III SA/Gd 397/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Anna Zegan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2019 r. sprawy ze skargi R. Ch. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Decyzją z dnia 8 stycznia 2019 r., wydaną w oparciu m.in. o art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej , Prezydent Miasta zmienił własną decyzję z dnia 22 listopada 2018 r. nr [...], przyznającą R. C. zasiłek stały, w części dotyczącej wysokości świadczenia w ten sposób, że od dnia 1 stycznia 2019 r. ustalił wysokość zasiłku stałego na kwotę 78,88 zł z kwoty 528 zł. W pozostałym zakresie decyzja pozostała bez zmian. Podstawą zmiany decyzji było ustalenie, że sytuacja skarżącego uległa zmianie – od grudnia 2018 r. rodzina skarżącego uzyskała dochód w wysokości 898,23 zł, wobec czego wysokość zasiłku stałego ustalono na kwotę 78,88zł. Decyzją z dnia 16 kwietnia 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 8 ust. 1 , ust.3 , art. 37 ust. 1 pkt 2 , ust. 2 pkt 2, ust. 3 , art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( tj. Dz.U. z 2018 r. , poz.1508 ze zm.),po rozpatrzeniu odwołania R. C., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy ustawy o pomocy społecznej wyjaśniając, że zgodnie z art. 106 ust. 5 tej ustawy decyzję administracyjną zmienia się na niekorzyść strony w przypadku zmiany jej sytuacji dochodowej. Zasiłek stały w przypadku osoby w rodzinie stanowi różnicę między kryterium dochodowym, a dochodem na osobę w rodzinie. Żona skarżącego od dnia 14 listopada 2018 r. uzyskała świadczenie emerytalne ( w grudniu 2018 r. wyniosło ono 713,81 zł) , a skarżący decyzją z dnia 5 grudnia 2018 r. uzyskał prawo do zasiłku pielęgnacyjnego - od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. w kwocie 184,42 zł, a od 1 listopada 2019 r. – bezterminowo – w wysokości 215,84 zł miesięcznie. Odejmując dochód na osobę w rodzinie skarżącego – 449,12 zł od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie – 528 zł uzyskuje się kwotę 78,88 zł. Organ wskazał także, że sytuacja zdrowotna skarżącego i jego żony nie może mieć wpływu na treść wydanej decyzji, bowiem przepisy ustawy nie przewidują wyjątków od zasad ustalania wysokości zasiłku stałego. Ponadto odrębną decyzją przyznano skarżącemu prawo do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności na okres od 1 lutego 2019r. do 30 kwietnia 2019 r. R. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego . Podał, że stan zdrowia i przypadki losowe nie pozwoliły mu na wypracowanie emerytury lub renty i zasiłek stały jest jego podstawowym dochodem. Skoro zasiłek został nazwany stałym, to otrzymujący go powinien móc się z niego utrzymać, a za obecnie ustaloną kwotę nie można nic kupić. Zasiłek ten jest wielokrotnie niższy od najniższego świadczenia powszechnie obowiązującego. Zdaniem skarżącego sąd powinien kwestię tę skierować do Trybunału Konstytucyjnego. Niekonstytucyjne jest też uzależnienie przedmiotowego świadczenia od wysokości emerytury jego żony, pobieranej z ZUS, a nie z MOPR. Niekonstytucyjne też jest ustalenie minimalnej wysokości zasiłku stałego na poziomie 30 zł. Żona, z którą skarżący mieszka, ponosi wszystkie koszty z tytułu funkcjonowania gospodarstwa i praktycznie nie stać jej na wykupienie leków dla siebie, a musi też kupować najpotrzebniejsze leki dla skarżącego. Nie pozwala to na kontynuowanie stałego i właściwego leczenia skarżącego i jego żony. Ponadto żona skarżącego uzyskuje emeryturę na swoje własne cele – nigdzie nie jest napisane, że ma ona pokrywać koszty leczenia skarżącego. Skarżący wskazał, że otrzymywanie zasiłku stałego w kwocie 528 zł jest dla niego bardzo ważne, bowiem zasiłek ten wypłacany jest w stałym terminie, a zasiłki celowe przyznawane są w różnych terminach i wysokościach. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego zarzucił , że do skarżącego winien mieć zastosowanie art. 37 ust. 1 pkt 1 , nie zaś zastosowany art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy, bowiem skarżący pozostaje w faktycznej separacji z żoną, na co zwracał uwagę w odwołaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna. Zasiłek stały jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej ( art. 36 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej , tj. Dz.U. z 2018 r. , poz.1508 ze zm., dalej zwana "ustawą"), którego zasady przyznawania normuje artykuł 37 ustawy. Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W myśl art. 37 ust. 2 ustawy zasiłek stały ustala się w wysokości: 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 645 zł miesięcznie; 2) w przypadku osoby w rodzinie - różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie. Kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 zł miesięcznie ( art. 37 ust. 3 ustawy). Skarżącemu decyzją Prezydenta Miasta z dnia 22 listopada 2018 r., na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 ustawy, ustalono prawo do zasiłku stałego od dnia 1 listopada 2018 r. Podstawą zmiany tej decyzji, dokonanej kontrolowanymi w niniejszym postępowaniu decyzjami , był przepis art. 106 ust.5 ustawy. Przepis ten stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Jak wynika z kwestionowanych decyzji organy ustaliły, że zmieniła się sytuacja dochodowa skarżącego , bowiem jego żona od dnia 14 listopada 2018 r. uzyskała uprawnienia emerytalne, a sam skarżący – na mocy decyzji z dnia 5 grudnia 2018 r. – prawo do zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2018 r. W tej sytuacji organy prawidłowo uznały, że należy - na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy - dokonać zmiany decyzji , przyznającej skarżącemu zasiłek stały, w części dotyczącej wysokości świadczenia. Organy prawidłowo też ustaliły, że nowa, aktualna wysokość przysługującego skarżącemu zasiłku stałego to kwota 78,88 zł. Organy zasadnie przyjęły, że dochód na osobę w rodzinie skarżącego ( uwzględniając dochody żony skarżącego i skarżącego – 713,81zł + 184,42 zł ) w grudniu 2018 r. wyniósł 449,12 zł. Po odjęciu tej kwoty – zgodnie z zasadami ustalania wysokości zasiłku stałego unormowanymi art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy – od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ( 528 zł – art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy) uzyskuje się wielkość 78,88 zł. Należy też zgodzić się z organami , że sytuacja zdrowotna skarżącego i jego żony nie mogła mieć wpływu na wysokość przysługującego skarżącemu zasiłku stałego, bowiem przepisy ustawy o pomocy społecznej takiej zależności nie przewidują. Prawidłowo też dokonano zmiany decyzji ex nunc, tj. na przyszłość - od dnia 1 stycznia 2019 r. Odnosząc się do zarzutów skargi zauważyć należy, że nie budziło wątpliwości Sądu, że skarżący prawidłowo został uznany przez organy obu instancji za osobę "pozostającą w rodzinie" . Skarżący pozostaje w związku małżeńskim , mieszka i gospodaruje wraz z żoną. W oświadczeniu o stanie majątkowym , złożonym przez skarżącego w dniu 3 stycznia 2019 r., znajdującym się w aktach administracyjnych, skarżący wyraźnie oświadczył : "prowadzę wspólne gospodarstwo domowe z żoną" i opatrzył to oświadczenie własnoręcznym podpisem. Taki stan rzeczy wynika też z aktualizacji wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w tym samym dniu. Z akt administracyjnych, w szczególności z odwołania od decyzji organu pierwszej instancji nie wynika , by skarżący pozostawał w separacji faktycznej z żoną. W odwołaniu skarżący poruszył przede wszystkim kwestie swojego stanu zdrowia i wydatków na leki. Także z treści skargi nie wynika, by skarżący kwestionował ustalony w tym zakresie przez organy stan faktyczny. Skarżący natomiast uważa, że środki uzyskiwane przez jego żonę powinny być wykorzystywane przez nią jedynie na jej potrzeby, a on powinien mieć możliwość pokrywania swoich wydatków ze swoich dochodów, tj. z przyznanego mu zasiłku stałego. Wyjaśnić wobec tego należy, że zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( tj. Dz.U. z 2017 r. , poz.682 ze zm.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Z tego właśnie ( między innymi) przepisu wynika, że oboje małżonkowie powinni wzajemnie pokrywać koszty swojego leczenia. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nakładają na organy, przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie pomocy - uwzględnianie dochodów małżonka osoby "pozostającej w rodzinie". Choć uprawnienie do emerytury uzyskała żona skarżącego, emerytura ta uwzględniana jest przy ustalaniu wysokości zasiłku stałego, przysługującego skarżącemu. Przepis art. 8 ust. 4 ustawy, który wskazuje, czego nie wlicza się do dochodu, nie zawiera zapisu , by do dochodu nie wliczało się emerytury uzyskiwanej przez współmałżonka. Wbrew także stanowisku skarżącego z nazwy świadczenia - zasiłek "stały" - nie można wyprowadzić wniosku , że po przyznaniu tego świadczenia przysługuje ono niejako bezterminowo i bez możliwości zmiany jego wysokości. Możliwość pozbawienia osoby uprawnionej prawa do zasiłku stałego lub zmiany wysokości tego świadczenia istnieje właśnie na podstawie przywołanego wcześniej przepisu art. 106 ust.5 ustawy. Z przepisu art. 37 ust. 2 ustawy ( przywołanego wyżej ) wynika natomiast , że zasiłek celowy jest świadczeniem , którego wysokość zależy , między innymi, od własnych środków ( dochodów) osób ubiegających się o taką formę pomocy oraz członków ich rodzin. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Oznacza to, że świadczenia z pomocy społecznej mają jedynie na celu wspomaganie osób , potrzebujących pomocy. Specyfika tych świadczeń jest taka, że nie mogą one dosłownie zastępować wypracowanej przez stronę emerytury czy też uzyskanej renty. Strona w pierwszej kolejności musi wykorzystywać własne, nawet skromne zasoby. Sąd nie znalazł w tej sytuacji podstaw do poddania w wątpliwość zgodności z Konstytucją przepisów ustawy o pomocy społecznej mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe Sąd, nie stwierdzając naruszenia przez organy naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy ani naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.