III SA/Gd 477/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak ( spr. ) Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia 31 sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego M. P. kwotę 100 ( sto ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Burmistrz Miasta decyzją z dnia 19 lipca 2011 r., wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych orzekł o wymeldowaniu J. P. z dziećmi –K. P. i Z. P. - z pobytu stałego z lokalu nr [..] przy ul. [...] w R. Wniosek o wymeldowanie złożył właściciel lokalu M. P. wskazując, że żona z dziećmi nie mieszkają w miejscu zameldowania stałego od dwóch lat. W toku postępowania ustalono, że J. P. wraz z dziećmi nie mieszka w miejscu zameldowania stałego od około dwóch lat, mieszka natomiast w miejscowości Z. , w której zameldowana jest wraz z dziećmi na pobyt czasowy. Przedmiotowe mieszkanie jest wynajmowane. J. P. w toku postępowania wskazywała, że z miejsca zameldowania stałego wyprowadziła się wbrew swojej woli do niewykończonego budynku w Z. , obecnie jest w trakcie sprawy rozwodowej, chciałaby powrócić do mieszkania w R., bo zamieszkiwanie z mężem jest bardzo trudne, a po urlopie wychowawczym zamierza powrócić do pracy w R. Mąż nie chciał jej w Z. zameldować, wobec czego na pobyt czasowy w tej miejscowości została zameldowana decyzją Wójta Gminy z dnia 6 czerwca 2011 r. Organ stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodzi, iż J. P. nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, twierdzenie o opuszczeniu lokalu nie z własnej woli nie zostało wykazane, wobec czego spełnione zostały przesłanki do wymeldowania z miejsca pobytu stałego określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Odwołanie od tej decyzji złożyła J. P. twierdząc, że została oszukana przez męża, w przedmiotowym lokalu pozostały jej rzeczy i meble oraz że nie miała możliwości powrotu czy zamieszkania. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda decyzją z dnia 31 sierpnia 2011 r. nr [...] uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i orzekł o odmowie wymeldowania wskazanych osób. Organ odwoławczy uzupełnił postępowanie o potwierdzenie zameldowania J. P. wraz z małoletnimi dziećmi, z którego wynika, że na pobyt czasowy w Z. są oni zameldowani od 28 kwietnia 2011 do 31 grudnia 2015 r. Organ stwierdził, że J. P. wraz dziećmi nie mieszka w miejscu pobytu stałego ze względów rodzinnych i czasowo przeniosła swoje centrum życiowe w inne miejsce. Jak sama wskazała opuszczenie spornego lokalu nie było dobrowolne - związane było z koniecznością wynajęcia lokalu w celu zdobycia pieniędzy na wykończenie domu. Z uwagi na trwającą sprawę rozwodową chciałaby powrócić do miejsca pobytu stałego. M. P. potwierdził, że małżonkowie są w trakcie sprawy rozwodowej oraz wskazał, że żona ma klucze od przedmiotowego mieszkania. Organ odwoławczy stwierdził, że J. P. ma zamiar powrotu do miejsca pobytu stałego, a że dopełniła obowiązku zameldowania na pobyt czasowy należy przyjąć, że nie zaistniały przesłanki do wymeldowania z miejsca pobytu stałego. Pobyt czasowy został wymuszony względami rodzinnymi, a w uzasadnieniu decyzji Wójta Gminy potwierdzono zasadność dokonania zameldowania na pobyt czasowy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym w czasie trwania zameldowania na pobyt czasowy nie można kwestionować czasowego charakteru tego pobytu i przyjąć, że miejsce zameldowania na pobyt czasowy jest nowym miejscem pobytu stałego. W tej sytuacji wymienione osoby nie opuściły przedmiotowego lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. M. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Wojewody, domagając się jej uchylenia. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wskazując, że decyzja została wydana w oparciu o błędne ustalenia faktyczne z pominięciem istotnych okoliczności sprawy. Organ błędnie przyjął, że wyprowadzenie się J. P. z dziećmi nastąpiło nie dobrowolnie i wynikało jedynie z przymusowej sytuacji rodzinnej. Wyprowadzenie się J. P. z miejsca pobytu stałego i przeniesienie się ze skarżącym do domu w Z. było dobrowolne i uzgodnione, a zaplanowane w chwili podjęcia decyzji o budowie domu. Mieszkanie w R. nie zapewniało odpowiednich warunków - jego powierzchnia to ok. 30 m2. Nieprawdziwe zatem są twierdzenia organu odwoławczego, że strona była zmuszona opuścić lokal z przyczyn rodzinnych - jedynym motywem przeprowadzki była chęć poprawy warunków mieszkaniowych. J. P. nie posiadała w przedmiotowym lokalu żadnych elementów wyposażenia, które musiałaby ze sobą zabierać w czasie wyprowadzki, gdyż lokal ten był już uprzednio w pełni wyposażony przez skarżącego. Nie była ona też zmuszona do wyprowadzki ze względów rodzinnych , co można zrozumieć jako działanie wymuszone przez skarżącego i motywowane wywarciem określonej presji. Dopiero konflikt małżeński oraz wytoczenie powództwa o rozwód spowodowało, że zapragnęła powrócić do mieszkania w R. Okoliczność ta jest istotna, bowiem oceniając przymusowość lub dobrowolność opuszczenia miejsca pobytu należy uwzględniać okoliczności z daty opuszczenia lokalu, a nie okoliczności, które zaistniały w czasie późniejszym. Deklarowana później wola powrotu do miejsca zameldowania stałego nie przekreśla dobrowolności wcześniejszej przeprowadzki. Skarżący wskazał na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące wykładni art. 15 ust. 2 ustawy prawo o ewidencji ludności i dowodach osobistych stwierdzając, że skoro brak jest przesłanek do uznania, że do opuszczenia lokalu przez J. P. z dziećmi doszło w wyniku przymusu fizycznego lub psychicznego bądź też faktycznego uniemożliwiania dostępu, a ponadto, mimo swych deklaracji , nie podjęła ona żadnych kroków by powrócić do przedmiotowego lokalu, nie można mówić o istnieniu przeszkód do dokonania wymeldowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna. Ustawowymi przesłankami wymeldowania było: opuszczenie miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Taki stan prawny wynikał z brzmienia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( t. j. Dz. U. z 2006, Nr 139, poz. 993 ze zm.), obowiązującej w chwili orzekania przez organy. Stanowił on, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że opuszczenie miejsca stałego pobytu musi mieć charakter dobrowolny w tym znaczeniu, że nie może być wynikiem bezprawnego działania osób trzecich. Przyjęta przez sądy wykładnia miała na celu ochronę osób, które zostały zmuszone do opuszczenia miejsca pobytu stałego na skutek niezgodnych z prawem działań właścicieli czy współlokatorów. W sprawie niniejszej J. P. przesłuchana w charakterze strony zeznała, że pod koniec kwietnia 2009 r. całą rodziną wyprowadzili się "wbrew jej woli" z R. do niewykończonego ( poza jednym pokojem) budynku – z uwagi na, jak twierdził mąż – potrzebne pieniądze na wykończenie budynku w Z. Mieszkania nie opuściła dobrowolnie, bo trzeba było się szybko wyprowadzić, by je wynająć. Jest w trakcie rozwodu z mężem, zamieszkiwanie z nim jest bardzo trudne, wobec czego chętnie powróci do mieszkania w R., do którego obecnie nie może powrócić, bo jest wynajmowane. Z kolei w odwołaniu od decyzji J. P. stwierdziła, że "została oszukana przez męża". Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji przyjął za niesporny fakt nie zamieszkiwania J. P. z małoletnimi dziećmi w miejscu pobytu stałego ze względów rodzinnych i czasowe przeniesienie swojego centrum życiowego do Z. Deklarowany zamiar powrotu do miejsca pobytu stałego i zameldowanie na pobyt czasowy w Z. w ocenie organu odwoławczego uniemożliwia wymeldowanie jej i dzieci. Stanowisko to jest , w ocenie Sądu, wadliwe. Z zebranego w sprawie materiału wynika, że J. P. wraz z małoletnimi dziećmi od dwóch lat nie przebywa w miejscu pobytu stałego, z którego wyprowadziła się do nowo budowanego domu w Z. Rzekomy brak dobrowolności sprowadza się w istocie do przeprowadzenia się do nowo budowanego, niewykończonego w całości budynku i opuszczenia lokalu mieszkalnego o pow. 29,9 m2 ( dane z wypisu z umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i umowy sprzedaży ) w R. , który miał zostać wynajęty , a środki przeznaczone na dokończenie budowy domu. Takiego stanu faktycznego nie można uznać za przykład braku dobrowolności opuszczenia lokalu. Opuszczenie lokalu nie było wynikiem bezprawnego działania osób trzecich, a pewnego rodzaju wyborem, wynikającym z braku odpowiednich środków na dokończenie budowy. Nie sposób też przyjąć, że rodzina państwa P. przenosząc się do nowo budowanego domu w Z. opuszczała mieszkanie o pow. ok. 30m2 w R. tymczasowo, z zamiarem powrotu do tego mieszkania. Wynajęcie mieszkania należy odczytywać jako sposób na uzyskanie środków finansowych na dokończenie domu, w którym rodzina miała docelowo mieszkać. Organ nie wziął też pod uwagę faktu, że J. P. podjęła starania o zameldowanie na pobyt czasowy dopiero w kwietniu 2011 r., czyli ok. dwa lata od opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz że jej deklaracja chęci powrotu do lokalu w R. wiąże się z problemami małżeńskimi. Wobec powyższego dokonana przez organ odwoławczy ocena zebranego materiału dowodowego musi być uznana w okolicznościach niniejszej sprawy jako dowolna, wykraczająca poza granice swobodnej oceny dowodów, naruszająca art. 80 k.p.a. Wskazać też należy, że z decyzji Wójta Gminy z dnia 6 czerwca 2011 r., orzekającej o zameldowaniu J. P. z dziećmi na pobyt czasowy pod adresem Z. , ul. [...] , której kopia znajduje się w aktach administracyjnych wynika, że podstawą do wydania tej decyzji były m.in. zeznania J. P., w których wskazała, że w Z. zlokalizowała swe centrum życiowe, a dziecko uczęszcza do szkoły w P. W decyzji tej nie wskazano przesłanek przemawiających za zameldowaniem J. P. na pobyt czasowy, a nie stały. W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę organ, przed którym toczy się postępowanie o wymeldowanie z pobytu stałego osoby zameldowanej na pobyt czasowy trwający dłużej niż 3 miesiące może samodzielnie poczynić ustalenia odnośnie zameldowania takiej osoby na pobyt czasowy, jeżeli poweźmie wątpliwości co do prawidłowości takiego czasowego zameldowania. Ustalenie takie jest bowiem przesłanką rozstrzygnięcia w sprawie o wymeldowanie z pobytu stałego i dotyczy w istocie wyjaśnienia, czy rzeczywiście istnieją w sprawie dotyczącej meldunku stałego okoliczności świadczące o braku cechy trwałości opuszczenia przez taką osobę miejsca zameldowania na pobyt stały, co nie wpływa bezpośrednio na czynność materialno-techniczną lub decyzję o zameldowaniu na pobyt czasowy trwający dłużej niż 3 miesiące. Organ mający wątpliwości co do legalności czasowego zameldowania może również z urzędu zasygnalizować tę okoliczność właściwemu organowi administracji celem umożliwienia mu wszczęcia z urzędu stosownego postępowania w celu wyjaśnienia tych wątpliwości, co nie ma wpływu na tok postępowania o wymeldowanie z pobytu stałego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 22 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Ke 602/10 , publ. Centralna Baza NSA Orzeczeń i Informacji o Sprawach ). Podkreślenia wymaga , że ewidencja ludności służy jedynie rejestracji faktu pobytu danej osoby w konkretnym lokalu. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpatrzeniu odwołania organ odwoławczy będzie miał na uwadze powyższe wskazania jak również weźmie pod uwagę, że w dniu 1 stycznia 2012 r. weszła w życie ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności ( Dz. U. z 2010 r. , Nr 217, poz.1427 ze zm.).