III SA/Gd 521/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędzia NSA Anna Orłowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 25 stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia 25 stycznia 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 39 ust. 1-2, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 28 września 2015 r. nr [...], odmawiającą M. T. przyznania pomocy w postaci zasiłków celowych i specjalnych zasiłków celowych na żywność, obuwie, odzież, środki higieny, koszty telefoniczne, koszty przejazdów, gaz i energię elektryczną, koszty leczenia i leki. Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji uznał, że skarżąca nie prowadzi jednoosobowego gospodarstwa domowego. Dochód rodziny ustalony w myśl art. 8 ust. 3 ustawy wyniósł 2552,20 zł i w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekroczył kryterium dochodowe. Poza tym rodzina otrzymała w grudniu 2014 r. wypłatę zaległego świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 32.487 zł, jak również zaległą pomoc rządową, posiada zatem środki finansowe mogące służyć zaspokojeniu potrzeb bytowych przez wiele miesięcy. Przekroczenie kryterium dochodowego powoduje, że pomoc w postaci zasiłków celowych nie jest należna, a rozpatrując sprawę pod kątem przyznania specjalnego zasiłku celowego organ I instancji uznał, że szczególnie uzasadniony przypadek, zezwalający na udzielenie pomocy finansowej w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego nie zachodzi. W rodzinie nie wystąpiły nagłe zdarzenia, a ponadto posiada ona zasoby pieniężne. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo ocenił, że skarżąca nie prowadzi odrębnego gospodarstwa domowego, nie jest osobą samotnie gospodarującą, tylko jest osobą pozostającą w rodzinie. Organ odwoławczy dokonał analizy pojęcia wspólnego gospodarowania wskazując, że nie chodzi jedynie o wspólne zamieszkiwanie, ale związane z tym zaspokajanie potrzeb życiowych, w tym wzajemną współpracę w załatwianiu codziennych spraw. Organ wskazał, że jest mu znana sytuacja życiowa strony, ponieważ K. T., ojciec skarżącej, nieprzerwanie od 1 listopada 2011 r., a M. T. od marca 2015r., ubiegają się o pomoc społeczną. M. T. nie posiada własnego dochodu. Mieszka z rodzicami i siostrą w trzypokojowym mieszkaniu stanowiącym własność rodziców. Nie ma swojego pokoju, nie posiada żadnych sprzętów gospodarstwa domowego. Rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. M. T. sprawuje opiekę nad matką, przygotowuje posiłki , sprząta, pierze – dla całej rodziny, rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń , robi zakupy, korzysta z magazynu odzieży. Oświadczenie ojca skarżącej i A. T., że nie będą łożyli na składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne na rzecz skarżącej nie stanowi o tym, że prowadzi ona odrębne gospodarstwo domowe, bowiem opłacanie składek nie jest utrzymaniem rodziny , a członkowie rodziny nie są do ich opłacania zobowiązani. Strona jest osobą pozostającą w rodzinie, a nie samotnie gospodarującą. W ocenie organu zmiana w sytuacji M. T., polegająca na rzekomym prowadzeniu przez nią odrębnego gospodarstwa domowego wynika nie z rzeczywistego stanu rzeczy, lecz z działań ojca wnioskodawczyni, próbującego uzyskać w ten sposób dostęp do kolejnych świadczeń z pomocy społecznej. Organ odwoławczy wskazał, że dochód czteroosobowej rodziny skarżącej wynosi 2552,20zł, co daje kwotę dochodu na jedną osobę w rodzinie w wysokości 638,05 zł - przekraczającą wysokość kryterium dochodowego - 456zł ( obecnie 514 zł). Zasiłek celowy, o jakim mowa w art. 39 ust.1 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany w przypadku nie przekroczenia kryterium dochodowego. Z uwagi na to, że dochód w rodzinie skarżącej kryterium dochodowe przekracza, zasiłki celowe nie mogły być skarżącej przyznane. Organ odwoławczy uznał również, że brak podstaw do przyznania skarżącej specjalnych zasiłków celowych, bowiem nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek , o jakim mowa w art. 42 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Rodzina skarżącej, na skutek wypłaty w ciągu czterech miesięcy zaległych wypłat w kwocie ponad 35 000 zł, jest w znacznie lepszej sytuacji, niż przeciętna rodzina objęta pomocą ośrodka. W rodzinach tych są także osoby niepełnosprawne. Nie prowadząc własnego gospodarstwa domowego strona nie jest zobowiązana do opłacania rachunków za media, bowiem te wystawiane są na jej rodziców. Rodzina może zaspokoić potrzeby bytowe przy pomocy środków będących w jej posiadaniu, korzystała też z pomocy rzeczowej – magazynów odzieży. Kwestia wydatków na leczenie skręconej nogi była już przedmiotem postępowania w sprawie udzielenia zasiłku celowego, a kosztów innych niż związane z leczeniem nogi skarżąca nie wykazała. Nie wykazała też konieczności ponoszenia wydatków na dojazd. Skarżąca nie pracuje i przebywa w domu , wobec czego żądanie takie nie ma uzasadnionych podstaw. Organ odwoławczy wskazał też, że w pierwszych czterech miesiącach 2015 r. ośrodek udzielił pomocy w formie zasiłku celowego i specjalnych zasiłków celowych 58 rodzinom w wysokości niecałych 100 zł na miesiąc, co nie pozwala na przyznawanie specjalnych zasiłków celowych osobom w rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe i dysponujących znacznymi zasobami finansowymi. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję organu odwoławczego wniosła M. T., zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, polegający na bezzasadnym przyjęciu, że skarżąca nie prowadzi odrębnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego oraz że nie znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie zasiłku celowego. Konsekwencją tego jest błędne ustalenie dochodu rodziny i uznanie, że przekracza on kryterium dochodowe, uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej. Skarżąca twierdziła, że sam fakt zamieszkiwania wspólnie z rodzicami nie uprawnia do zaliczenia konkretnej osoby w poczet członków danej rodziny. Podała, że sama musi zaspokajać swoje potrzeby, przeznaczając na to swój dochód. Nie istnieje element współpracy i wspólnego gospodarowania pomiędzy nią a jej krewnymi. Nie czerpie wspólnych korzyści z gospodarstwa domowego. Podniosła, że Kolegium przekroczyło granice uznania administracyjnego w związku ze wskazanymi błędami w ustaleniach faktycznych. Skarżąca nie ma możliwości zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb bytowych. W związku z tym, że nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, musi ponosić koszty wizyt lekarskich , dojazdów i wykupu leków. W jej ocenie nie wzięto pod uwagę zasady humanitaryzmu, pozbawiając osobę samodzielnie gospodarującą, schorowaną, pozbawioną dostępu do bezpłatnej opieki medycznej, zasiłku celowego na zaspokojenie podstawowych potrzeb każdego człowieka. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (jt. Dz.U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), zwanej dalej "ustawą." W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 powołanej ustawy przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielniania osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przepis art. 8 ustawy uzależnia możliwość przyznania prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od braku przekroczenia kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 39 ust.1 ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W sprawie niniejszej podstawą odmowy przyznania skarżącej zasiłków celowych było ustalenie przez organy, że doszło do przekroczenia kryterium dochodowego. Skarżąca kwestionowała natomiast ustalenie organów, że nie jest osobą samotnie gospodarującą, lecz pozostaje w rodzinie, w rozumieniu przepisów ustawy. Zdaniem Sądu stanowiska skarżącej podzielić nie można. Nie nosi znamion dowolności stanowisko organów, iż skarżąca nie prowadzi odrębnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego. Z przepisu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej wynika bowiem, że osoby spokrewnione ze sobą w myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowią "rodzinę" w rozumieniu ustawy, o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a także pozostają w związku faktycznym. W ocenie Sądu taka sytuacja występuje w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca mieszka z rodzicami i siostrą w trzypokojowym mieszkaniu, stanowiącym własność rodziców. Nie ma swojego pokoju ani własnych sprzętów gospodarstwa domowego. Skarżąca korzysta ze sprzętu gospodarstwa domowego, jaki znajduje się w mieszkaniu. Nie ma własnego dochodu. Cała rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. Wydatki mieszkaniowe są opłacane z dodatku mieszkaniowego i dochodów innych członków rodziny. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką, gotuje obiady, przygotowuje inne posiłki, sprząta mieszkanie, robi pranie wspólnie dla całej rodziny, a nie tylko dla siebie. Rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego. W tej sytuacji organ odwoławczy prawidłowo uznał deklarowane przez skarżącą prowadzenie przez nią jednoosobowego gospodarstwa domowego za niewiarygodne i nakierowane na chęć otrzymania dalszej pomocy. Za zasadnością uznania, że skarżąca prowadzi odrębne gospodarstwo domowe nie przemawia jej argumentacja , że członkowie rodziny nie będą finansować składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Składki te nie stanowią bowiem o utrzymaniu członka rodziny. Są związane tylko z tytułem do ubezpieczenia samej skarżącej, a nie z dochodem innych członków rodziny. Poza tym, niezależnie od zakresu wzajemnego wspierania się skarżącej i jej rodziny, o wspólnym gospodarowaniu, poza faktem wspólnego zamieszkiwania, świadczy chociażby sytuacja finansowa skarżącej, która nie osiąga własnego dochodu. Okoliczność ta rzutuje zatem na uznanie, że skarżąca - wbrew swoim twierdzeniom - cały czas pozostaje na utrzymaniu rodziców. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekraczał kwoty 456 zł ( od 1 października 2015 r. – 514 zł). Dochód czteroosobowej rodziny skarżącej, ustalony na podstawie art. 8 ust. 3 i 4 ustawy, wyniósł 2.552,20 zł. Składały się na niego renta socjalna A. T. w kwocie 643,02 zł, dwa zasiłki pielęgnacyjne na rzecz A. T. i I. T. - po 153 zł, świadczenie pielęgnacyjne otrzymywane przez K. T. w kwocie 1.200 zł , dodatek mieszkaniowy w kwocie 387,78 zł, dodatek energetyczny w kwocie 15,40 zł . Zatem dochód osoby w rodzinie skarżącej wyniósł 638,06 zł i przekraczał obowiązujące kryterium dochodowe, wynoszące 456 zł ( następnie 514 zł) na osobę w rodzinie. Nie budzi w tej sytuacji żadnych wątpliwości Sądu stanowisko organów obu instancji, które uznały, że z uwagi na osiąganie dochodu na osobę w rodzinie, przewyższającego wysokość kryterium dochodowego, zasiłki celowe nie mogły zostać skarżącej przyznane. Z kolei art. 41 pkt 1 ustawy stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Podkreślenia wymaga, że przywołany przepis ma zastosowanie w sytuacjach jedynie szczególnych. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 90/15 ( publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych), " "szczególnie uzasadniony przypadek" uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego z art. 41 u.p.s. ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Jest to o tyle istotne, że art. 41 u.p.s. nie może prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności)". Pogląd ten Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela. Stwierdzić należy, że organy prawidłowo oceniły, że sytuacja skarżącej nie może być uznana za przypadek szczególnie uzasadniony, w rozumieniu omawianego przepisu. W sytuacji skarżącej i jej rodziny nie doszło bowiem do żadnych zdarzeń, które można określić jako "szczególne". Skarżąca, domagając się różnego rodzaju pomocy związanej z codziennymi, bieżącymi potrzebami, uzasadnia je twierdzeniem, że prowadzi odrębne, jednoosobowe gospodarstwo domowe, a nie podlegając obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu musi ponadto ponosić koszty wizyt lekarskich, dojazdów i leków. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, że sprawa przyznania pomocy pieniężnej na koszty leczenia związane ze skręceniem nogi przez skarżącą została zakończona decyzją ostateczną SKO z dnia 25 stycznia 2016 r. nr [...] , wobec czego koszty leczenia i leków , o których mowa w wydanej obecnie decyzji, dotyczą innych kosztów leczenia i leków, a tych skarżąca nie wykazała, jak też nie wykazała potrzeby ponoszenia kosztów dojazdów. Należy podzielić też stanowisko organu odwoławczego, że skarżąca nie ma sama obowiązku opłacania rachunków za media, które wystawiane są na jej rodziców. Tak więc nawet wszystkich zgłaszanych przez skarżącą potrzeb nie można uznać za uzasadnione. Pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku należy traktować wąsko i odnosić do zaspokajania wyłącznie podstawowych potrzeb bytowych. Potrzeby zgłoszone przez skarżącą w większości nie należą do potrzeb bytowych, bez zaspokojenia których zagrożona byłaby jej egzystencja, a ich pokrycie ze środków publicznych nie ma uzasadnienia. Jak już wyżej wskazano, organy w sposób niewątpliwy ustaliły, że skarżąca nie prowadzi odrębnego gospodarstwa domowego. Jej sytuacja nie może być też w żadnej mierze uznana za sytuację szczególną – wiele osób bowiem ma problemy zdrowotne i w wielu rodzinach znajdują się osoby niepełnosprawne. Raz jeszcze należy podkreślić wyjątkowość okoliczności przyznawania świadczeń na specjalnych zasadach, przede wszystkim z tego względu, że osoby takie nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Dochód rodziny skarżącej przekracza kryterium dochodowe, a ponadto rodzina skarżącej parę miesięcy przed złożeniem przez nią wniosku o przedmiotowe zasiłki otrzymała wypłatę wysokiej kwoty pieniężnej , co stawia ją w znacznie lepszej sytuacji od wielu osób i rodzin, również ubiegających się o pomoc. Z akt sprawy nie wynika, by trudna sytuacja życiowa skarżącej była konsekwencją sytuacji nadzwyczajnych, odbiegających od sytuacji typowych, w jakich znajdują się inne osoby, spełniające kryterium dochodowe, których potrzeby korzystać winny z pierwszeństwa w zaspokojeniu. Okoliczności podane przez skarżącą nie noszą też cech zdarzeń jednorazowych, generujących okazjonalne wydatki. Uwzględnienie wniosku skarżącej byłoby w tej sytuacji sprzeczne z celem przyznawania specjalnych zasiłków celowych, o jakich mowa w art. 41 ustawy. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie można organom postawić skutecznie zarzutu naruszenia granic uznania administracyjnego, a brak możliwości uznania, że w niniejszej sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", uniemożliwia przyznanie skarżącej jakichkolwiek specjalnych zasiłków celowych. Mając na uwadze powyższe Sąd , nie stwierdzając naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. .