III SA/Gd 475/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 4 sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie zatrzymania prawa jazdy postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 26 listopada 2011 r. W. G. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiada majątku w postaci nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów o wartości przekraczającej 3 000 euro, źródłem jego dochodu są prace dorywcze, za które uzyskuje miesięcznie około 1 000 zł brutto. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie ma stałego miejsca zamieszkania, zaś jego średnie miesięczne wynagrodzenie w skali roku wynosi 950 zł netto. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 2 grudnia 2011 r. (doręczonym w dniu 7 grudnia 2011 r.) skarżący zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: odpisów złożonych przez niego zeznań podatkowych za 2010 r., bądź odpisów imiennych informacji o wysokości osiągniętego dochodu lub rocznego obliczenia podatku za ten rok; zaświadczenia od pracodawców (zleceniodawców) o wysokości średniego wynagrodzenia brutto/netto za okres ostatnich trzech miesięcy; wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych, maklerskich (i innych na których gromadzone są środki pieniężne), obrazujących historię i salda tych rachunków, w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; kopii dokumentów obrazujących miesięczną wysokość ponoszonych kosztów utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz oraz innych); oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego bądź małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał kopię zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego, z którego wynika, że w zeznaniu podatkowym za 2010 r. zadeklarował on dochód pomniejszony o składki na ubezpieczenia społeczne oraz o podatek dochodowy (bez pomniejszenia o składkę na ubezpieczenie zdrowotne) w wysokości 20 810 zł. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 11 grudnia 2011 r. podał m.in.,że nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości, rachunków bankowych, maklerskich (i innych, na których gromadzone są środki pieniężne). Ponadto nie ma stałej pracy i utrzymuje się z zajęć dorywczych. Wnioskodawca mieszka w wynajmowanych lokalach, płacąc miesięczny czynsz w wysokości 600 zł. Dodatkowo uiszcza alimenty na dziecko w kwocie 517 zł. Niezależnie od tego ponosi koszty wyżywienia oraz zakupu środków higieny. Dokonując oceny zasadności wniosku skarżącego, w pierwszej kolejności podkreślić należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy powinno nastąpić na podstawie oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, które to powinny być przedstawione we wniosku lub wynikać z dokumentów, do przedłożenia których strona została zobowiązana w wezwaniu. Analiza przedłożonego materiału dowodowego, że jest on niepełny i nie usunął wszelkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej wnioskodawcy. Pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca nie przedłożył bowiem zaświadczenia od pracodawców bądź zleceniodawców o wysokości średniego wynagrodzenia brutto/netto za okres ostatnich trzech miesięcy. Nie wiadomo zatem, jaka jest aktualnie wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz ich źródło. Skarżący nie przedstawił również dokumentów obrazujących miesięczną wysokość ponoszonych kosztów utrzymania. Ponadto powoływane przez wnioskodawcę okoliczności pozostają ze sobą w sprzeczności. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 11 grudnia 2011 r. podał on bowiem, że ponosi koszty wynajmu lokalu oraz uiszcza alimenty na rzecz dziecka w łącznej kwocie 1 117 zł, a "pozostałość pochłania koszt wyżywienia, środki higieny". Wnioskodawca w żaden sposób nie wyjaśnił jednak, z jakiego źródła finansuje te wydatki, skoro we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, pod rygorem odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy, że nie posiada oszczędności, a jego średni miesięczny dochód netto wynosi 950 zł. W związku z powyższym uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, gdyż nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd (referendarz) nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2010 r. sygn. akt II FZ 607/10, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.