III SA/Gd 395/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 1 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 22 listopada 2016 r. Burmistrz Miasta, działając na podstawie m.in. art. 3, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a i 1b, art. 2, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.), odmówił E. M. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem T. M.. Organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania świadczenia – jej obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki wyprzedzony został przez pełnoletnie dzieci. Matka T. M., na podstawie art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy, została wykluczona z kręgu zobowiązanych do opieki. Ma ona 78 lat i legitymuje się orzeczeniem ZUS w S. o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Natomiast po stronie dzieci nie istnieje żadna przeszkoda w wypełnieniu ciążącego na nich względem ojca obowiązku alimentacyjnego. Opieka sprawowana przez wnioskodawczynię wynika jedynie z wyboru dokonanego przez rodzinę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się m.in. na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzją z dnia 1 lutego 2017 r. nr [...], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ wskazał, że niepełnosprawność T. M. istnieje od 23.06.2012 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 23.08.2012 r. Z uwagi na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych czas powstania niepełnosprawności jest okolicznością uniemożliwiającą przyznanie wnioskowanego świadczenia. Niepełnosprawność powstała, gdy T. M. miał lat 50, a tym samym nie mieści się on w przedziale wiekowym zakreślonym art. 17 ust. 1b ustawy. Choć Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy, to nie zmienił sytuacji prawnej osób, które nie spełniają zawartych w tym przepisie przesłanek. W związku z tym art. 17 ust. 1b ustawy nadal wiąże organy administracji publicznej. Z tych względów nie było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego E. M. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zarzuciła obrazę art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że pozwala on na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie w przypadku, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Prawidłowa wykładnia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w jej ocenie powinna doprowadzić do wniosku, że Trybunał uznał zróżnicowanie prawa do świadczeń opiekuńczych w zależności od wieku wystąpienia niepełnosprawności za niekonstytucyjne. Zarzuciła również , że organ I instancji błędnie przyjął, że to dzieci powinny sprawować opiekę nad ojcem, a nie ona jako żona. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie mogła być uwzględniona. Kwestię prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej normują przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 2016, poz.1518 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy , świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1a ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei art. 17 ust. 1b ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednym z warunków do przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, co wynika wprost z treści art. 17ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust.1b ustawy nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Skutkiem tego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy- art.17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność. Tak więc prawo do przedmiotowego świadczenia powinno przysługiwać niezależnie od tego, kiedy powstała niepełnosprawność osoby, nad którą sprawowana jest opieka. Mimo takiego stanowiska Sądu przepisy ustawy nie pozwalają na przyznanie skarżącej przedmiotowego świadczenia. Skarżąca, jako żona osoby wymagającej opieki, mogłaby uzyskać wnioskowane świadczenie jedynie na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy - jako inna osoba, niż matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną- na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Nie budzi wątpliwości Sądu , że na małżonku, z mocy przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny wobec współmałżonka. Jednak w przypadku, gdy osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy nie są spokrewnione z osobą wymagającą opieki, i to spokrewnione w pierwszym stopniu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje im jedynie pod pewnymi, kolejnymi warunkami, nałożonymi przez ustawodawcę. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie nie ma podstaw do tego, by z treści omawianego przepisu wyłączyć małżonków lub by przepis ten odnosić jedynie do osób spokrewnionych. Przepis ten obejmuje wszystkie w nim wymienione osoby zobowiązane do alimentacji, poza osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu, czyli obejmuje też małżonków. Z treści art. 17 ust. 1a ustawy wynika , że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie trzy warunki, które wymieniono w punktach 1- 3 tego przepisu, a których treść przywołano wyżej. Organ pierwszej instancji wskazywał, że ojciec T. M. nie żyje, a jego matka jest całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji ( co jest równoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności). T. M. ma jednak, wraz ze skarżącą, troje pełnoletnich dzieci, które są osobami z nim spokrewnionymi w pierwszym stopniu i same nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczności te są niesporne i wynikają z akt administracyjnych. Tak więc nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1 a pkt 2 ustawy. Okoliczność ta sprawia, że skarżąca nie może uzyskać oczekiwanego świadczenia. Podkreślenia wymaga, że dla możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie ma znaczenia, czy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki chcą, czy też mogą taką opiekę sprawować z powodu wykonywania pracy czy innego miejsca zamieszkania. Tego rodzaju okoliczności, nie poparte treścią przepisów ustawy, nie mogą być brane pod uwagę ani przez organy administracji, ani przez Sąd. W związku z powyższym Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, mimo nietrafnego uzasadnienia, nie mogła być uchylona. Chybiona jest argumentacja skarżącej, że do dnia 31 października 2016 r. miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem. Prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego oparte jest na zupełnie innych przesłankach, niż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego argument ten nie mógł być brany pod uwagę. Zauważyć należy, że Sąd uwzględnia skargę, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie organy nie mogły wydać decyzji przyznającej skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego skarga nie mogła być uwzględniona. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.