III SA/Gd 395/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: NSA Anna Orłowska (spr.) WSA Felicja Kajut Protokolant St. Sekr. Sąd. Beata Kaczmar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2006 r. sprawy ze skargi M. M. i S. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia 12 maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia pożyczki z Funduszu Pracy oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 12 maja 2006 r. W. P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 18 ust. 4 a i 4 b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst Dz.U. z 2003 r. Nr 58 poz. 514), w związku z art. 139 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99 poz. 1001 ze zm.) – po rozpoznaniu odwołań S. M. i B. B. utrzymał w mocy decyzję S. S. z dnia 13 marca 2006 r., odmawiającą S. M. umorzenia zadłużenia w kwocie [...] zł z tytułu udzielonej ze środków Funduszu Pracy pożyczki nr [...] na podjęcie działalności gospodarczej. Wcześniej, wyrokiem z dnia 8 grudnia 2005 r. sygn. akt III SA/Gd 216/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu skargi S. M. uchylił decyzję W. P. z dnia 14 lutego 2005 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję S. S. z dnia 30 grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia pożyczki z Funduszu Pracy. W uzasadnieniu wyroku wskazano m.in., iż orzekając w sprawie umorzenia pożyczki udzielonej z Funduszu Pracy organy administracji powinny należycie wyliczyć wysokość pozostałej do zapłaty sumy pożyczki. Żaden przepis ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst Dz.U. z 2003 r. Nr 58 poz. 514 ze zm.) nie dawał bowiem materialnoprawnej podstawy do uwzględnienia w decyzji w przedmiocie umorzenia pożyczki z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej, dodatkowych elementów wpływających na wysokość pozostałej do spłaty części pożyczki jak np. koszty procesu, egzekucji sądowej czy zastępstwa procesowego. Zaskarżona decyzja została wydana na tle następujących ustaleń: W dniu 15 lipca 1998 r. pomiędzy Kierownikiem Rejonowego Urzędu Pracy w [...], a skarżącym S. M., została zawarta umowa pożyczki w kwocie [...] z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej, którą poręczyła B. B. Pismem z dnia 27 kwietnia 2000 r. Kierownik Powiatowego Urzędu Pracy wypowiedział tą umowę z uwagi na zawieszenie prowadzania działalności gospodarczej przez skarżącego. W dniu 27 kwietnia 2001 r. Sąd Rejonowy [...] wydał nakaz zapłaty, w którym nakazał S. M. i B. B., aby zapłacili solidarnie pożyczkodawcy kwotę [...] wraz z ustawowymi odsetkami tytułem zwrotu pożyczki i zapłaty odsetek. W dniu 1 sierpnia 2001 r. pomiędzy Powiatowym Urzędem Pracy [...] a skarżącym i B. B. została zawarta ugoda, stosownie do której zadłużenie zostało rozłożone na 24 miesięczne raty. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2002 r. Sąd Rejonowy [...] nadał nakazowi zapłaty z dnia 27 kwietnia 2001 r. klauzulę wykonalności przeciwko małżonce dłużnika – M. M. z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową małżeńską. Pismem z dnia 19 grudnia 2002 r. skarżący wystąpił o umorzenie pozostałej do spłaty części pożyczki, wskazując na dokonanie spłaty należności głównej, trudną sytuację materialną oraz chorobę syna. Powiatowa Rada Zatrudnienia na posiedzeniu w dniu 22.05.2003 r. negatywnie zaopiniowała wniosek strony. Organy wskazały, że w myśl art. 139 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99 poz. 1001 ze zm.), pożyczki z Funduszu Pracy otrzymane na podstawie umów zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy podlegają umorzeniu, rozłożeniu na raty, odroczeniu terminu spłaty na zasadach określonych w przepisach dotychczasowych. Zatem, w myśl art. 18 ust 4a ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst Dz.U. z 2003 r. Nr 58 poz. 514) starosta może odroczyć termin spłaty, rozłożyć na raty albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć w części lub w całości pożyczkę, o której mowa w ust. 1, jeżeli: 1) w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności; 2) w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania; 3) pożyczkobiorca zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności; 4) wydatki egzekucyjne będą wyższe od należności; 5) przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne. Umorzenie pożyczki, za spłatę której odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik, może nastąpić, gdy okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa w ust. 4a, zachodzą co do wszystkich zobowiązanych (art. 18 ust. 4b). W ocenie organów orzekających, w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 18 ust. 4 a pkt 1-4 powołanej ustawy. W stosunku do stron zostało co prawda wszczęte postępowanie egzekucyjne, które zostało umorzone, jednakże dowody zebrane w sprawie nie wskazują, by strona i jej małżonek nie dysponowali żadnym majątkiem, z którego pożyczkodawca mógłby zaspokoić swoje roszczenia poprzez ponowne wszczęcie sądowego postępowania egzekucyjnego, natomiast poręczycielka dokonywała dobrowolnej spłaty pożyczki w związku z czym wierzyciel wystąpił o zawieszenie w stosunku do niej postępowania egzekucyjnego. Wynik tylko jednego takiego postępowania nie przesądza jeszcze o całkowitej niewypłacalności dłużników. Wierzyciel dysponuje również możliwością wystąpienia o wyjawienie majątku dłużnika. Z akt sprawy wynika, że małżonka S. M. otrzymuje emeryturę i dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą. Jak wskazuje poręczyciel, strona podejmuje pracę za granicą i posiada majątek ruchomy (samochód osobowy), z którego wierzyciel mógłby zaspokoić swoją wierzytelność. Nadto pożyczkobiorca nie korzystał z pomocy społecznej. W sprawie nie zachodzą również szczególne względy gospodarcze lub społeczne, które przemawiałyby za umorzeniem pozostałej do spłaty wierzytelności z tytułu zaciągniętej pożyczki. W ocenie organów, strona nie wykazała by w stosunku do niej zaistniały po udzieleniu pożyczki nadzwyczajne zdarzenia losowe, które ograniczałyby jej wypłacalność lub całkowicie jej pozbawiały. W. P. nie uwzględnił odwołań pożyczkobiorcy i poręczyciela od decyzji organu I instancji, wskazując, iż fakt dokonania zapłaty kwoty [...], która przekraczała kwotę udzielonej pożyczki nie stanowi o zaistnieniu szczególnych względów społecznych lub gospodarczych uzasadniających umorzenie. Udzielona pożyczka była oprocentowana, natomiast wobec nie wywiązywania się pożyczkobiorcy z obowiązku terminowej spłaty, pożyczkodawca zgodnie z § 9 ust. 2 umowy naliczał odsetki w wysokości 120% zmiennej stopy oprocentowania kredytu lombardowego. Wysokość zadłużenia potwierdza prawomocny sądowy nakaz zapłaty z dnia 27.04.2001 r. na kwotę [...], a nie jak wskazuje odwołujący [...]. Na mocy powyższego orzeczenia odwołujący jest zobowiązany również do zapłaty solidarnie z poręczycielem należnych odsetek ustawowych od dnia 15.03.2001 r. Na dzień wydania decyzji przez organ I instancji wysokość zadłużenia wynosiła 9 801,54 zł. Zgodnie z oceną prawną wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 grudnia 2005 r. sygn. akt III SA/Gd 216/05, kwota zadłużenia nie obejmuje należnych do dnia 14.05.2004 r. odsetek ustawowych w kwocie [...]. Odsetki te podlegałyby również umorzeniu w przypadku umorzenia kwot pożyczki, zgodnie z § 6 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 24 marca 1995 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania pożyczek z Funduszu Pracy, wysokości stopy procentowej oraz warunków spłaty (Dz.U. Nr 35, poz. 174 ze zm.) Dokonywane wpłaty zostały zarachowane przez wierzyciela na poczet spłaty należnych mu odsetek za okres od 15.03.2001 r. do 13.01.2005 r. w kwocie [...], zgodnie z art. 451 § 2 kodeksu cywilnego. W ocenie organu odwoławczego, skoro w stosunku do pożyczkobiorcy nie stwierdzono zaistnienia szczególnych względów gospodarczych lub społecznych przemawiających za umorzeniem zadłużenia z tytułu umowy pożyczki to żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma trudna sytuacja materialna poręczyciela, która jednakże może zostać uwzględniona przy kierowaniu przeciwko niemu egzekucji przez wierzyciela. Zważywszy na przepis art. 18 ust.4b powołanej ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. okoliczność ta nie może uzasadniać umorzenia pożyczki, gdyż wywierałoby to skutek w stosunku do wszystkich zobowiązanych solidarnie dłużników. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli małżonkowie M. i S. M., żądając jej uchylenia w całości. W ocenie skarżących, organy administracji nie ustaliły faktycznego stanu zadłużenia z tytułu udzielonej pożyczki. Skoro bowiem skarżący otrzymali pożyczkę w wysokości [...], a tytułem spłaty uiścili kwotę [...], brak jest podstaw do twierdzeń organów, iż wysokość zadłużenia wynosiła [...]. Organy orzekające nie uwzględniły poglądu prawnego wyrażonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2005 r. sygn. akt III SA/Gd 216/05 w Gdańsku. Wbrew zasadom współżycia społecznego, przy podejmowaniu decyzji organy nie wzięły pod uwagę trudnej sytuacji materialnej skarżących. Skarżący wnieśli o przeprowadzenie dowodów z akt sprawy m.in. celem wykazania, iż kwota udzielonej pożyczki została zwrócona w całości. W odpowiedzi na skargę W. P., podtrzymując swoją dotychczasową argumentację w sprawie wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz .U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z uwzględnieniem treści wcześniejszych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w tej sprawie - art. 134 § 1 i 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Aktualnie sprawa pożyczki udzielonej S. M. była rozpoznawana przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku po raz trzeci. W niekwestionowanym przez strony postępowania, prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 czerwca 2004 roku sygn. akt 3 IISA/Gd 1719/03 Sąd, uchylając zaskarżone decyzje organów obu instancji z przyczyn, o których mowa w art.145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł: "odnosząc się do zarzutów skarżącego stwierdzić trzeba, że nie są one zasadne. Podstawy umorzenia pożyczki udzielonej z Funduszu Pracy określał obowiązujący w chwili podjęcia zaskarżonej decyzji art. 18 ust. 4a ustaw o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. nr 58 z 2003 r., poz.514 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem można było umorzyć pożyczkę, jeżeli w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności, jeżeli w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania, jeżeli pożyczkobiorca zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności, jeżeli wydatki egzekucyjne będą wyższe od należności lub jeżeli przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne. Okoliczności, na które skarżący powołał się w skardze podpadają jedynie pod ostatnie zdanie powołanego przepisu, czyli dotyczą szczególnych względów gospodarczych lub społecznych, przemawiających za umorzeniem pożyczki. Okoliczności te zostały rozważone przez orzekające w sprawie organy administracji, a zajęte w tej kwestii stanowisko nie narusza prawa. Istotnie, okoliczności, na które powołuje się skarżący, nie są szczególne. Trudności gospodarcze są udziałem wielu przedsiębiorstw, zaś sytuacja osobista i majątkowa skarżącego nie jest wyjątkowo trudna. Skarżący nie zakwestionował bowiem ustaleń organów, według których jego żona ma emeryturę i prowadzi działalność gospodarczą, a on nie jest zarejestrowany jako bezrobotny." We wskazaniach co do dalszego postępowania Sad zalecił, by rozpoznając sprawę ponownie organy zapewniły udział w postępowaniu administracyjnym wszystkim jego stronom, a chodziło w szczególności o zapewnienie w postępowaniu udziału M. M., żony dłużnika i B. B., poręczycielki pożyczki. Ponieważ zgodnie z mającymi zastosowanie w sprawie przepisami art.144 i 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia, bezprzedmiotowe jest powoływanie się przez skarżącego w dalszym ciągu na trudności gospodarcze i trudną sytuację rodzinną, czyli – na te same okoliczności, na które skarżący wskazuje od początku podjęcia starań o umorzenie pozostałej do spłaty części pożyczki. W uzasadnieniu do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 grudnia 2005 roku sygn. akt SA/Gd 216/05 Sąd wskazał, że dodatkowe elementy wpływające na wysokość pozostałej do spłaty części pożyczki jak np. koszty procesu, egzekucji sądowej czy zastępstwa procesowego nie mogą być przedmiotem rozważań organu działającego w ramach art.18 ust.4a i 4 b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 roku o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, albowiem brak ku temu podstaw w przepisach ustawy oraz, że w zaskarżonej przez S. M. decyzji W. P. z dnia 14 lutego 2005 roku nieprecyzyjnie określono kwotę pozostałej do spłaty części pożyczki. W rezultacie po ponownym rozpatrzeniu wniosku, w zaskarżonych w niniejszym postępowaniu decyzjach określono pozostałą do spłaty należność – główną i należnych na dzień orzekania odsetek. Zarzuty podniesione w skardze, iż w wyniku spłacania należności urząd pracy otrzymał wyższą kwotę ([...]), niż udzielona w 1998 roku pożyczka ([...]) są nieuzasadnione, gdyż organy wielokrotnie wskazywały na jakich podstawach i według jakich zasad udzielono skarżącemu pożyczki z Funduszu Pracy, a podpisując umowę skarżący przyjął na siebie również zobowiązanie spłaty odsetek z tytułu udzielonej pożyczki i – z tytułu nieterminowych spłat jej poszczególnych rat ( dowód – umowa pożyczki § 2 - 4, w aktach adm.). Wysokość aktualnego zadłużenia nie może być zresztą skutecznie kwestionowana w sprawie o umorzenie pozostałej do spłaty części pożyczki z Funduszu Pracy, a to z tej przyczyny, że organ orzeka o kwocie należnej w danym dniu, przy czym orzeczenie to ma charakter oświadczenia wierzyciela, bowiem strony uzgadniały już wysokość należności w ugodzie zawartej po orzeczeniu o nakazie zapłaty w postępowaniu upominawczym (dowód- akta adm. k- 162.). Nie jest uzasadniony podniesiony w skardze zarzut, że organ odwoławczy nie wziął pod uwagę argumentów przedstawionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji albowiem w uzasadnieniu decyzji zaskarżonej szczegółowo odniesiono się do sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego, ponownie wyjaśniono stan prawny sprawy i wskazano, że ponoszone przez stronę zarzuty mogą mieć znaczenie w toku ewentualnego postępowania egzekucyjnego. Mając powyższe na uwadze i nie stwierdziwszy, by zaskarżoną decyzję podjęto z naruszeniem przepisów prawa mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku skargę S. i M. M. oddalił na podstawie art. 151 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.