III SA/Gd 390/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2018 r. sprawy ze skargi Z. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 13 marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 13 marca 2018 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy, odmawiającą przyznania Z. H. specjalnego zasiłku celowego. Z. H. w dniu 29 grudnia 2017 r. wniosła o specjalny zasiłek celowy, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wskazując, że poniosła koszty lekarstw, żywności, opłat za energię elektryczną na rzecz brata S., a także poniosła duże wydatki z powodu jego pogrzebu. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia po ustaleniu, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada majątek - dom jednorodzinny o pow.100 m2 z działką pod domem o pow.900m2, ziemię orną – 0,56 ha, łąki – nieużytek 1,25 ha, las wiatrołom – 0,73 ha , jej dochód wynosi miesięcznie 1181,03 zł i przekracza kryterium dochodowe wynoszące 634 zł. W ocenie organu pierwszej instancji strona nie spełnia wymogów art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, z którego wynika, że przepisy ustawy mają na celu umożliwienie przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych osobom, które nie mogą ich pokonać wykorzystując własne zasoby i możliwości, bowiem posiada ona dochód i prawo do zasiłku pogrzebowego. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie przekraczającej kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Strona posiada stały, choć skromny dochód, ma zasoby majątkowe, przysługuje jej zasiłek pogrzebowy. Organ nie znalazł podstaw do przyznania zasiłku celowego w oparciu o art. 39 ustawy, który miałby służyć pokryciu wydatków poniesionych przez stronę w związku z sytuacją majątkową zmarłego brata, nie zachodzi również szczególny przypadek uprawniający do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Szczególny wypadek ma miejsce, gdy sytuacja życiowa osoby jest nadzwyczaj drastyczna i dotkliwa i wynika ze zdarzeń występujących okazjonalnie. Organ wskazał , że ustawa o pomocy społecznej nie obejmuje rozliczenia środków poniesionych na pomoc zmarłemu członkowi rodziny. Świadczenia z pomocy społecznej mogą dotyczyć jedynie bieżących potrzeb, które, jak wynika z ustaleń faktycznych , nie są zagrożone. W tej sytuacji postępowanie organu pierwszej instancji, działającego w granicach uznania administracyjnego, było zgodne z prawem. Z. H. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Wskazała, że jej bratu należał się zasiłek celowy, a opieka społeczna zwlekała wiedząc, że jest bardzo chory. Ona sama żyje skromnie, ma wysokie opłaty, musiała zapożyczyć się na pogrzeb i teraz niewiele zostaje jej na utrzymanie. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie mogła być uwzględniona. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( tj. Dz.U. z 2017 r. , poz.1769 ze zm.), zwana dalej "ustawą" przewiduje - co do zasady- że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom nie przekraczającym kryterium dochodowego ( art. 8 ustawy ). Skarżąca , co w sprawie było niewątpliwe, kryterium to przekracza, bowiem będąc osobą samotnie gospodarującą posiada dochód miesięczny w wysokości 1181,03 zł, przy kryterium dochodowym wynoszącym 634 zł. Nie przysługuje jej w tej sytuacji bez wątpienia zasiłek celowy , który może być przyznany na podstawie art. 39 ustawy, lecz uzależnione jest to od spełnienia m.in. kryterium dochodowego. Skarżąca sama wskazała jako podstawę prawną swego wniosku przepis art. 41 pkt 1ustawy o pomocy społecznej , który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. "Szczególnie uzasadniony przypadek", o jakim mowa w przytoczonym przepisie nie jest zawsze obiektywnie równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem" w rozumieniu osoby ubiegającej się o specjalny zasiłek celowy. W orzecznictwie sądowym "szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza przypadek, który musi być na tyle odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność i nadzwyczajność występującego zdarzenia. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 maja .2011 r., I OSK 164/11 publ. CBOSA) uznał, że "szczególnie uzasadniony przypadek" to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych. Poglądy powyższe należy podzielić. W sprawie dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku celowego organy pomocy społecznej powinny rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o taką pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego". Zdaniem Sądu organy obu instancji oceny takiej dokonały, nie przekraczając granic uznania administracyjnego. Skarżąca wskazywała z jednej strony, że na skutek wydatków poniesionych na rzecz brata - na energię elektryczną, żywność i leki - oraz wydatków związanych z pogrzebem brata – znalazła się w złej sytuacji finansowej, z drugiej zaś strony twierdziła - i to eksponowała we wniesionej do sądu skardze - że chce odzyskać to , co wyłożyła na w/w wydatki , bowiem brat nie uzyskał świadczeń z opieki społecznej. W ocenie Sądu zasadnie organy uznały, że sytuacja skarżącej nie mieści się w kategorii "szczególnie uzasadnionego przypadku". Przepisy ustawy nie przewidują przyznania środków z pomocy społecznej jako rekompensaty za pomoc udzieloną innej osobie - w tym przypadku bratu, wobec którego zresztą, z mocy art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na skarżącej ciążył obowiązek alimentacyjny. Skarżąca posiada stały dochód - emeryturę w wysokości 1181,03 zł i majątek – dom posadowiony na działce , łąki i nieużytki, las - wiatrołom ( o ile nawet majątek ten nie jest w dobrym stanie) oraz ziemię orną, a także mieszkanie o pow. 45 m 2 , położone w K.. Na skutek pomocy udzielonej bratu pod koniec jego życia i w związku z jego pogrzebem jej sytuacja pogorszyła się, ale nie różni się ona w jakiś rażący sposób od sytuacji innych osób ubiegających się o pomoc społeczną, które często nie mają żadnego własnego majątku. Jeszcze raz wskazania wymaga, że pomoc społeczna skierowana jest przede wszystkim do osób , których sytuacja finansowa jest na tyle zła, że ich dochody nie przekraczają nawet kryterium dochodowego. W innych przypadkach pomoc ta udzielana jest jedynie w sytuacjach nadzwyczajnych. Okoliczności niniejszej sprawy nie wskazują natomiast na to, by skarżąca znajdowała się w sytuacji bytowej niemożliwej do przezwyciężenia własnym staraniem i w oparciu o własne możliwości i zasoby. Splotu zdarzeń, które dotknęły skarżącą, mimo że jej ocena tych zdarzeń jest subiektywnie inna, obiektywnie nie można zaliczyć do sytuacji , którą nazwać można "szczególnie uzasadnionym przypadkiem", uprawniającym organy do przyznania specjalnego zasiłku celowego. W tym stanie rzeczy Sąd , na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.