III SA/Gd 436/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 25 listopada 2020 r. nr (...) Wójt Gminy (...), po rozpatrzeniu wniosku złożonego w dniu 19 października 2020 r., odmówił I.K. (dalej także jako "wnioskodawczyni" albo "skarżąca") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem R. K. (ur. 10 maja 1952 r.). W podstawie prawnej decyzji organ pierwszej instancji wskazał m.in. art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej powoływanej w skrócie jako "u.ś.r"). W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem. Mąż wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 5 lutego 2019 r. Sama wnioskodawczyni legitymuje się z kolei orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 15 lutego 2017 r. Od dnia 1 stycznia 2012 r. wnioskodawczyni nie jest nigdzie zatrudniona. Nie jest nadto uprawniona do świadczeń emerytalno – rentowych. Dzieci męża i wnioskodawczyni z uwagi na zatrudnienie nie są w stanie opiekować się niepełnosprawnym ojcem. Organ pierwszej instancji podniósł dalej, że w trakcie wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni wskazała, że nie zrezygnowała z pracy aby opiekować się mężem. Wskazała, że w ramach czynności opiekuńczych pomaga mężowi przy kąpieli, podawaniu leków i podawaniu posiłków. Nadtop pomaga mężowi w zakładaniu podkolanówek uciskowych. W ocenie organu pierwszej instancji żądane świadczenie nie może być wnioskodawczyni przyznane. Pomoc świadczona przez żonę w stosunku do męża jest rzeczą naturalną i nie stanowi podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Co ważne, również dzieci mają obiektywną możliwość sprawowania opieki nad ojcem. Organ podniósł również, że w sprawie nie zachodzi związek pomiędzy faktem niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Wnioskodawczyni od dnia 1 stycznia 2012 r. nie jest zatrudniona, a niepełnosprawność męża powstała 1 czerwca 2018 r. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być zaś traktowane jako dodatkowe źródło dochodu rodziny i osoby, która aktualnie nie posiada zatrudnienia. Świadczenie to ma stanowić rekompensatę za utratę dochodu wynikającego z konieczności sprawowania osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną. W odwołaniu od powyższej decyzji I.K. reprezentowana przez pełnomocnika wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, to jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie ze złożonym wnioskiem. Wydanej decyzji wnioskodawczyni zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez wnioskodawczynię pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki określonej w tym przepisie; - błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 wyżej wskazanej ustawy stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy przepis ten nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) decyzją z dnia 9 kwietnia 2021 r. nr (...) utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, argumentację zaprezentowaną przez organ pierwszej instancji jak i zarzuty podniesione w odwołaniu. Zdaniem Kolegium małżonek osoby wymagającej opieki jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Małżonek należy bowiem do kręgu osób obciążonych powinnością noszącą cechy obowiązku alimentacyjnego, co łączy się z prawem ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Błędne stanowisko organu pierwszej instancji w tym zakresie nie zmienia jednakże ogólnej oceny realiów sprawy. W ocenie Kolegium żądane świadczenie nie mogło być wnioskodawczyni przyznane. Organ odwoławczy podniósł, że zakres obowiązków i czynności jakie każdego dnia wykonuje wnioskodawczyni względem niepełnosprawnego męża celem zapewnienia mu opieki nie wyklucza jednoznacznie możliwości podjęcia zatrudnienia. Art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi bowiem o rezygnacji bądź niepodejmowaniu pracy zawodowej na rzecz konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym opieki stałej. W realiach sprawy ustalono, że zakres jak i wymiar codziennej opieki nad mężem nie ma charakteru opieki stałej i długotrwałej a osoba wymagająca opieki jest na tyle samodzielna w czynnościach dnia codziennego, że jest w stanie pozostać w domu sama podczas nieobecności opiekuna co najmniej przez kilka godzin. Z poczynionych już po wniesieniu odwołania dodatkowych ustaleń wynika, że opieka nad mężem zajmuje wnioskodawczyni każdego dnia od dwóch do trzech godzin. Mąż wnioskodawczyni jest osobą sprawną intelektualnie z ograniczeniami ruchowymi. W domu porusza się o lasce lub opierając się o meble. Samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie zażywa leki i załatwia potrzeby fizjologiczne. W dalszym ciągu jest aktywnym kierowcą. Na zakupy oraz do lekarza udaje się swoim autem, gdyż małżonka nie posiada prawa jazdy. W świetle powyższych okoliczności należało uznać, że opieka wnioskodawczyni nad mężem nie jest opieką sprawowaną w sposób stały bądź długotrwały. Stopień samodzielnego i zaradności męża wnioskodawczyni wynikający z jego stanu zdrowia oznacza, że mąż jest w stanie przez dłuższy czas sam pozostać w domu. Powyższe pozwala więc na przyjęcie założenia, wedle którego zakres opieki jaką wnioskodawczyni otacza niepełnosprawnego męża nie jest na tyle absorbujący by jednoznacznie wykluczyć możliwość podjęcia przez wnioskodawczynię pracy zawodowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W tej sytuacji nie można w ocenie organu odwoławczego mówić o ścisłym i bezpośrednim związku pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnemu w stopniu znacznym mężowi opieki adekwatnej do jego stanu zdrowia. Tym samym w sprawie nie zachodzi podstawowa przesłanka określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzasadniająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze na wyżej wskazaną decyzję organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku I.K. reprezentowana przez pełnomocnika wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, względnie o uchylenie wydanych decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem nie wypełnia przesłanki określonej w tej regulacji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021, poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd bada zaskarżone orzeczenie (w realiach niniejszej sprawy decyzję administracyjną) pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Przedmiotem oceny Sądu skarżąca uczyniła decyzję organu odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Wskazać w tym miejscu należy, że w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie Sądu zestawiając okoliczności faktyczne rozpatrywanej sprawy ze wskazaną regulacją prawną organy orzekające prawidłowo uznały, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jej niepodejmowania w związku ze sprawowaniem opieki. Z materiału dowodowego sprawy w żaden sposób nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawnym mężem sprawowana przez skarżącą wykluczała podjęcia przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia. W postępowaniu ustalono bezsprzecznie, że mąż skarżącej wykonuje określone czynności samodzielnie, w tym samodzielnie prowadzi samochód osobowy. Z dodatkowych ustaleń poczynionych w toku postępowania odwoławczego wynika, że opieka nad R.K. zajmuje wnioskodawczyni każdego dnia od dwóch do trzech godzin. Mąż wnioskodawczyni jest osobą sprawną intelektualnie z ograniczeniami ruchowymi. W domu porusza się o lasce lub opierając się o meble. Samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie zażywa leki i załatwia potrzeby fizjologiczne. Czynności skarżącej związane z opieką nad mężem nie są, jak zasadnie uznał organ odwoławczy, czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia. Skarżąca pomimo posiadania umiarkowanego stopnia niepełnosprawności może bowiem podjąć zatrudnienie lub pracę zarobkową w zakładzie pracy chronionej, co wynika wprost z wydanego względem skarżącej orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Należy mieć nadto na uwadze, że czynności składające się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego to zbiór czynności, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z ustaleń poczynionych przez organy bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Nie kwestionując złego stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności wsparcia męża przez skarżącą (do czego skarżąca jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), należy podkreślić za organami, które nie negują faktu należytego sprawowania opieki przez skarżącą, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd wskazuje, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Należy nadto zauważyć, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z powyższych przepisów wynika zatem, że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Warunek całodobowej opieki jest bowiem związany w sposób konieczny z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, a więc z takimi osobami, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). W realiach sprawy sytuacja taka nie ma miejsca. W ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad mężem a rezygnacją przez nią z podjęcia zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia nie istnieje taki związek. Pomimo tego, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że mąż skarżącej posiada znaczny stopień niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P.G. z dnia 5 lutego 2019 r. nr (...) wydane na stałe) nie sposób jednak przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się mężem, rzeczywiście nie mogła, na tle stwierdzonej w wywiadzie środowiskowym częściowej samodzielności męża, podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem i kwestii związanych z jego stanem i możliwością samodzielnego funkcjonowania w określonych sferach życia. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera w pełni wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Uznawszy zatem zarzut podniesiony w skardze za niezasadny, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku. Wyrok w sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.