III SA/Gd 566/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Specjalista Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 11 maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] (zwane dalej: "SKO") zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 11 maja 2021r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 9 lutego 2021r. nr [...] przyznającą D. Z. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej za okres od dnia 1 czerwca 2017r. do dnia 7 listopada 2017 r. w łącznej kwocie 7358,10 zł. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i z akt administracyjnych wynika następujący stan faktyczny i prawny: Wnioskiem złożonym w dniu 10 września 2018r. D. Z. zwróciła się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 czerwca 2017r. do dnia 7 listopada 2017 r. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem M. Wójt Gminy S. decyzją z dnia 13 września 2018 r. nr [...] odmówił D. Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2017r. do 30 listopada 2020r. SKO decyzją z dnia 26 listopada 2018 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania D. Z. uchyliło powyższą decyzję i rozstrzygnęło sprawę, odmawiając jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2017r. do 7 listopada 2017r. W uzasadnieniu wskazano, że wniosek D. Z. o ustalenie niepełnosprawności jej syna M. Z. uwzględniony został dopiero wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z dnia 26 kwietnia 2018r. (sygn. akt [...]), w którym wskazano, iż wymaga on zapewnienia stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wyrok uprawomocnił się 17 maja 2018r. D. Z. od dnia 08 listopada 2017 r. podjęła zatrudnienie na czas określony w Firmie [...]. Motywem podjęcia przez organ decyzji negatywnej co do wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za wskazany wyżej okres było stwierdzenie, iż nie zachowała ona trzymiesięcznego terminu do złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne - liczonego od daty uprawomocnienia się wyroku sądu, zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 2220 ze zm.) powoływanej dalej jako u.ś.r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2019r. sygn. III SA/Gd 28/19 uchylił decyzje organów obu instancji. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżąca zachowała trzymiesięczny termin, warunkujący zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. skuteczność ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z mocą wsteczną począwszy od czerwca 2017 r., ponieważ składając w dniu 12 czerwca 2018 r. wraz z mężem C. Z. odwołanie od decyzji Wójta z dnia 07 czerwca 2018 r. nr [...] przyznającej świadczenie pielęgnacyjne C. Z., wniosła o wypłacenie zaległego i należnego jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2017r. do 31 maja 2018 r. Termin trzymiesięczny do zgłoszenia żądania rozpoczął bieg z datą uprawomocnienia się w dniu 17 maja 2018 r. wyroku Sądu Rejonowego [...] i upływał dnia 17 sierpnia 2018 r., podczas gdy żądanie skarżącej zgłoszone zostało w sposób skuteczny w odwołaniu z dnia 12 czerwca 2018 r. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wójt Gminy S. wydał decyzję z dnia 13 sierpnia 2019 r. nr [...] ponownie odmawiającą D. Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej za okres od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia 7 listopada 2017 r. Zdaniem organu, aby móc skorzystać z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego za okres wsteczny, warunki do jego uzyskania należy spełniać przez cały czas rozpatrywania sprawy przez organ właściwy do ustalenia stopnia niepełnosprawności, a nie tylko w momencie składania wniosku. D. Z. nie spełniała warunków z art. 17 ust. 1 ustawy, gdyż w momencie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia za okres wsteczny pozostawała w zatrudnieniu, a zatem nie spełniała warunków podmiotowych do przyznania świadczenia. Po rozpoznaniu odwołania D. Z., SKO decyzją z dnia 14 stycznia 2020r. nr [...] utrzymało w mocy powyższą decyzję organu I instancji. Odmowa przyznania świadczenia D. Z. była, zdaniem SKO zasadna, gdyż w chwili składania wniosku pozostawała ona w zatrudnieniu, a opiekę nad synem sprawował jej mąż, który uzyskał świadczenie pielęgnacyjne na okres od 1 czerwca 2018 r. do 30 listopada 2020r. Prawomocnym wyrokiem z dnia 5 listopada 2020r. sygn. akt III SA/Gd 284/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił powyższą decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że przepisy u.ś.r. pozwalają co do zasady na przyznanie świadczeń na okres rozpoczynający się w miesiącu złożenia wniosku (art. 24 ust. 2). Wyjątek od tej zasady ustanowiono w cytowanym powyżej art. 24 ust. 2a u.ś.r. Skoro tak, to wszelkie przesłanki podmiotowe i przedmiotowe niezbędne do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego należy brać pod uwagę w odniesieniu do objętego wnioskiem okresu w przeszłości. Istotne są zatem okoliczności faktyczne i prawne istniejące w dacie złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności i w okresie trwania postępowania w tym przedmiocie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Celem tej regulacji jest materialne wsparcie osoby, która z powodu opieki nad osobą niepełnosprawną nie może podjąć zatrudnienia i uzyskać z tego tytułu dochodu, lub zmuszona jest do rezygnacji z zatrudnienia. Jeśli ustawodawca, przewidując możliwość długotrwałego postępowania zmierzającego do ustalenia niepełnosprawności (jej stopnia) dopuszcza możliwość przyznania świadczenia z mocą wsteczną poczynając od daty złożenia wniosku w przedmiocie ustalenia niepełnosprawności wymagającej opieki, to sprzeczne z celem omawianej regulacji byłoby przyjęcie, że zmiana okoliczności faktycznych sprawy co do sposobu opieki nad niepełnosprawnym w czasie trwania postępowania o ustalenie jego niepełnosprawności miałaby pozbawiać wnioskodawcę świadczeń, które otrzymałby, gdyby orzeczenie o niepełnosprawności było od początku prawidłowe. Stanowisko organów administracji nie może być zaakceptowane, gdyż w istocie prowadziłoby do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, która spełniała przesłanki nabycia tego prawa, lecz nie mogła go zrealizować z powodu wadliwości orzeczenia w sprawie niepełnosprawności lub przewlekłości postępowania organów w tym przedmiocie. Zatrudnienie wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym trwa, lecz w żadnym razie nie może stanowić przeszkody w przyznaniu tego prawa za określony czas w przeszłości, w którym wnioskodawca spełniał przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., mieszczący się w granicach czasowych trwania postępowania o ustalenie niepełnosprawności podopiecznego, jeśli wniosek o świadczenie złożony został zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. W dniu złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności M. Z. w kwietniu 2017r. jego matka nie pozostawała w zatrudnieniu. Podjęła je dopiero z dniem 8 listopada 2017r. Uprawnione jest w tej sytuacji przyjęcie, iż D. Z. spełniała przesłanki wymagane do przyznania przedmiotowego świadczenia za okres od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia 7 listopada 2017 r. Wójt Gminy S. decyzją z dnia 9 lutego 2021r. nr [...] przyznał D. Z. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej za okres od dnia 1 czerwca 2017r. do dnia 31 października 2017r. w wysokości 1406 zł. miesięcznie oraz za okres od dnia 1 listopada 2017r. do dnia 7 listopada 2017r. w wysokości 328,10 zł. mi listopada 2017r. W uzasadnieniu organ powołał się na przedstawioną powyżej ocenę prawną zawartą w wyroku Sądu z dnia 5 listopada 2020r. sygn. akt III SA/Gd 284/20. W swym odwołaniu od powyższej decyzji D. Z. oświadczyła, że nie zgadza się z nią, gdyż przyznane jej świadczenie powinno być podwyższone o odsetki oraz o kwotę zadośćuczynienia za poniesione koszty oraz straty moralne. Sprawa ciągnęła się bowiem bardzo długo i była wobec niej upokarzająca. Spowodowała także u niej uszczerbek na zdrowiu. Odwołująca się oszacowała wartość swego żądania na kwotę 4000 zł. W uzasadnieniu zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wskazało, że organ I instancji prawidłowo, zgodnie ze wskazaniami Sądu wyliczył należne stronie świadczenie. Organ wskazał także, że brak jest podstaw materialnoprawnych zarówno do przyznania stronie odsetek od przyznanego świadczenia, jak i do przyznania zwrotu kosztów postępowania administracyjnego lub sądowoadministracyjnego. W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, D. Z. podniosła, że sprawa trwałą zbyt długo z przyczyn niezależnych od niej. Trwające postępowanie spowodowało u skarżącej konieczność zwrócenia się o pomoc psychiatryczną. Zadośćuczynienie zdrowia skarżącej nie przywróci, lecz może częściowo zrekompensować poniesione wydatki i pozwolić na dalsze leczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Uwzględnia ona w pełni oceny prawne zawarte we wszystkich wydanych w sprawie wyrokach sądowych. Dokonane rozstrzygnięcie stanowi właściwe wykonanie wytycznych udzielonych przez sąd. Podkreślić należy, że żądanie wydania decyzji administracyjnej możliwe jest tylko wtedy, gdy w porządku prawnym istnieje przepis prawa materialnego dopuszczający taką formę kształtowania praw i obowiązków (por. wyrok NSA z dnia 14 października 2014r. sygn.. akt II GSK 343/13). Przepisy prawa materialnego, czyli znajdującej zastosowanie w sprawie ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, ani przepisy innych ustaw nie przewidują możliwości przyznania przez organ administracji w formie decyzji administracyjnej odsetek ustawowych osobie uprawnionej do uzyskania świadczenia – w przypadku przyznania świadczenia z opóźnieniem. Orzeczenie przez organ o takich odsetkach byłoby działaniem bez podstawy prawnej – co skutkowałoby nieważnością wydanej w tym przedmiocie decyzji na podstawie art. 156§1 pkt 2 k.p.a. Podobnie zadośćuczynienie za krzywdę, której według swego odczucia doświadczyła skarżąca wskutek długotrwałego postępowania nie może być przyznane w drodze decyzji administracyjnej w postępowaniu z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego – gdyż brak do tego podstawy prawnej. Co do ponoszonych przez stronę kosztów postępowania administracyjnego sytuacja przedstawia się podobnie. Obowiązujące przepisy działu IX k.p.a. (Opłaty i koszty postępowania) dotyczą jedynie kwestii ewentualnego zwrotu przez stronę kosztów postępowania poniesionych przez organ w określonych przypadkach. Brak natomiast podstawy do przyznania stronie kosztów od organu, za wyjątkiem sytuacji przewidzianej art. 56 k.p.a., a mianowicie zwrotu kosztów osobistego stawiennictwa stron na wezwanie organu. Taka sytuacja jednak w niniejszej sprawie nie zachodziła. Powyższe rozważania dotyczą zatem jedynie zakresu rozpoznawanej sprawy i kwestii podstawy prawnej do rozstrzygania żądań skarżącej określonych w jej odwołaniu w toczącym się postępowaniu administracyjnym z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie odnoszą się zaś do merytorycznej zasadności żądania odsetek lub zadośćuczynienia. W tym stanie sprawy Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.