III SA/Gd 553/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Marek Gorski, Sędzia WSA Alina Dominiak, Protokolant Sądowy Anna Zegan, po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi R.K. na decyzję Wojewody z dnia 7 września 2004 r. nr [...] w przedmiocie zmiany pisowni nazwiska uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia 30 czerwca 2004 r. nr [...]. Prezydent Miasta decyzją z dnia 30 czerwca 2004 r. na podstawie art. 10 ust. 2 , art. 8 i art. 11a ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (tekst jednolity: Dz. U. z 1963 r. Nr 59, poz. 328 ze zm.) odmówił R. K. ustalenia pisowni nazwiska na nazwisko K.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że w dniu 23 czerwca 2003 r. , za pośrednictwem Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Berlinie wpłynął wniosek R. K. o zmianę pisowni jej nazwiska na nazwisko K.. Wnioskodawczyni uzasadniła swój wniosek tym, iż mieszka od 1988 r. w Niemczech, w tym też roku zawarła związek małżeński i przyjęła nazwisko męża "K." oraz posiada szereg dokumentów na nazwisko "K.". Zgodnie z art. 10 ustawy o zmianie imion i nazwisk, w razie wątpliwości, pisownię nazwiska ustala się na wniosek strony. Przepis ten stosuje się odpowiednio w przypadkach dostosowania pisowni imion i nazwisk do zasad pisowni polskiej zgodnie z fonetycznym brzmieniem. Orzekając zmianę pisowni nazwiska w trybie administracyjnym nie można czynić tego z pominięciem przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Prawa o aktach stanu i rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998r. - w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów ( Dz. U. Nr 136 poz. 884 z późno zm.) - z których jasno wynika, że akt stanu cywilnego powinien być sporządzony starannie i czytelnie; pisownia poszczególnych wyrazów nie może budzić wątpliwości i powinna być zgodna z obowiązującą normą ortograficzną. Warto w tym momencie podkreślić, iż nazwisko wnioskodawczyni jest bezspornie nazwiskiem polskim i użycie go w innej formie niż przewiduje to polskie prawo doprowadziłoby do jego zniekształcenia. Jednocześnie § 4 ust. 2 i 4 rozporządzenia stanowi, iż nazwiska zakończone na: -ski, -cki, -dzki wpisuje się z zachowaniem rodzaju żeńskiego lub męskiego w zależności od tego, czy nazwisko dotyczy kobiety, czy mężczyzny, czego potwierdzeniem jest sporządzony w USC w G. akt małżeństwa dotyczący R. N. i P. M. K.. Z wnioskiem o ustalenie pisowni nazwiska wystąpiła R. K. - obywatelka polska podlegająca przepisom prawa polskiego w powyższym zakresie, stąd brak podstaw do dokonania zmiany zgodnie z życzeniem wnioskodawczyni. W odwołaniu od powyższej decyzji R. K. zarzuciła, że organ I instancji naruszył prawo materialne nie uwzględniając faktu długotrwałego posługiwania się przez nią nazwiskiem K., jako ważnej przyczyny uzasadniającej zmianę nazwiska. Odmowa zmiany nazwiska, w sytuacji, gdy wszystkie ważne życiowo sprawy w swym stałym miejscu zamieszkania w Niemczech ma uregulowane na nazwisko K., spowoduje dla odwołującej się daleko idące negatywne konsekwencje. Wojewoda decyzją z dnia 7 września 2004 r. nr SO.II.5026/7/04 na podstawie art. 138§1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z akt sprawy wynika, iż w dniu 18 sierpnia 1988 r. obywatelka polska R. K. zawarła związek małżeński z P. M. K. w Urzędzie Stanu Cywilnego w B.. Niemiecki akt małżeństwa został umiejscowiony w polskiej księdze stanu cywilnego, gdzie na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w G. nazwisko kobiety noszone po zawarciu małżeństwa w brzmieniu: "K." wpisano: "K.". Organ II instancji stwierdził, że w sprawie zastosowanie ma § 4 ust. 2 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz. U. Nr 136, poz. 884). Przepis ten stanowi, że nazwiska zakończone na: -ski, -cki, -dzki, kierownik urzędu stanu cywilnego wpisuje do akt stanu cywilnego z zachowaniem rodzaju żeńskiego lub męskiego w zależności od tego, czy nazwisko dotyczy kobiety, czy mężczyzny. Przepis ten stosuje się również przy wpisywaniu zagranicznych aktów stanu cywilnego dotyczących obywateli polskich, do polskich ksiąg stanu cywilnego. W związku z tym, że R. K. zawarła związek małżeński w urzędzie stanu cywilnego w Niemczech, stosownie do zasad prawa niemieckiego, w sporządzonym akcie stanu cywilnego wpisano nazwisko kobiety zgodnie z obowiązującą w Niemczech normą ortograficzną. Jednakże w przypadku wpisania zagranicznego aktu do polskich ksiąg na podstawie art. 73 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 36, poz. 180 z późniejszymi zmianami), pisownia nazwiska małżonki, które nosić będzie po zawarciu małżeństwa powinna być zgodna z brzmieniem § 4 w/w rozporządzenia, jeśli sprawa dotyczy obywatelki polskiej. Zgodnie więc z prawem polskim strona nosi nazwisko "K." . W sprawie zmiany nazwiska w trybie administracyjnym nie można orzekać z pominięciem przepisów prawa o aktach stanu cywilnego oraz w/w rozporządzenia, a zatem zdaniem organu administracji brak było podstaw prawnych, aby R. K. nosiła nazwisko w brzmieniu "K." . W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku R. K. domagała się uchylenia decyzji organu odwoławczego, powołując się na naruszenie: a) przepisów ustawy o zmianie imion i nazwisk, zezwalającej z ważnych powodów osobie zainteresowanej zmianę nazwiska na nazwisko używane przez nią od lat, w sytuacji gdy powody te zostały przez skarżącą szczegółowo przedstawione; b) art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego oraz par. 4 ust. 2 i 4 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, prowadzenia i kontroli ksiąg stanu cywilnego, ich przechowywania i zabezpieczenia poprzez błędne uznanie, iż wpis aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą do polskich ksiąg stanu cywilnego może odbiegać w treści od tegoż zagranicznego aktu stanu cywilnego, a w szczególności przez błędne zastosowanie zasad wynikających z par. 4 ust. 2 powołanego rozporządzenia do zagranicznego nazwiska zakończonego na ,,-ski", a tym samym poprzez uznanie, że przepis wskazanego paragrafu znajduje zastosowanie także przy dokonaniu transkrypcji zagranicznego aktu stanu cywilnego do polskich ksiąg stanu cywilnego; c) art. 47 Konstytucji RP oraz Art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284) poprzez przyjęcie za zgodną z prawem nieuzasadnioną ingerencję władzy państwowej w ustalenie brzmienia nazwiska i zmuszenie skarżącej do używania po 16-stu latach zmienionego brzmienia i pisowni dotychczasowego mojego nazwiska małżeńskiego K.. Skarżąca podała w uzasadnieniu skargi, że każdy jej kolejny dowód tożsamości, był wystawiany przez polskie przedstawicielstwo dyplomatyczne w Berlinie, w brzmieniu K.. Pod takim brzmieniem nazwiska skarżąca ma uregulowane wszystkie sprawy w Niemczech, a nagła jego zmiana na brzmienie "K.", oznacza zasadniczą zmianę jej sytuacji prawnej. Wobec tego zaskarżona decyzja narusza prawo materialne, gdyż nie uwzględnia tego, że ważne powody przemawiają za dokonaniem zmiany pisowni nazwiska skarżącej, którym na co dzień posługuje się ona od wielu lat za granicami kraju w brzmieniu tolerowanym przez władze polskie, gdyż na nazwisko K. otrzymywała kolejne dowody tożsamości. Art. 47 Konstytucji RP przewidując ochronę prawną życia prywatnego i rodzinnego oraz prawo do decydowania o swoim życiu osobistym, gwarantuje również prawo do używania noszonego przez obywatela polskiego nazwiska zagranicznego w jego oryginalnym brzmieniu i pisowni. Poza tym obowiązujące w Polsce od dnia l maja 2004 r., uregulowania prawa europejskiego gwarantują obywatelom Unii Europejskiej używanie takiego samego brzmienia swojego nazwiska we wszystkich krajach unijnych, zaliczając to do nienaruszalnych dóbr osobistych każdego obywatela, chroniąc je jednocześnie od istotnych naruszeń ze strony władzy publicznej. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. l § l i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż rozpatrujące sprawę organy naruszyły przepisy prawa materialnego w sposób mający znaczenie dla rozstrzygnięcia. Jak wynika z treści wniosku skarżącej, znajdującego się w aktach administracyjnych, skarżąca wniosła w sposób jednoznaczny o zmianę nazwiska. To właśnie treść wniosku określa przedmiot, którego powinna dotyczyć decyzja administracyjna. Materialnoprawne przesłanki uzasadniające zmianę nazwiska zostały określone w art. 2 ust. l i 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz.U.63.59.328 z późno zmianami), zwanej dalej ustawą. Tymczasem organy administracji orzekały w przedmiocie ustalenia pisowni nazwiska w oparciu o art. 10 ust. l i 2 ustawy. Z porównania treści art. 2 ust. l i 2 z art. 10 ust. l i 2 ustawy bez żadnych wątpliwości wynika, że są to dwie różne instytucje prawne oparte na odmiennych przesłankach materialnoprawnych. Zgodnie z art. 2 wniosek o zmianę nazwiska podlega uwzględnieniu, jeżeli jest uzasadniony ważnymi względami (ust. 1). Ważne względy zachodzą w szczególności, gdy wnioskodawca nosi nazwisko: l) ośmieszające albo nie licujące z godnością człowieka, 2) o brzmieniu niepolskim, 3) posiadające formę imienia, a także, jeżeli wnioskodawca pragnie zmienić swoje nazwisko na nazwisko, którego od wielu lat używa (ust. 2). Natomiast stosownie do art. 10 w razie wątpliwości, pisownię lub brzmienie imienia i nazwiska ustala starosta, na wniosek strony (ust.1). Przepis ten stosuje się odpowiednio w przypadkach dostosowania pisowni imion i nazwisk do zasad pisowni polskiej zgodnie z fonetycznym brzmieniem (ust. 2). Przesłanką zmiany nazwiska jest wystąpienie szeroko ujętej przesłanki ważnych względów, zaś ustalenie pisowni nazwiska opiera się na przesłance "wątpliwości" co do pisowni lub brzmienia nazwiska. Wobec powyższego rzeczą organów administracji było rozpatrzenie wniosku skarżącej w przedmiocie zmiany nazwiska, treść wniosku nie wskazywała bowiem na istnienie "wątpliwości" co do pisowni lub brzmienia nazwiska skarżącej, a wręcz przeciwnie na jej wolę doprowadzenia do zmiany noszonego nazwiska. Tymczasem organ I instancji miast rozstrzygnąć sprawę w przedmiocie zmiany nazwiska wydał rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia pisowni nazwiska. Organ odwoławczy utrzymał w mocy takie rozstrzygnięcie, co znaczy, że zaaprobował rozstrzygnięcie w przedmiocie określonym przez organ I instancji. Jednakże, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ II instancji przyjął, wbrew powołanej w decyzji organu I instancji podstawie prawnej i treści rozstrzygnięcia, że organ ten odmówił zmiany nazwiska. Wynika z tego, że organ odwoławczy nie dostrzegł różnicy pomiędzy zmianą nazwiska, a ustaleniem jego pisowni mimo tego, że przepisy prawa wyraźnie w odmienny sposób regulują obie te instytucje, przewidując dla zastosowania każdej z nich odrębne przesłanki materialnoprawne. Równocześnie organy obu instancji nie dokonały w wydanych decyzjach oceny, czy w przypadku skarżącej zachodzą ważne względy uzasadniające zmianę nazwiska, o których mowa wart. 2 ustawy. Zatem doszło w sprawie do naruszenia przepisów art. 7 i 77 k.p.a., nakazujących organom administracji rozstrzygnięcie sprawy o wszechstronnie zebrany i oceniony materiał dowodowy. Należy ponadto wskazać, że w przepisach ustawy o zmianie imion i nazwisk nie znajduje oparcia stanowisko organu odwoławczego, że zmiana nazwiska uzależniona jest od zachowania reguł polskiej pisowni. Przede wszystkim należy stwierdzić, że przepisy ustawy o zmianie imion i nazwisk regulują samodzielnie i wyczerpująco przesłanki zmiany nazwiska i nie odsyłają w tym zakresie do przepisów ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego i do wydanych na jej podstawie przepisów wykonawczych. Problematyka zmiany imion i nazwisk w trybie przepisów ustawy o zmianie imion i nazwisk uregulowana została na innej płaszczyźnie i na podstawie innych kryteriów niż kryteria stosowane w przepisach regulujących tryb i podstawę nadawania imion i nazwisk, a przede wszystkim w przepisach kodeksu cywilnego i rodzinnego. Na kwestię niniejszą zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 1982 r., IISA 699/82 (ONSA 1982, z.l, poz. 57). Natomiast przepisy ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego regulują system rejestracji stanu cywilnego, tj. rejestracji urodzeń, małżeństw i zgonów oraz innych zdarzeń mających wpływ na stan cywilny osób (art. 1). Jak wynika z art. 11 ustawy o zmianie imion i nazwisk organ, rozstrzygający o zmianie imienia lub nazwiska zawiadamia o tej zmianie właściwy urząd stanu cywilnego. Orzeczenie o zmianie imienia lub nazwiska stanowi podstawę do dokonania odpowiedniego wpisu w księgach stanu cywilnego. Wobec powyższego, skoro skarżąca dokonała wyboru trybu postępowania opartego na przepisach ustawy o zmianie imion i nazwisk, to rozstrzygnięcie sprawy winno nastąpić w oparciu o materialnoprawne przesłanki określone w tej ustawie. Zatem nieuprawnione było sięganie przez organy obu instancji do przepisu § 4 ust. 2 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczania oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz. U. Nr 136, poz. 884), regulującego zasady wpisywania nazwisk do aktów stanu cywilnego. Na marginesie tylko można odnotować stanowisko zawarte w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2003 r. sygn. akt V CK 6/02 (BiuI. SN 2004, nr 1, s. 11), w myśl którego przy wpisywaniu do polskich ksiąg stanu cywilnego aktu małżeństwa sporządzonego w Niemczech niedopuszczalna jest zmiana brzmienia (pisowni) nazwiska małżonków przyjęta w akcie (art. 73 ust. 1 P.a.s.c.). W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Najwyższy nie tylko wskazał, że właśnie przepis § 4 ust. 2 rozporządzenia nie ma zastosowania przy transkrypcji aktu małżeństwa, jeżeli w akcie tym przyjęte przez kobietę nazwisko kończące się na "-ski" jest wynikiem wyboru dokonanego w oświadczeniu przy zawieraniu małżeństwa za granicą, ale przede wszystkim podważył zgodność powołanego § 4 ust. 2 z art. 27 ust. 1 P.a.s.c. jako podstawy rozporządzenia, o ile dotyczy brzmienia (pisowni) nazwisk przy transkrypcji zagranicznego aktu stanu cywilnego. W sprawie doszło również do naruszenia prawa materialnego, gdyż za podstawę rozstrzygnięcia sprawy wszczętej wskutek złożenia wniosku opartego na art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie imion i nazwisk przyjęto przesłanki niewymienione w przepisach ustawy. Wskazać należy, także że identyczne stanowisko w podobnej sprawie zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 8 czerwca 2004r. sygn. akt II Kr 3199/00 publ. ONSAiWSA 2005/3/56. Organy administracji ponownie rozpatrując sprawę rozstrzygną w przedmiocie zmiany nazwiska, mając na względzie wyżej przedstawione stanowisko i rozstrzygną wniosek skarżącej w oparciu o przepisy ustawy o zmianie imion i nazwisk i rozważą czy zachodzą w jej przypadku ważne względy o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy. Mając powyższe na względzie Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt l lit. a) i lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem, zdaniem Sądu, obligatoryjne tylko wówczas, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania. Decyzja o odmowie uwzględnienia wniosku skarżącej nie nadaje się zaś do wykonania. Wobec tego zbędnym było orzekanie w trybie 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.