na jej brata – skarżącego. Uznanie takiego stanowiska za prawidłowe wynika z oceny treści tego zaświadczenia także w kontekście wskazywanych potrzeb siostry skarżącego. Skarżący nie przedstawił też żadnych innych dokumentów , dotyczących stanu zdrowia matki, na poparcie swoich twierdzeń w tym zakresie. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie nie oparto rozstrzygnięcia na uznaniu, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być skarżącemu przyznane, bowiem matka osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dokonano natomiast oceny możliwości sprawowania opieki nad córką przez matkę skarżącego, dochodząc - poprzez ocenę zebranego w sprawie materiału - do przedstawionego powyżej stanowiska. Co więcej - rozważono, czy skarżącemu prawo to może być przyznane, gdyby nawet - wbrew powyższemu stanowisku - uznać, że matka nie może sprawować opieki nad niepełnosprawną córką. Dokonując takiej właśnie oceny organy obu instancji stanęły na stanowisku, że nie można byłoby uznać, że została spełniona przez skarżącego przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą. Ze stanowiskiem tym należy się zgodzić. Zauważyć należy, że przepisu art. 17 ust. 1 ustawy nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w w/w przepisie osobom. Zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym różnić się bowiem może w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Istotą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest samo sprawowanie opieki, nawet tylko w części doby; sprawowanie opieki musi uniemożliwiać osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w ocenie Sądu, słusznie zauważyło, że siostra skarżącego, mimo znacznego stopnia niepełnosprawności, jest osobą dość samodzielną. Wynika to wprost z oświadczeń samego skarżącego. Nie wymaga żadnych szczególnych starań, podawania leków, wielokrotnych, czasochłonnych wizyt u lekarzy, rehabilitacji. Jej stan zdrowia jest stabilny, a skarżący określił go jako "dobry". Sąd podziela stanowisko organów, że deklarowane przez skarżącego czynności opiekuńcze w żaden sposób nie stoją na przeszkodzie w podjęciu przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wskazane przez niego czynności oraz czas, jaki na nie przeznacza wykluczają możliwość podzielenia stanowiska skarżącego, że z powodu ich wykonywania nie może pracować. Posiłki dla siostry skarżący może przygotowywać w tym samym czasie, w którym sam je śniadanie i kolację, zakupy może zrobić po pracy lub przed nią, podobnie jak przygotowanie obiadu na kolejny dzień. Także pomocy w myciu czy kąpieli , które odbywają się przecież głównie rano i wieczorem, skarżący może udzielać przed – i po pracy. Jak wynika z powyższego , stanowisko organów obu instancji , że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy między niepodejmowaniem (rezygnacją) przez skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem przez niego opieki nad siostrą , jest – obiektywnie - prawidłowe. Nadmienić należy, że organy - w przypadku złożenia wniosków o świadczenia przewidziane ustawą o świadczeniach rodzinnych - każdorazowo dokonują oceny spełnienia przesłanek ich przyznania. Skoro organy ustaliły, że skarżący przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie spełnia, świadczenie to nie mogło być mu przyznane. W tym właśnie kontekście organ odwoławczy stwierdził, że mimo pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane, nie zaś – jak zarzuca skarżący- że pobieranie przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego spowodowało odmowę przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro skarżący nie spełniał przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, świadczenie to mu nie mogło przysługiwać. Nie mógł on w tej sytuacji skutecznie dokonać wyboru między różnymi świadczeniami, w myśl art. 27 ust. 5 ustawy, z którego wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń przysługuje jedno z nich, wybrane przez opiekuna. Zdaniem Sądu część zarzutów skargi, tak dotyczących naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, wynika z niewłaściwego odczytania przez skarżącego uzasadnienia decyzji organu odwoławczego. Przypisuje on bowiem inny sens działaniom tego organu , niż zaprezentowany przez organ w uzasadnieniu decyzji - chociażby dotyczący przyczyn odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego , jakim miałoby być pobieranie przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Sąd nie podziela zarzutów skargi dotyczących naruszenia przez organy przywołanych w skardze przepisów prawa materialnego – ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wbrew stanowisku skarżącego organy dokonały właściwej wykładni tych przepisów, nie poprzestając tylko na ich literalnym brzmieniu i prawidłowo je zastosowały do niewadliwie ustalonego i ocenionego stanu faktycznego. Sąd nie podziela zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, podniesione przez skarżącego. Ustalony przez organy stan faktyczny sprawy w zakresie czynności wykonywanych przez skarżącego nie był sporny, a jedynie odmiennie oceniony przez skarżącego i organy. Z kolei brak przeciwskazań do sprawowania opieki przez matkę skarżącego został właściwie przez organy ustalony i oceniony. Wyciągnięcia przez organy odmiennych wniosków, niż oczekiwał skarżący, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można utożsamiać z naruszeniem przepisów postępowania. Wbrew odmiennemu stanowisku skarżącego swoje stanowisko organ odwoławczy prawidłowo przedstawił i uzasadnił, kierując się także zasadami doświadczenia życiowego. Organy wyjaśniły wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia z poszanowaniem zasad kierujących postępowaniem administracyjnym. Prawidłowo zebrały materiał dowodowy, dokonując jego właściwej, wszechstronnej oceny. W tym stanie rzeczy Sąd, nie podzielając zarzutów skargi i nie znajdując podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji , na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.