III SA/Gd 42/25
WyrokWSA w Gdańsku2025-05-09
Skład orzekający: Jacek Hyla, Jolanta Sudoł, Maja Pietrasik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zarzuty dotyczące egzekucji administracyjnej obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, w tym dotyczące wymagalności obowiązku, prawidłowości tytułu wykonawczego i doręczenia upomnienia, są zasadne?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając zarzuty strony skarżącej za bezzasadne. Stwierdzono, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym wynika bezpośrednio z przepisów prawa, jest wymagalny, a strona skarżąca nie przedstawiła dowodów na jego wykonanie ani na istnienie przeciwwskazań medycznych. Zarzuty dotyczące wadliwości tytułu wykonawczego i upomnienia również uznano za nieuzasadnione w świetle obowiązujących przepisów i zgromadzonego materiału dowodowego.Stan faktyczny
Strona skarżąca A. A. wniosła skargę na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, które utrzymało w mocy postanowienie o oddaleniu zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Strona podniosła szereg zarzutów dotyczących m.in. wymagalności obowiązku, prawidłowości tytułu wykonawczego, doręczenia upomnienia oraz naruszenia przepisów postępowania. Organy administracji obu instancji uznały zarzuty za bezzasadne, co doprowadziło do wniesienia skargi do WSA.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Asesor WSA Maja Pietrasik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2025 r. sprawy ze skargi A. A. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 26 listopada 2024 r., nr OPES.906.151.2024.MJ w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.
Postanowieniem z dnia 26 listopada 2024 r., nr OPES.906.151.2024.MJ, Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 17 § 1 w zw. z art. 34 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.p.e.a."), w zw. z art. 144 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 572; powoływanej dalej jako "k.p.a."), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 28 października 2024 r., którym oddalono zarzuty wniesione przez A. A. (dalej także jako: "strona skarżąca") w sprawie egzekucji administracyjnej.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego:
W dniu 8 lipca 2024 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku wystosował do A. A. upomnienie, w którym wezwał ją do rozpoczęcia wykonania brakujących obowiązkowych szczepień ochronnych przeciwko gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, zakażeniom Haemophilus influenzae, zakażeniom Streptococcus pneumoniae, odrze, śwince, różyczce u dziecka J. A. (ur. [...] 2020 r.). Strona skarżąca została pouczona, że w przypadku niewykonania obowiązku, wszczęte zostanie postępowanie egzekucyjne. Upomnienie doręczono stronie skarżącej w dniu 15 lipca 2024 r.
W związku z niewykonaniem przez stronę skarżącą powyższego obowiązku, pismem z dnia 26 sierpnia 2024 r., Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku wystąpił do Wojewody Pomorskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanej - A. A., celem wyegzekwowania świadczeń niepieniężnych zgodnie z treścią załączonego tytułu wykonawczego nr [...], tj. poddania dziecka J. A. obowiązkowi szczepień ochronnych.
Postanowieniem z dnia 12 września 2024 r., nr [...], Wojewoda Pomorski nałożył na A. A. grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 1.000 zł w związku z niedopełnieniem obowiązku poddania małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym i wezwał ją do dobrowolnego wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie 8 miesięcy.
W dniu 14 października 2024 r. do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku wpłynęły, przekazane przez Wojewodę Pomorskiego, zarzuty strony skarżącej w sprawie egzekucji administracyjnej, obejmujące:
1. brak wymagalności obowiązku z uwagi na jego określenie na podstawie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych, który wyrokiem z dnia 9 maja 2023 r. został uznany za niezgodny z Konstytucją, a także z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień, brak wykluczenia przeciwskazań, brak wydania zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym,
2. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 924 ze zm.; powoływanej dalej w skrócie "u.z.z.z.ch.z."), poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym,
3. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu,
4. naruszenie przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a. poprzez przystąpienie do egzekucji podczas, gdy tytuł nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., tj.:
a) niewłaściwie podana przez wierzyciela podstawa prawna obowiązku o charakterze niepieniężnym skutkujące pominięciem art. 17 ust. 2 i ust. 4 u.z.z.z.ch.z.,
b) brak wskazania przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji.
W związku z ww. zarzutami strona skarżąca wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości, ewentualnie o jego zawieszenie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy.
Postanowieniem z dnia 28 października 2024 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku (dalej także jako: "PPIS w Gdańsku") oddalił zarzuty strony skarżącej.
Organ pierwszej instancji, odnosząc się do pierwszego zarzutu, wskazał, że obowiązek poddania szczepieniom ochronnym małoletniej wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch.z. Wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się szczepieniom zostały określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077 ze zm.). Rozporządzenie precyzyjnie określa jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane. Schemat przeprowadzania obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży zawiera załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia. W sytuacji, gdy wymagane terminy szczepienia już upłynęły, a małoletnia nie została zaszczepiona przeciwko żadnej chorobie zakaźnej, to obowiązek poddania się szczepieniom stał się wymagalny.
Zobowiązana nie przedłożyła zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego istnienie przeciwskazań do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego u małoletniej. Do zarzutów załączyła wyłącznie zaświadczenie lekarza pediatry z dnia 11 września 2024 r. stwierdzające u dziecka infekcję. Natomiast załączony druk z konsultacji pediatrycznej z dnia 28 maja 2024 r. zawiera informacje, że szczepienie nie zostało wykonane z powodu decyzji pacjenta wynikającej z nieokreślonych przyczyn.
Odnosząc się do kwestii braku ustalonego indywidualnego kalendarza szczepień organ wskazał, że kalendarz układa lekarz w sytuacji, kiedy doszło do zaburzenia realizacji obowiązującego kalendarza szczepień. W sytuacji, gdy na wizycie lekarskiej małoletnia zostałaby zaszczepiona pierwszymi dawkami szczepionek, lekarz ustaliłby indywidualny kalendarz szczepień dla dziecka uwzględniając kolejne dawki szczepionek.
Organ, odnosząc się do drugiego zarzutu, wskazał, że niedopełnienie obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego celem jest poddanie dziecka temu obowiązkowi. Samo stawienie się z dzieckiem na badania kwalifikacyjne nie stanowi wykonanie tego obowiązku. Badanie jest przeprowadzane przed szczepieniem jako integralny i niezbędny element procedury szczepienia. Poddanie małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obiektywnie możliwe i dopuszczalne, a wykonanie tego obowiązku stanowić będzie realizację ustawowego nakazu.
Organ, odnosząc się do trzeciego zarzutu, wskazał, że w dniu 8 lipca 2024 r. skierował do strony skarżącej upomnienie zawierające wezwanie do wykonania obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Upomnienie zostało doręczone w dniu 15 lipca 2024 r. Dane zawarte w upomnieniu są zgodne z wytycznymi zawartymi w § 2 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu (Dz. U. z 2020 r. poz. 2194).
Organ, odnosząc się do czwartego zarzutu, wskazał, że zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a., okoliczności w nim wskazane nie stanowią podstawy zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.
Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, po rozpatrzeniu zażalenia strony skarżącej, zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy, wskazując w tym zakresie, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku, po uzyskaniu informacji z Gabinetu Szczepień C. o niewykonaniu obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka J. A., pismem z dnia 19 lutego 2024 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia obowiązkowych szczepień ochronnych lub udokumentowania szczepień wykonanych w innym gabinecie szczepień, ewentualnie przedstawienia zaświadczenia lekarskiego o stwierdzonych przeciwskazaniach do wykonania u dziecka szczepień, w terminie 21 dni od daty otrzymania wezwania.
W związku z dalszym uchylaniem się strony skarżącej od wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka, PPIS w Gdańsku wysłał do strony w dniu 8 lipca 2024 r. upomnienie, wzywające do rozpoczęcia wykonania u dziecka brakujących obowiązkowych szczepień ochronnych. Upomnienie zawierało pouczenie o skierowaniu sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego w sytuacji dalszego niezaszczepienia dziecka.
W dniu 26 sierpnia 2024 r. organ sporządził wniosek do Wojewody Pomorskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Do wniosku załączono prawidłowo wypełniony tytuł wykonawczy nr [...].
W konsekwencji postanowieniem z dnia 12 września 2024 r. Wojewoda Pomorski nałożył na stronę skarżącą grzywnę w celu przymuszenia w związku z niedopełnieniem obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Następnie, postanowieniem z dnia 9 października 2024 r. Wojewoda Pomorski zawiesił postępowanie egzekucyjne oraz przekazał zgłoszone przez stronę zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku, który postanowieniem z dnia 28 października 2024 r. oddalił zarzuty.
Organ drugiej instancji odnosząc się do zarzutów podniesionych w zażaleniu w pełni podzielił i przyjął za własne ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ pierwszej instancji i w całości podzielił ocenę prawną tych ustaleń.
Organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutami podniesionymi w zażaleniu, uznając, że nie zasługują one na uwzględnienie. Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny podkreślił, że organ pierwszej instancji w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. W treści uzasadnienia postanowienia z dnia 28 października 2024 r. odniósł się do poszczególnych zarzutów zgłoszonych przez stronę, wskazując przepisy prawa oraz dokumentację na poparcie swojego stanowiska. Sporządzone uzasadnienie odnosi się skrupulatnie do każdego z zarzutów za pomocą argumentacji wynikającej ze stanu faktycznego, stanu prawnego, prawidłowej subsumpcji z wykorzystaniem aktualnego orzecznictwa.
Odnosząc się do kwestii wymagalności obowiązku o charakterze niepieniężnym organ wskazał, że zachodzi on jedynie wtedy, gdy istnieją niezależne od strony zobowiązanej, trwałe lub czasowe przyczyny, przez które nie ma możliwości wykonania nałożonego obowiązku i w tym względzie organ odwoławczy powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 1013/21.
Organ odwoławczy wskazał, że art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch.z. stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch.z. osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Tak więc obowiązek poddania się obowiązkowemu szczepieniu, poprzedzony lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, wynika wprost z przepisów prawa. Poprzedzające szczepienie ochronne lekarskie badanie podmiotowe i przedmiotowe, na podstawie którego lekarz kwalifikuje dziecko do szczepienia lub stwierdza przeciwskazania do szczepienia, nie jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Jedynym dokumentem dającym podstawę do odroczenia szczepień ochronnych jest zaświadczenie lekarskie o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych, którego strona na obecnym etapie postępowania nie przedłożyła, a w którym zawarta byłaby dokładna informacja jakiego szczepienia dotyczy i jakiego okresu dotyczy odroczenie. W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego na konsultację specjalistyczną. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej okres przeciwskazania do wykonania szczepienia. Realizacja obowiązkowych szczepień ochronnych i kwalifikacja do ich podania u dziecka leży w gestii lekarza, który decyduje o tym po przeprowadzeniu badania kwalifikacyjnego.
Organ odwoławczy wskazał, że strona na żadnym etapie postępowania egzekucyjnego nie przedstawiła zaświadczenia o stwierdzonych przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych dziecka. Okazała jedynie dokumentację z konsultacji pediatrycznej z dnia 28 maja 2024 r. oraz zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym z dnia 27 maja 2024 r. Na przedłożonej dokumentacji medycznej lekarz zaznaczył, że stwierdzono brak przeciwskazań do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego. Ponadto, w dokumentacji medycznej został opisany przebieg wizyty. Zamieszczono wpis: "pacjent odmówił szczepienia z powodu niewykluczenia przeciwskazań zapisanych przez producenta preparatu, odmówił podpisania kwalifikacji".
Organ odwoławczy zaznaczył, że to nie prawny opiekun kwalifikuje dziecko do szczepienia. Uprawnienia do tej czynności posiada tylko i wyłącznie lekarz, który ma ku temu odpowiednie kwalifikacje.
Organ drugiej instancji podkreślił, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że będąc osobą zobowiązaną strona nie wykonała ciążącego na niej obowiązku zaszczepienia dziecka. Obowiązek ten wynika wprost z przepisów prawa. Art. 68 ust. 4 Konstytucji RP przewiduje, że władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, co wymaga m.in. wprowadzenia regulacji ustawowej. Z uwagi na to, że konstytucyjną zasadą jest nakładanie na obywateli obowiązków poprzez ustawy, a nie normy niższego rzędu, obowiązek poddania się szczepieniom został wyrażony w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 5 ust. 2 w zw. z art. 17 u.z.z.z.ch.z. oraz w związku z przepisami ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r., poz. 581). Jednocześnie art. 17 ust. 10 pkt 1 i 4 u.z.z.z.ch.z. nakłada na ministra właściwego do spraw zdrowia obowiązek określenia, w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby, a także sposób przeprowadzania szczepień ochronnych. W związku z powyższym zostało wydane rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077 ze zm.). Zgodnie z § 3 ust. 2 ww. rozporządzenia schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek oraz terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w ww. rozporządzeniu. Zatem obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu wynika wprost z przepisów prawa i jest bezpośrednio wykonalny. Uchybienie przez rodziców temu obowiązkowi powoduje konieczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu. Sąd Najwyższy stwierdził w wyroku z dnia 8 stycznia 2016 r., V KK 306/15 (KZS 2016 Nr 11, poz. 45, Legalis, www.sn.pl, KZS 2017 Nr 2, poz. 63), że "obowiązek rodziców poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem prawnym, od którego uwolnić mogą jedynie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia. (...) Z art. 5 ust. 1 ustawy z 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wynika wprost, że osoby przebywające na terytorium kraju są obowiązane, na zasadach określonych w tej ustawie, do poddania się szczepieniom ochronnym. (...) Obowiązek poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych (...) Wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego zamierzonym rezultatem ma być poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu". Jak zostało to już wcześniej wskazane, obowiązek zaszczepienia dziecka wynika z mocy samego prawa. Tym samym postępowanie dowodowe przeprowadzane przez organy państwowej inspekcji sanitarnej w istocie rzeczy sprowadza się do ustalenia czy względem danej osoby obowiązek zaszczepienia stał się już wymagalny oraz czy obowiązek szczepień ze względów zdrowotnych nie został odroczony. Te czynności dowodowe PPIS w Gdańsku wykonał, stwierdzając fakt uchylania się strony od poddawania dziecka szczepieniom ochronnym. PPIS w Gdańsku, zgodnie z obowiązującymi przepisami jako tzw. wierzyciel obowiązku, podjął ustawowe działania mające na celu realizację zaszczepienia małoletniego dziecka przeciwko wyznaczonym chorobom zakaźnym.
Organ odwoławczy stwierdził, że nie zgadza się z zarzutem wadliwości tytułu wykonawczego wystawionego przez PPIS w Gdańsku. Organ pierwszej instancji wystawiając tytuł precyzyjnie wskazał, co jest przedmiotem egzekucji - obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom. W części "B5 Treść obowiązku" prawidłowo określił obowiązek, jaki powinna wykonać strona, wskazał termin i rodzaj szczepień ochronnych, które należy wykonać u dziecka. Badanie kwalifikacyjne jest jedynie etapem realizacji tego obowiązku, wobec tego nie ma podstaw do wskazywania w tytule wykonawczym dodatkowo "obowiązku" w postaci poddania małoletniego dziecka lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że - będąc osobą zobowiązaną - strona skarżąca nie wykonała ciążącego na niej obowiązku zaszczepienia dziecka. PPIS w Gdańsku, wystawiając w dniu 26 sierpnia 2024 r. tytuł wykonawczy nr [...] przywołał właściwy akt normatywny, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 u.z.z.z.ch.z. i w sposób dokładny określił treść obowiązku.
Organ odwoławczy wskazał, że strona na żadnym etapie postępowania nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych i odraczającego wykonanie obowiązku szczepień ochronnych dziecka. W związku z powyższym na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, w aktach sprawy prowadzonych przez PPIS w Gdańsku, brak było potwierdzenia szczepienia lub aktualnego zaświadczenia lekarskiego o przeciwskazaniach do szczepień dziecka. Jednocześnie organ drugiej instancji wyjaśnił, że tytuł wykonawczy nr [...] został wystawiony przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku zgodnie z obowiązującymi wymogami Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 marca 2024 r. (Dz. U.
2024 r., poz. 431) w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. A. wniosła o uchylenie postanowień obu instancji, zarzucając:
1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, tj. uznanie przez organ, że strona skarżąca nie wykonała obowiązku na dzień wszczęcia postępowania, podczas gdy obowiązek nie może być uznany za wymagalny z uwagi na brak wykluczenia przeciwwskazań i brak wydania zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym potwierdzającego kwalifikację małoletniej do obowiązkowych szczepień ochronnych;
2. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, poprzez oparcie wymagalności obowiązku na Komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych, który wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. został uznany za niezgodny z Konstytucją, nadto wezwanie strony skarżącej do wykonania nieistniejących szczepień;
3. brak uprzedniego doręczenia stronie skarżącej upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 i 1 a u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy I Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu, poprzez brak zawarcia w treści upomnienia zagrożenia skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego po upływie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia w przypadku niewykonania zobowiązania;
4. naruszenie art. 144 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez ograniczenie rozpoznania sprawy do treści postanowienia wierzyciela i brak merytorycznego odniesienia się przez organ drugiej instancji do zarzutów strony skarżącej;
5. naruszenie art. 124 § 2 k.p.a., poprzez brak wskazania w uzasadnieniu skarżonego postanowienia podstawy prawnej wymagalności obowiązku i brak jego tożsamości z obowiązkiem określonym w upomnieniu;
6. naruszenie art. 15 k.p.a., poprzez brak rozpoznania przez organ drugiej instancji zarzutów strony skarżącej;
7. naruszenie art. 7, 7a, 77 i 81 a k.p.a., poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść strony skarżącej, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego;
8. naruszenie art. 80 k.p.a., poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że strona skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym.
W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że wierzyciel w tytule wykonawczym, wskazując podstawę prawną określenia wymagalności obowiązku, odwołał się do Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych, który wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 został uznany za niezgodny z Konstytucją.
Strona skarżąca wskazała, że obowiązek określony przez wierzyciela w upomnieniu, jak i tytule wykonawczym wzywa ją do wykonania szczepień, które nie istniały zarówno w Programie Szczepień Ochronnych, jak i obecnie w Harmonogramie Szczepień, stanowiącym załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Nie istnieją w tym akcie prawnym szczepienia W powyższym akcie prawnym nie istnieją takie szczepienia poliomyelitis, Haemophilus influenzae, streptococcus pneumoniae, czy świnka. Są to odpowiednio szczepienia zdefiniowane jako ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), inwazyjne zakażenia Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, nagminne zapalenie przyusznic (świnka).
Odnosząc się do podstawy faktycznej określenia wymagalności obowiązku strona skarżąca podniosła, że wymagalność tę może określić jedynie lekarz. Obowiązek został przez stronę w całości wykonany, jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, co wynika bezpośrednio z przedłożonej do akt sprawy dokumentacji medycznej małoletniej. Podczas lekarskiego badania kwalifikacyjnego, które miało miejsce 27 maja 2024 r., u małoletniej nie zostały wykluczone przeciwskazania do obowiązkowych szczepień ochronnych, o których mowa w karcie charakterystyki produktu leczniczego.
Zdaniem strony skarżącej wskazana przez wierzyciela podstawa prawna obowiązku jest niepełna. Ponadto w sprawie doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności, gdyż uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie odnosi się do zarzutów złożonych przez stronę skarżącą.
Jednocześnie strona podniosła zarzut braku uprzedniego doręczenia upomnienia. Wskazała, że doręczone upomnienie, o którym mowa w przepisach wzywa do rozpoczęcia wykonania nieistniejących szczepień ochronnych. Wykonanie tego obowiązku jest z definicji niemożliwe. Ponadto upomnienie nie zawiera wezwania do wykonania obowiązku w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania z zagrożeniem skierowania sp0rawy na drogę postępowania egzekucyjnego.
Dalej strona skarżąca wyjaśniła, że nigdy nie kwestionowała obowiązku szczepień, jednakże ograniczenie podstawy prawnej obowiązku do art. 5 u.z.z.z.ch.z uznać należy za niewystarczające. Istotnym uchybieniem jest brak wskazania w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji, do czego organ się nie odniósł. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie spełnia wymogów określonych w k.p.a.
Strona skarżąca podkreśliła, że jedną z podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego jest stwierdzenie, że egzekwowany obowiązek wobec konkretnej osoby istnieje i jest wymagalny. Badanie to winno obejmować dzień wystawienia upomnienia, które bezpośrednio poprzedza wszczęcie egzekucji administracyjnej, a przede wszystkim dzień wystawienia tytułu wykonawczego, czyli 26 sierpnia 2024 r. Na chwilę tę obowiązek nie jest wymagalny ani wykonalny. Wprawdzie schemat szczepień ochronnych wynika z rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, jednakże konkretyzacja terminu należy każdorazowo do lekarza, który przeprowadza lekarskie badanie kwalifikacyjne. W aktach sprawy brak jest dowodu na pozytywną kwalifikację dziecka do obowiązkowych szczepień ochronnych, mimo istnienia i przedstawienia organom dowodu na wypełnienie przez stronę skarżącą obowiązku.
W ocenie skarżącej, zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że postępowanie zainicjowane wystawionym upomnieniem obarczone jest rażącymi błędami, a obowiązek którego wykonania domaga się wierzyciel został przez stronę wykonany jeszcze przed wszczęciem postępowania, natomiast zarówno ustawowa procedura wykonywania szczepień, jak i prowadzone przez organy w sprawie postępowanie jest obarczone licznymi brakami, które w efekcie skutkują brakiem wymagalności obowiązku, jak też świadczą o bezprzedmiotowości prowadzonego względem strony skarżącej postępowania.
W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Gdańsku wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem oceny Sądu było postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 26 listopada 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji z dnia 28 października 2024 r. w przedmiocie oddalenia zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b (art.33 § 2 u.p.e.a.).
Przepis art. art. 33 § 4 u.p.e.a. stanowi, że zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. Zarzuty zgłaszane są organowi egzekucyjnemu i do tego organu należy ostateczne rozstrzygnięcie o zasadności bądź bezzasadności czy też niedopuszczalności zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej są sformalizowanym środkiem prawnym, a ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do rozpoznania sprawy i wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Zarzuty te można składać tylko z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 33 u.p.e.a. Postępowanie w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym może toczyć się jedynie w ramach nakreślonych przez zgłaszającego zarzuty. Podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny właściwy do rozpoznania tego środka prawnego.
W niniejszej sprawie, strona skarżąca wniosła zarzuty związane
z prowadzeniem przez Wojewodę Pomorskiego postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym nr [...] wystawionym w dniu 26 sierpnia 2024 r., a dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym - poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Strona skarżąca podniosła zarzuty: braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny - zarzut określony w art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a., określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa tj. art. 17 ust. 2 i ust. 4 u.z.z.z.ch.z., braku doręczenia wymaganego prawem upomnienia ze wskazaniem prawidłowej podstawy prawnej wykonania obowiązku szczepienia - zarzut określony w art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a., naruszenie przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a poprzez przystąpienie do egzekucji podczas gdy tytuł wykonawczy nie spełnienia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. z uwagi na niewłaściwe podanie przez wierzyciela podstawy prawnej obowiązku o charakterze niepieniężnym, skutkujące pominięciem art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz brak wskazania przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji.
Odnosząc się do ostatniego z podniesionych zarzutów należy wskazać, że w obecnym stanie prawnym okoliczność, czy tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 u.p.e.a. kontroluje organ egzekucyjny i w przypadku stwierdzenia, że wymogi te nie zostały spełnione, nie przystępuje do egzekucji zawiadamiając o tym wierzyciela (art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a.).
Wskazać należy, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ulegały zmianom na mocy ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553) i ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019 r. poz. 2070). Zmiany te weszły w życie w dniu 20 lutego 2021 r. Postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało zatem wszczęte pod rządami ustawy egzekucyjnej w nowym, zmienionym brzmieniu.
W przepisie art. 33 § 2 u.p.e.a. brak jest obecnie przesłanki niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Zarzut "niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a." możliwy był do podniesienia w poprzednim stanie prawnym, zarzuty były bowiem rozpoznawane przez organ egzekucyjny (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w brzmieniu przed zmianami).
W sprawie nie było zatem podstawy do merytorycznego rozpoznania zarzutu dotyczącego przystąpienia przez organ egzekucyjny do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, który, w ocenie strony skarżącej, nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.
Wierzyciel nie jest zobligowany do ustosunkowania się do treści zarzutów, które nie wypełniają dyspozycji z art. 33 § 2 u.p.e.a. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ. W sytuacji, gdy z normy art. 33 § 2 u.p.e.a. wynika wyraźnie, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów, o których mowa w art. 27 u.p.e.a., nie może być podstawą prawną wniesienia zarzutu, zarzut ten nie mógł podlegać uwzględnieniu. Organy drugiej instancji zbędnie dokonał oceny prawidłowości tytułu wykonawczego, uznając go za bezzasadny. Wadliwość ta nie miała jednak wpływu na wynik sprawy, uwzględnienie podniesionego zarzutu nie było bowiem możliwe.
W związku z powyższym, podniesiony w tym zakresie zarzut w postępowaniu egzekucyjnym jak i zarzuty skargi należało ocenić jako bezzasadne.
Odnosząc się do zarzutu strony skarżącej dotyczącego braku doręczenia upomnienia wskazać należy, że zarzut ten nie jest uzasadniony i słusznie organ odwoławczy podzielił w tym zakresie stanowisko organu pierwszej instancji.
Strona skarżąca w zarzutach podniosła wadliwość upomnienia polegającą na wadliwym określeniu obowiązku, nie precyzując na czym polega ta wadliwość. W odwołaniu strona skarżąca wskazała, że nie kwestionuje doręczenia upomnienia, jednak treść obowiązku zawartego w upomnieniu jest odmienna od treści wskazanej w tytule wykonawczym, a wymagalność obowiązku może określić jedynie lekarz. Dopiero w skardze strona skarżąca podniosła okoliczność odmiennej nazwy szczepień w rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych i upomnieniu. W związku z tym organy nie ustosunkowały się do tej kwestii.
Strona skarżąca podniosła, że obowiązek określony przez wierzyciela w upomnieniu, jak i tytule wykonawczym wzywa stronę skarżącą do wykonania szczepień, które nie istniały zarówno w Programie Szczepień Ochronnych, jak i obecnie w Harmonogramie Szczepień, stanowiącym załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Strona skarżąca wskazała, że w powyższym akcie prawnym nie istnieją takie szczepienia jak poliomyelitis, Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae, czy świnka. Są to odpowiednio szczepienia zdefiniowane jako ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), inwazyjne zakażenia Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, nagminne zapalenie przyusznic (świnka). Zarzut taki nie został sformułowany w zarzutach zatem nie podlegał ocenie organów. Niezależnie od powyższego, wskazać należy, że nazwy zastosowane przez organ są powszechnie używane jako skrótowe określenia chorób i ich tożsamość z chorobami wymienionymi w rozporządzaniu nie budzi żadnych wątpliwości.
Podobnie wskazany w skardze brak w upomnieniu zagrożenia skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego nie został podniesiony we wniesionych zarzutach. Także kwestia wezwania strony w upomnieniu do niezwłocznego rozpoczęcia wykonywania szczepień ochronnych zamiast do zaszczepienia dziecka, jak to wynika z tytułu wykonawczego, nie została wyartykułowana w zarzutach ani odwołaniu lecz dopiero w skardze. Organ rozpoznaje zaś sprawę w granicach podniesionych zarzutów, w tym także ich podstawy faktycznej. Strona skarżąca nie może zatem w skardze skutecznie zarzucać organowi braku ustosunkowania się do tej kwestii.
Niezależnie od powyższego, wskazać należy, że organ w upomnieniu wezwał stronę skarżącą do niezwłocznego wykonania obowiązku, wskazując na wszczęcie postępowania egzekucyjnego w razie jego niewykonania. Pominięcie terminu 7-dniowego i zastąpienie go terminem niezwłocznym nie było prawidłowe, niemniej wadliwość ta nie mogła wywołać żadnych negatywnych skutków dla strony skarżącej, która miała świadomość obowiązku wykonania szczepienia i wszczęcia egzekucji w razie niezwłocznego niespełnienia obowiązku. Wskazać należy, że zapis w upomnieniu o wezwaniu do rozpoczęcia wykonywania szczepień ochronnych zamiast do zaszczepienia dziecka, nie ma istotnego znaczenia dla oceny prawidłowości i skuteczności upomnienia. Oczywistym jest bowiem, że taka treść upomnienia miała na celu spowodowanie zaszczepienia dziecka.
Organy słusznie oceniły jako niezasadne zarzuty strony skarżącej zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia dziecka.
Odnosząc się do kwestii wykonania badania kwalifikacyjnego i wykluczenia przeciwskazań do szczepienia wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.z,ch.z. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.ch.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.ch.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch.z.). Z treści art. 17 ust. 3 i 4 u.z.z.z.ch.z. wynika, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Podkreślić przy tym należy, że treści wskazanych przepisów nie można interpretować w ten sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań są przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazano, że poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch.z., jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Natomiast niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA: z dnia 21 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 3322/17 i II OSK 43/18, z dnia 18 stycznia 2022 r. sygn. akt II OSK 459/19).
Brak wykluczenia przeciwskazań do szczepienia nie świadczy o niewymagalności obowiązku zaszczepienia dziecka. Wykluczyć przeciwskazania do szczepienia może jedynie lekarz w trakcie badania kwalifikacyjnego do szczepienia. Stanowisko organu w tym zakresie jest słuszne. Strona musi zatem stawić się na szczepienie i w czasie badania rozstrzygana jest przez lekarza kwestia przeciwwskazań na podstawie wiedzy medycznej. Organ kwestii tej nie może oceniać z uwagi na brak kompetencji w tym zakresie.
Przenosząc poczynione rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia potwierdzającego przeprowadzenie w dniu 27 maja 2024 r. lekarskiego badania kwalifikacyjnego, jednoznacznie wynika, że lekarz przeprowadzający badanie stwierdził brak przeciwskazań do przeprowadzenia szczepienia. Pacjent (rodzic) odmówił podpisania dokumentu. Ponadto w aktach sprawy znajduje się dokument potwierdzający odbycie w dniu 28 maja 2024 r. konsultacji pediatrycznej w gabinecie dzieci zdrowych, w którym wskazano, że pacjent (rodzic) odmówił szczepienia z powodu niewykluczenia przeciwskazań zapisanych przez producenta preparatu, odmówił również podpisania kwalifikacji.
Sąd zauważa przy tym, że analiza akt sprawy wskazuje, że strona skarżąca dysponuje wiedzą, jakie obowiązki na niej, jako rodzicu, ciążą oraz w jaki sposób ma je wykonać. Strona skarżąca była wielokrotnie wzywana do dobrowolnego (i nie tylko) wykonania obowiązku, pouczana o prawnych aspektach sprawy, jak i zasadności szczepień jako takich. Brała również aktywnie udział w sprawie jeszcze przed wszczęciem samego postępowania egzekucyjnego polemizując ze stanowiskiem organu. Niezrealizowanie obowiązku nie wynika więc z ewentualnych błędów po stronie organu, lecz z postawy samej strony skarżącej, która podnosząc zarzuty wskazujące na wadliwości proceduralne zdaje się dążyć do obstrukcji i zwiększenia szansy na uniknięcie wykonania ustawowego obowiązku lub poniesienia konsekwencji związanych z jego niewykonaniem. W okolicznościach sprawy nie budzi wątpliwości, że strona skarżąca nie dostarczyła na żadnych etapie postępowania dowodu potwierdzającego wykonanie ciążącego na niej obowiązku, nie przedłożyła również zaświadczenia potwierdzającego istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych u córki.
W świetle powyższego, brak jest podstaw do kwestionowania istnienia oraz wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym w powyższym zakresie, a także stanowiska wierzyciela wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu.
Strona skarżąca zarzucała określenie obowiązku na podstawie Komunikatu GIS w Sprawie Programu Szczepień Ochronnych. W wyroku z dnia 9 maja 2023 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 81/19, orzekł, że: I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej." Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.
W wyniku wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, wydane zostało na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy, rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. Rozporządzenie to określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia. Obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch.z., skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności. Obowiązek strony skarżącej wynika z tego rozporządzenia.
Powołane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.
W wystawionym w dniu 26 sierpnia 2024 r. tytule wykonawczym wskazano na brakujące szczepienia ochronne u córki strony skarżącej.
Wskazane w tytule wykonawczym szczepienia zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia.
Jak wskazano powyżej, w rozporządzeniu określone zostały grupy osób, które ze względu na wiek lub inne okoliczności, obowiązane są do poddawania się szczepieniom ochronnym.
W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Zgodnie z powołanym przepisem, następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek:
1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia - szczepieniom przeciw gruźlicy,
2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi,
3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia - szczepieniom przeciw: a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae,
4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),
5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce,
6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia - szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy,
7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Zatem w dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule szczepienia były w stosunku do dziecka strony skarżącej obowiązkowe i wymagalne. W okolicznościach niniejszej sprawy nie jest kwestionowana ustalona przez organy w toku postępowania okoliczność, że córka strony skarżącej nie została zaszczepiona wymienionymi w tytule wykonawczym szczepionkami, pomimo że terminy podania poszczególnych dawek szczepionek już upłynęły, co potwierdza treść załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. W tej sytuacji stwierdzić należy, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom stał się wymagalny.
W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie ulega wątpliwości, że obowiązek strony skarżącej poddania małoletniej szczepieniom ochronnym istnieje i jest wymagalny. Obowiązek ten nie został wykonany do dnia wniesienia skargi, co wynika z treści skargi i akt sprawy. Dokumenty zgromadzone w sprawie jednoznacznie wskazują, że strona skarżąca uchyla się od realizacji wymagalnego obowiązku poddania małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Niewykonanie obowiązku stanowiło podstawę do wszczęcia egzekucji administracyjnej.
Organy prawidłowo oceniły jako bezzasadny zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i ust. 4 u.z.z.z.ch.z., poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym. Obowiązek zaszczepienia dziecka obejmuje stawienie się z dzieckiem na szczepienie i poddanie dziecka szczepieniu w razie braku medycznych przeciwwskazań. Obowiązek zaszczepienia dziecka z mocy prawa poprzedzony jest badaniem kwalifikacyjnym i związanym z nim konsekwencjami. Procedura poprzedzająca szczepienie jest elementem wstępnym a nie istotą obowiązku i kwestia wykluczenia przeciwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym nie musi być w tytule wykonawczym powołana. Jak już wyżej wskazano, wykluczenie przeciwskazań do szczepienia odbywa się w trakcie badania kwalifikacyjnego do szczepienia. Strona musi stawić się na szczepienie i w czasie badania na podstawie wiedzy medycznej rozstrzygana jest przez lekarza kwestia przeciwwskazań do szczepienia.
Wbrew zarzutom postawionym w skardze, w niniejszej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, 7a, art. 15, art. 77, art. 80, art. 81a, art. 107 § 3, art. 124 § 2 i art. 144 k.p.a. W sprawie nie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do treści norm prawnych lub co do stanu faktycznego. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień, a organ odwoławczy w niezbędnym zakresie ustosunkował się do zarzutów zażalenia.
Należy zaznaczyć, że obowiązujące przepisy prawa nakładają na rodziców obowiązek poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu oraz szczepieniu ochronnemu. Strona skarżąca, jako rodzic, nie wywiązała się z tego obowiązku i jednocześnie nie przedstawiła lekarskich przeciwwskazań stwierdzających konieczność długotrwałego odroczenia szczepień dziecka. Wskutek tego dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko chorobom zakaźnym wymienionym w rozporządzeniu. Obowiązek poddania się szczepieniom wynika wprost z ustawy, a więc zgoda szczepionego, bądź jego przedstawiciela ustawowego, jest zbędna, a poddanie się szczepieniu jest spełnieniem obowiązku ustawowego. Jak stanowi art. 95 § 3 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. W realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny i poddawali dziecko szczepieniom ochronnym, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch.z., by jednocześnie chronić prawa dziecka, których ochronę przewidziano w art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2017 r. sygn. akt II GSK 3542/15).
W ocenie Sądu, organy administracji słusznie uznały, że zarzuty podniesione przez stronę skarżącą nie zasługują na uwzględnienie. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło