III SA/Gd 409/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Górska, Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi I. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 29 marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 27 lutego 2012 r. nr [...]. Decyzją z dnia 27 lutego 2012 r. Prezydent, działając w oparciu o art. 104 k.p.a., art. 17 ust. 1, ust. 1a, art. 20 ust. 3, art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, odmówił I. N. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na matkę – B. N. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 19 grudnia 2011 r. strona złożyła wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W toku postępowania pracownik socjalny stwierdził jednak, że opiekę nad B. N. sprawuje jej matka – Z.M. Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad swoją matką jedynie częściowo. W świetle art. 17 ust. 1 i ust. 1a i wobec faktu, że opiekę nad B. N. sprawuje Z. M. - osoba spokrewniona w pierwszym stopniu, wnioskodawczyni nie przysługuje przedmiotowe świadczenie. W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że mieszka z matką i wyłącznie ona sprawuje nad nią opiekę. Natomiast babcia – Z. M. jest w złym stanie fizycznym i psychicznym, sama wymaga opieki której udziela jej strona. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 29 marca 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym w art. 1 pkt. 6 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby z związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei art. 17 ust. 1a. tej ustawy wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innej osobie niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. B. N. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 1 kwietnia 2011 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do 30 kwietnia 2015 r. ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie pozostaje w związku małżeńskim. Wnioskodawczyni I. N. (jej córka) po ukończeniu LO w S. w sierpniu 2011 r. kontynuuje naukę i jest studentką studiów zaocznych, nigdy nie była zarejestrowana w urzędzie pracy i nigdy nie prowadziła działalności gospodarczej. Z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 14 lutego 2012 r. wynika, że strona zamieszkuje wraz ze swoją matką oraz babcią w S. przy ul. [...], a stały adres zamieszkania to ul. [...] w S. Pracownik socjalny w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalił, że ze względu na zły stan zdrowia B. N. wymaga pomocy osób trzecich i opiekę tę zapewnia jej matka – Z.M. Opieka ta jest sprawowana należycie, natomiast częściowo pomaga jej I. N. Zdaniem organu, pomocy jakiej udziela strona swojej mamie, jest w istocie pomocą częściową, doraźną. Opieka sprawowana w ten sposób nie ma cech stałej i bezpośredniej opieki, niezależnie od tego, jak często wspomaga swą matkę w typowych czynnościach życia codziennego. W niniejszej sprawie dyspozycja art. 17 ust. 1a ustawy nie została spełniona, ponieważ B. N. posiada osobę spokrewniona w pierwszym stopniu (swoją matkę). Organ zaznaczył, że wnioskodawczyni jest 19 letnią osoba nigdy nie pracującą nie szukającą zatrudnienia, zamieszkującą razem ze swoja rodziną. W tej sytuacji trudno przyjąć, aby sprawowana opieka zmusiła ją do rezygnacji z zatrudnienia. I. N. zaskarżyła decyzje organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, domagając się uchylenia obu opisanych wyżej rozstrzygnięć. Skarżąca zarzuciła decyzji [...] naruszenie art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie i niezastosowanie art. 17 ust 1 pkt 2 tej ustawy oraz naruszenie art. 7, art. 77 k.p.a. w zw. z art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, iż w sprawie nie są spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto rażące naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez podzielenie subiektywnej, jednostronnej i dowolnej oceny materiału dowodowego dokonanej przez organ niższej instancji, a w konsekwencji przekroczenie granic uznania administracyjnego poprzez przyjęcie, że Z. M. faktycznie sprawuje opiekę nad B. N. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może znaleźć zastosowania w sprawie skoro skarżąca jest córką osoby, nad którą sprawuje opiekę, a zatem jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu. W takim stanie rzeczy uprawnienie skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego znajduje oparcie w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy, który przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż matka i ojciec), na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie bezsporne jest, iż skarżąca zamieszkuje wraz ze swoją matką oraz babcią przy ul. [...] w S. Opiekuje się swoją mamą, jak również babcią – Z. M.. Babcia skarżącej sama jest osobą niepełnosprawną legitymującą się zaświadczeniem o niepełnosprawności. Co istotne to skarżąca opiekuje się mamą, wspomaga ją w czynnościach życia codziennego. Okoliczności, że skarżąca nigdy nie pracowała, nie szuka zatrudnienia oraz studiuje na studiach zaocznych, nie stanowią przeszkody w przyznaniu świadczenia. W szczególności, nie przesądzają, że skarżąca nie rezygnuje z zatrudnienia. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia przyznania świadczenia od wcześniejszego pozostawania w zatrudnieniu, wyraźnie wskazując, iż świadczenie takie przysługuje również osobom, które w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Niewątpliwie kontynuowanie przez skarżącą nauki w trybie zaocznym umożliwia poszukiwanie przez nią pracy i podjęcie zatrudnienia. Skarżąca jednak nie podejmuje pracy zarobkowej, mając na uwadze sprawowanie opieki nad niepełnosprawną mamą i babcią. Wybór nauki w systemie zaocznym zamiast dziennym i nie podejmowanie zatrudnienia, pozwala skarżącej na sprawowanie opieki nad mamą w pełnym zakresie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej ustawą, w brzmieniu po nowelizacji z dnia 19 sierpnia 2011 r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przedstawionych przepisów wynika jednoznacznie, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 129 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) - dalej zwanym K.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Kolejność obowiązku alimentacyjnego polega natomiast na tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. I tak zstępni w stosunku do uprawnionego do alimentacji to jego dzieci, wnuki, prawnuki, zaś wstępni to generacje starsze – rodzice, dziadkowie. Tym samym to na skarżącej w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do B. N., nie zaś na jej matce Z. M. Nie ma zatem racji organ odwoławczy przyjmując, że dyspozycja art. 17 ust. 1 ustawy nie została spełniona, ponieważ B. N. ma matkę z którą jest spokrewniona w pierwszym stopniu. Zauważyć przyjdzie, że również skarżąca jest osobą spokrewnioną ze swoja matką w linii prostej w pierwszym stopniu. Z brzmienia art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest wykazanie, że wnioskodawca, o ile należy do kręgu osób wymienionych w tym przepisie, zaniechał podjęcia lub zrezygnował z pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą, która wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. W niniejszej sprawie pozostaje niesporne, że B. N. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 1 kwietnia 2011 r. wydane do 30 kwietnia 2015 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. stanowi, że B. N. wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Najbliższa rodzina p. B. N. to matka Z. M. i córka I. N., wnioskodawczyni w tej sprawie. W świetle cytowanych wyżej przepisów przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej może nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że I. N. sprawuje stałą opiekę nad matką i nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że organy obu instancji ustalając stan faktyczny sprawy nie zbadały prawidłowo przesłanek wynikających z treści art. 17 ust. 1 ustawy. Po pierwsze organy nie ustaliły w sposób bezsporny, że to głównie Z. M. opiekuje się B. N.. Skarżąca temu zaprzeczyła w skardze, jak również w odwołaniu, podając, że to ona opiekuje się matką, a nadto opiekuje się również chorą babcią (II grupa inwalidzka). Skarżąca podała przy tym na jakie schorzenia cierpi babcia, co uniemożliwia jej sprawowanie opieki nad córką. Fakt, iż Z. M. jest osobą chorą znajduje potwierdzenie w treści kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 14 lutego 2012 r. Obowiązkiem organu odwoławczego było ustosunkowanie się do tych twierdzeń, nie zaś powtarzanie w tym zakresie uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji. Tym samym stwierdzić należy, że organ temu obowiązkowi nie uczynił zadość. Zasady postępowania dowodowego wymagały, iż wobec wystąpienia rozbieżności co do istotnych dla rozstrzygnięcia kwestii obowiązkiem organu było ich dokładne wyjaśnienie oraz szczegółowe omówienie w decyzji okoliczności ustalonych w toku postępowania. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, a w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przed wydaniem decyzji organy nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Zauważyć przy tym należy, że pomimo złożonego stanu faktycznego wyjaśnień w sprawie nie złożyły skarżąca oraz jej matka B. N.. To spowodowało, że nie ustalono stanu faktycznego pod kątem szeroko rozumianej sytuacji rodziny B. N. i wnioskującej o świadczenie I. N., nie poczyniono też żadnych starań w celu ustalenia, czy I. N. nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. Organ drugiej instancji nie wskazał przy tym, na jakich dowodach oparł swoje kategoryczne stanowisko, że skoro skarżąca nigdy nie pracowała i nie szuka zatrudnienia ( ma bowiem inne plany), nie można przyjąć, aby sprawowana opieka nad matką zmusiła ją do rezygnacji z zatrudnienia. W tym miejscu Sąd stwierdza, iż w całości podziela argumentację zaprezentowaną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 6 października 2011r. sygn. akt II SA/Ol 665/11 i uznaje je za własne ( opubl. LEX 1162564). W wyroku tym wyrażono pogląd, iż nie można przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie rzeczywiście rezygnuje z pracy zarobkowej, którą aktualnie wykonuje, czy też z realnej propozycji takiej pracy, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W świetle art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje generalnie osobie zdolnej do pracy zarobkowej, co oznacza, że osoba, która się o nie ubiega, nie musi dowodzić, że odrzuciła konkretne oferty pracy w celu opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazać należy również - co słusznie podniosła skarżąca w skardze - kontynuowanie nauki w trybie zaocznym umożliwia poszukiwanie przez nią pracy i podjęcie zatrudnienia, czego wobec konieczności opiekowania się matką skarżąca nie robi. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą zobowiązane do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z uwzględnieniem zaprezentowanej powyżej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym stanie rzeczy skoro sprawa nie została wyjaśniona do ostatecznego załatwienia, co stanowi naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.