III SA/Gd 401/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi stowarzyszenia zwykłego "A" w [...] na uchwałę Rady Miasta [...] z dnia 26 maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie zmiany uchwały Rady Miasta [...] w sprawie przyjęcia wieloletniego programu gospodarowania mieszkaniowym zasobem Gminy Miasta [...] na lata 2009-2013. postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Skarżące stowarzyszenie zwykłe, wnioskiem z dnia 14 września 2011 r. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego A. K. Postanowieniem z dnia 12 października 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powołanego postanowienia w ustawowym terminie sprzeciw wniósł skarżący, podnosząc zarzut uniemożliwienia dochodzenia praw przed sądem. Skuteczne wniesienie sprzeciwu, w myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. powoduje utratę mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 października 2011 r. i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu przez sąd. W uzasadnieniu wniosku złożonego na formularzu PPPr, wnioskodawca podał, że nie prowadzi działalności gospodarczej, poza niewielkimi składkami członkowskimi nie posiada dochodów ani majątku. W tych okolicznościach nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie. Z dokumentów przedstawionych w odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 P.p.s.a. (regulaminu stowarzyszenia, uchwały w sprawie określenia wymiaru składek, informacji o przychodach i wydatkach oraz oświadczenia o nieposiadaniu rachunku bankowego) wynika m.in., że stowarzyszenie jest dobrowolnym zrzeszeniem społecznym, którego celem nadrzędnym jest podjęcie działań mających doprowadzić do wykupu od miasta najmowanych od lat lokali komunalnych na własność. Swój cel realizuje m.in. poprzez współpracę i wzajemną pomoc członków stowarzyszenia, organizowanie wspólnej obsługi prawnej oraz reprezentowanie na zewnątrz wspólnych interesów wszystkich członków przez wybranego reprezentanta. Działalność wnioskodawcy opiera się na społecznej pracy członków oraz składkach członkowskich. Roczna składka członkowska wynosi 10 zł, natomiast na dzień 28 września 2011 r. suma zebranych składek wyniosła 350 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568 jak też postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09 oraz z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09 publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl ). Wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, o którym mowa w rozdziale 6 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.). Oznacza to że zgodnie z art. 42 ust.1 pkt 4 i 5 cyt. ustawy, nie może ono prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich (art. 42 ust.2 cyt. ustawy). Określenie wysokości składek członkowskich na poziomie uniemożliwiającym realizację zadań stowarzyszenia zwykłego nie oznacza, że jego działalność ma być de facto finansowana ze Skarbu Państwa. Stowarzyszenie takie chcąc realizować swoje cele winno zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. W tej sytuacji nie istnieje bowiem żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, a organizacja ustanawiając symboliczne składki członkowskie - jak ma to miejsce w przypadku wnioskodawcy - sama pozbawia się zdobycia środków na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2010 r., sygn. II OZ 664/10, niepubl. i z dnia 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Nawet jeśli stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Ponadto podkreślić należy, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Podkreślić jednocześnie należy, że zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Skoro taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, tym bardziej, że jak wynika z treści § 7 regulaminu stowarzyszenia zwykłego "A" w [...], stowarzyszenie opiera się na społecznej pracy członków oraz składkach członkowskich na rzecz inicjatyw przez nie podejmowanych, to tym samym przyjąć należy, że wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanek z art. 246 § 2 P.p.s.a. Na marginesie Sąd wyjaśnia, że jego właściwość obejmuje rozpoznanie wniosku w przedmiocie prawa pomocy i wydanie orzeczenia o przyznaniu lub odmowie przyznania stronie tego prawa. W przypadku przyznania takiego prawa, o wyznaczeniu konkretnego radcy prawnego decyduje natomiast właściwa rada okręgowej izby radców prawnych w trybie art. 244 § 3 P.p.s.a. W tych okolicznościach Sąd na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.