III SA/Gd 401/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia WSA Jolanta Sudoł Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 13 kwietnia 2012 r. , nr [...] w przedmiocie kwoty należnej do zwrotu z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 22 lipca 2011 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącego M. B. kwotę 2919,00 (dwa tysiące dziewięćset dziewiętnaście ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 22 lipca 2011 r. Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) w zw. z art. 12 ust. 1, art. 2 pkt 1, art. 7 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732 ze zm.) ustalił wysokość należności M. B. z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych przyznanych na osoby uprawnione: D. B. i D. B. w okresie od 1 września 2005r. do 31 marca 2008r. na kwotę 17 284,26 zł. Wskazał, że ustalona należność do zwrotu stanowi różnicę między wypłaconą wierzycielce kwotą zaliczki alimentacyjnej 16 910,00 zł powiększoną o 5% (łącznie 17 755,50 zł), a kwotą 471,24 zł wynikającą z zaliczenia wpłaty dłużnika przekazanej przez komornika sądowego na poczet zaległości dłużnika z tytułu zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu organ wskazał, że rozstrzygnięcie wydaje zgodnie ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, który stwierdził, że w sprawie konieczne jest wydanie decyzji administracyjnej. Organ przedstawił jak kształtowała się kwota zadłużenia powstałego wskutek wypłaty zaliczki alimentacyjnej od daty pierwszej wypłaty świadczenia w dniu 30 listopada 2005 r. przysługującego na mocy decyzji z dnia 24 listopada 2005 r. do dnia 18 marca 2008 r., kiedy to wypłacano świadczenie na podstawie decyzji z dnia 26 marca 2008 r. Wyjaśnił, że od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 marca 2008 r. B. K., przedstawicielowi ustawowemu osób uprawnionych, na podstawie zaświadczeń wystawionych przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego w sprawie [...] oraz o wysokości wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego była wypłacana zaliczka alimentacyjna. Od 1 września 2005 r. do 30 września 2006 r. wynosiła ona 470 zł, a od 1 października 2006r. - 600 zł. Stan zaległości dłużnika alimentacyjnego M. B. na dzień 1 września 2005 r. wynosił: 9851,20 zł – zaległe alimenty dla wierzyciela; 390,08 zł - odsetki od w/w kwoty należności głównej; 8354,04 zł - zaległości dla likwidatora Funduszu Alimentacyjnego. Od października 2005 r. do marca 2008 r. komornik sądowy przekazywał w całości wpłacane przez dłużnika kwoty na poczet zaległości alimentacyjnych należnych wierzycielce, zaś w kwietniu 2008 r. wskutek braku zaległości wobec wierzycielki zakwalifikowano wpłatę na poczet bieżących alimentów i tym samym egzekucja alimentów stała się skuteczna. Gminie organ egzekucyjny przekazał od dłużnika alimentacyjnego kwotę na poczet zadłużenia z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w wysokości 460,91 zł. W następstwie odwołania wniesionego przez M. B., decyzją z dnia 13 kwietnia 2012r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 12 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ powołał treść art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zgodnie z którym dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5%. Choć ustawa ta już nie obowiązuje, to w przedmiotowym postępowaniu jej przepisy znalazły zastosowanie z uwagi na treść art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Kolegium wyjaśniło, że komornik sądowy przekazuje organowi właściwemu wierzyciela kwoty wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego dopiero po zaspokojeniu w całości świadczeń alimentacyjnych należnych osobom uprawnionym. Zaspokojenie w całości świadczeń alimentacyjnych oznacza pokrycie kosztów postępowania, odsetek i sumy dłużnej, którą stanowi każda zaległość alimentacyjna powstała wskutek nieterminowo uregulowanej należności (na poczet alimentów najwcześniej wymagalnych). Wpłacane przez dłużnika kwoty pokrywały zaległość powstałą z tytułu wcześniejszego niepłacenia czy nieterminowego wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego. Dopiero w momencie całkowitego spłacenia zaległości przekazywane sumy można było zaliczyć na poczet bieżących alimentów. Nie ma więc tu sytuacji, że decyzja organu I instancji nakłada obowiązek ponownego spłacenia należności. Przedmiotem postępowania nie może być również zarzut , iż przyznana przedstawicielowi ustawowemu osób uprawnionych zaliczka alimentacyjna stanowiła świadczenie nienależnie pobrane. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. B. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zarzucił naruszenie przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych- art. 10 ust. 7 i 8 poprzez dokonanie błędnych rozliczeń pomiędzy wypłaconą zaliczką a wyegzekwowanym przez komornika świadczeniem alimentacyjnym oraz błędne wyliczenie wysokości zaliczki, art. 10 ust. 4 poprzez niedołączenie do wniosku o przyznanie zaliczki zaświadczenia o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w tym informacji o wysokości wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego, art. 12 ust. 1 poprzez nieprawidłowe wyliczenie kwoty długu. Zarzucił naruszenie art. 7, art. 10 § 1 i art. 77 §1 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, że zaistniały okoliczności uprawniające do ustalenia wysokości należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych przyznanych na osoby uprawnione od 1 września 2005 r. do 3 marca 2008 r. w wysokości określonej w przedmiotowej decyzji, podczas gdy brak jest dowodów na potwierdzenie tej wysokości należności. Zarzucił, że od 1 września 2005 r. do 30 kwietnia 2008 r. do rąk B. K. była wpłacona zaliczka alimentacyjna w pełnej wysokości, podczas gdy on wpłacał w tym czasie Komornikowi Sądowemu kwoty zbliżone do wysokości świadczenia alimentacyjnego. Od 1 stycznia 2005r. do 31 sierpnia 2005r. wpłacił komornikowi z tytułu bieżących należności kwotę 2.400,00 zł. Mimo to komornik wystawił zaświadczenie z dnia 14 października 2005r. stwierdzające, że egzekucja jest bezskuteczna, gdyż wysokość wyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych za ostatnie 3 miesiące wynosiła 0,00 zł z uwagi na brak wpłat dłużnika. Organ nieprawidłowo przyznał prawo do zaliczki alimentacyjnej mimo zaniechania przez komornika wystawienia zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji w grudniu 2006 r. Organ dokonał błędnych rozliczeń po upływie poszczególnych kwartałów pomiędzy wypłaconą zaliczką, a wyegzekwowanym przez komornika świadczeniem alimentacyjnym. Znaczna część zaliczki została pobrana przez B. K. nienależnie. Podstawa przyznania uprawnień do zaliczki alimentacyjnej na jej rzecz ustalona była nieprawidłowo. Z dowodów wpłat wynika, że egzekucja za ostatnie 3 miesiące poprzedzające wydanie pierwszego zaświadczenia komornika z dnia 14 października 2005 r. nie była bezskuteczna. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna, choć nie z powodów w niej wskazanych. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że skarżący w dniu 7 stycznia 2009 r. złożył wniosek o "umorzenie zaległości z tytułu nienależnie wypłaconych zaliczek alimentacyjnych", kwestionując zasadność wypłaty zaliczek. Następnie domagał się ustalenia nadpłaty nienależnie pobranych zaliczek alimentacyjnych ( pismo z dnia 16 lutego 2009 r. ). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia 14 października 2009 r., uchylając wcześniejszą decyzję organu pierwszej instancji dotyczącą wniosku skarżącego – odmawiającą umorzenia należności stwierdziło, że istotne jest ustalenie sposobu wyliczenia długu zobowiązanego z zaliczki alimentacyjnej, który następnie mógłby podlegać ewentualnemu umorzeniu. Organ wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Takiego wyraźnego uregulowania brak w uprzednio obowiązującej ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej, jednak, zdaniem Kolegium, również na gruncie tej ustawy powinna zostać wydana decyzja administracyjna zawierająca obliczenie i określenie zobowiązania do zwrotu zaliczki alimentacyjnej przez dłużnika alimentacyjnego. Podstawę takiej decyzji winien stanowić art. 12 ust. 1 ustawy z 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 marca 2009 r. sygn. akt II SA/Łd 116/09. Wniosek skarżącego z dnia 7 stycznia 2009 r. o umorzenie zaliczki alimentacyjnej rozpoznawany jest w odrębnym postępowaniu - postanowieniem Prezydenta Miasta z dnia 23 sierpnia 2011 r. podanie skarżącego zostało przekazane według właściwości do Burmistrza Miasta K.. Z uwagi na przytoczone wyżej stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego zawarte w decyzji z dnia 14 października 2009 r. organ pierwszej instancji wydał w sprawie ustalenia wysokości należności skarżącego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych przyznanych na osoby uprawnione decyzję z dnia 22 lipca 2011 r., poprzedzającą decyzję zaskarżoną skargą. Rozważenia wymagało, przepisy której ustawy – obecnie, czy wcześniej obowiązującej, znajdą w niniejszej sprawie zastosowanie. Obecnie obowiązująca ustawa to ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( tj. Dz. U. z 2009 r. nr 1 poz. 7 ze zm.), która weszła w życie w dniu 1 października 2008 r. Wcześniej obowiązywała ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. 86, poz.732 ze zm.). Zgodnie z art. 41 ustawy z 2007 r. sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Do takich spraw, czyli spraw o zaliczki alimentacyjne, nie zalicza się spraw o umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej ( tak NSA w wyroku z dnia 14 kwietnia 2011 r. , sygn. akt I OSK 31/11, publ. LEX nr 990244). Zaliczki alimentacyjne w sprawie skarżącego - dłużnika alimentacyjnego - wypłacone zostały osobie uprawnionej w okresie od 1 września 2005 r. do 18 marca 2008 r., czyli pod rządami ustawy poprzednio obowiązującej. W tej sytuacji w sprawie miały zastosowanie przepisy tej ustawy, czyli ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej. Ustawa ta w art. 12 stanowiła, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5%. Ustawa nie przewiduje ustalenia wysokości tych należności w formie decyzji administracyjnej; taka forma przewidziana jest natomiast dla przyznania zaliczki alimentacyjnej osobie uprawnionej ( art. 10 ust. 5 ustawy). Nowa ustawa - z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - wyraźnie określa w art. 27 ust. 1 i 3, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu (...) należności w wysokości świadczeń wypłaconych (...) osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, a w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń organ właściwy wierzyciela wydaje (...) decyzję administracyjną. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę na gruncie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej brak jest podstaw prawnych do wydania decyzji zawierającej obliczenie i określenie zobowiązania do zwrotu zaliczki alimentacyjnej przez dłużnika alimentacyjnego bądź zobowiązującej go do zwrotu określonej kwoty. Fakt , że ustawa z 2007 r. wyraźnie nakazuje wydać decyzję w sytuacji, o jakiej mowa w art. 27 ust. 1 tej ustawy, stanowisko to potwierdza. Po stronie skarżącego powstał obowiązek zwrotu wypłaconych uprawnionym zaliczek alimentacyjnych wynikający z przepisu prawa. Sąd w powyższym zakresie podziela pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w prawomocnym wyroku z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 470/11 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Sąd orzekający, podobnie jak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w przywołanym powyżej wyroku nie podziela odmiennego, odosobnionego poglądu wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 17 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 116/09, dotyczącego konieczności wydania na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy z 2005 r. decyzji w sprawie ustalenia wysokości długu , zawierającej obliczenie i określenie zobowiązania do zwrotu zaliczki alimentacyjnej przez dłużnika alimentacyjnego, (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wskazać też należy, że w istocie rzeczy przedmiotowa decyzja organu pierwszej instancji nie jest decyzją o zwrocie świadczeń przez dłużnika alimentacyjnego; jest to decyzja w sprawie ustalenia wysokości kwoty należnej do zwrotu. Wydania tego rodzaju decyzji, niejako jedynie "ustalającej" wysokość należności nie przewiduje także ustawa z 2007 r., która w art. 27 ust. 2 mówi o wydaniu decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu należności otrzymanych przez dłużnika alimentacyjnego. W tej sytuacji decyzję wydaną przez organ pierwszej instancji w niniejszej sprawie należy uznać za wydaną bez podstawy prawnej, a decyzję organu odwoławczego – za rażąco naruszającą prawo z powodu utrzymania w mocy decyzji dotkniętej wadą nieważności. Są to przesłanki nieważności decyzji, o jakich mowa w art. 156 § 1pkt 2 k.p.a. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Organy administracji będą miały na uwadze powyższe wskazania. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.