III SA/Gd 57/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. J. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 kwietnia 2016 r. o sygn. akt III SA/Gd 57/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 26 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie długu celnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 kwietnia 2016 r. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2016 r., wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016, poz. 718, dalej jako p.p.s.a.), referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku po rozpatrzeniu wniosku K. J., odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, K. J. we wniosku złożonym na urzędowym formularzu w dniu 16 marca 2016 r., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Według oświadczenia wnioskodawcy, nie posiada on żadnych nieruchomości, zaś ruchomości które są w jego posiadaniu zostały objęte zabezpieczeniem prokuratorskim. Prowadzi działalność gospodarczą, która nie przynosi żadnych dochodów. Pomiędzy wnioskodawcą, a jego żoną – M. J., istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. W związku z powziętymi przez referendarza sądowego wątpliwościami, co do możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia 22 marca 2016 r. strona została wezwana do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń: 1. odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę dochodów w 2014 i 2015 r. oraz odpisów wszystkich złożonych przez małżonków zeznań podatkowych za rok 2014 i 2015 (to jest PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź też stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wszystkich dochodach uzyskanych przez małżonków w latach 2014 i 2015; 2. odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za 2015 r. z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę i jego małżonkę działalności gospodarczej; 3. odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę i jego małżonkę działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7 i ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; 4. wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, a także rachunków prowadzonych dla potrzeb wykonywanej przez wnioskodawcę i jego małżonkę działalności gospodarczej, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentu, z którego wynikałby stan "środków w kasie" w okresie ostatnich trzech miesięcy; 5. oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie miejsca zamieszkania, to jest wskazania do kogo należy nieruchomość, w której wnioskodawca zamieszkuje, kto jeszcze w niej zamieszkuje oraz kto ponosi koszty utrzymania, w tym opłaty za media i jakiej są one wielkości (należało przedstawić kopie rachunków); 6. oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku – wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów i przedmiotów wartościowych oraz pojazdów i maszyn; 7. oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę i jego małżonkę pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 8. zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość innych zobowiązań finansowych małżonków (wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów); 9. dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę kosztów utrzymania (w tym min. z tytułu opłat za energię elektryczną, gaz i wodę). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał: - zeznanie PIT 36 L za rok 2014 wraz z informacją PIT B; - deklaracje VAT - 7 za miesiące listopad 2015 r. – styczeń 2016 r.; - wydruki z księgi przychodów i rozchodów za okres 1 stycznia 2015 r. – 31 stycznia 2016 r.; - potwierdzenia płatności (świadczenia telekomunikacyjne, paliwo gazowe, energia elektryczna); - zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę z dnia 16 lutego 2016 r.; - zawiadomienie o zajęciu środków transportu z dnia 30 września 2015 r.; - postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym z dnia 26 lipca 2011 r.; - postanowienia w przedmiocie rozłożenia na raty płatności przepadku korzyści majątkowej, grzywny oraz należności sądowych; - umowę ugody określającą zasady spłaty kredytu zawartą z A. S.A. wraz z harmonogramem spłat kredytu; - dokumenty dotyczące kredytu udzielonego wnioskodawcy przez B. S.A. - oświadczenie, w którym wskazał, że nie jest w stanie podać danych finansowych dotyczących żony, ponieważ umową z dnia 13 kwietnia 2008 r. pomiędzy małżonkami ustanowiona została rozdzielność majątkowa. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania K. J. prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki uzasadniające zwolnienie go od kosztów sądowych. K. J. nie przedstawił bowiem jakichkolwiek informacji i danych majątkowych dotyczących żony, z którą – jak wynika ze zgromadzonych w sprawie dokumentów – prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W tym zakresie wnioskodawca poprzestał na wskazaniu, że podanie ww. danych uniemożliwia mu istniejący pomiędzy małżonkami ustrój rozdzielności majątkowej. Jednak zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, pozostawanie przez małżonków w rozdzielności majątkowej, czy też separacji faktycznej, nie znosi obowiązku wzajemnej pomocy. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza bowiem realizacji wzajemnych zobowiązań alimentacyjnych między małżonkami, w sytuacji gdy jedno z nich nie jest w stanie pokryć niezbędnych potrzeb. Niezależnie od tego, referendarz sądowy zauważył, że analiza przedłożonych dokumentów bankowych, potwierdzeń wpłat za świadczenia telekomunikacyjne, paliwo gazowe i energię elektryczną oraz oświadczenia zawartego w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, prowadzi do wniosku, iż wnioskodawca reguluje określone należności, chociaż w formularzu PPF zadeklarował, że nie osiąga jakichkolwiek dochodów. Okoliczność ta w oczywisty sposób kontrastuje ze wskazywaną, bardzo złą sytuacją materialną sugerując, że wnioskodawca musi posiadać nieujawnione w toku niniejszego postępowania źródła pozyskiwania środków pieniężnych. W konsekwencji referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca w przekonywujący sposób nie wykazał, że spełnia warunki przyznania prawa pomocy. K. J. wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, wskazując, że wbrew twierdzeniom referendarza sądowego, z treści złożonego oświadczenia oraz dokumentów wynika brak możliwości opłacenia przez niego kosztów sądowych. Do sprzeciwu dołączone zastały: zeznanie PIT 36 za rok 2015 wraz z informacją PIT B żony oraz podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 2015 r. Zarządzaniem Sądu z dnia 12 maja 2016 r. wnioskodawca został wezwany do przedłożenia - w terminie 7 dni od dnia doręczenia przedmiotowego wezwania - następujących dokumentów i oświadczeń: - odpisów zeznań podatkowych wnioskodawcy za rok 2015, bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez wnioskodawcę w roku 2015; - oświadczenia wskazującego, czy wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z innymi osobami poza małżonką; - oświadczenia w przedmiocie przybliżonej wysokości pomocy finansowej, udzielonej wnioskodawcy przez córkę w okresie ostatnich 12 miesięcy; - oświadczenia wskazującego, czy w okresie 1 stycznia 2013 r. – 1 stycznia 2016 r. wnioskodawca dokonywał jakichkolwiek rozporządzeń majątkowych (mających za przedmiot nieruchomości, środki transportu, udziały w spółkach, akcje oraz ruchomości o wartości przekraczającej 5.000 zł) na rzecz żony lub innych osób; jeżeli tak – kopii dokumentów potwierdzających dokonanie przedmiotowych czynności. - wobec złożenia jedynie PIT-36 za rok 2015 M. J. (żony) do złożenia wyciągów i wykazów z posiadanych przez żonę wnioskodawcy rachunków bankowych (rachunków dla potrzeb prowadzonej działalności gospodarczej i osobistych, rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię (wszystkie wpłaty, wypłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku, gdy w okresie ostatnich trzech miesięcy posiadane przez żonę wnioskodawcy rachunki bankowe zostały zlikwidowane należy przedłożyć dokumenty potwierdzające ich zamknięcie. Wezwanie zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 30 maja 2016 r. (dowód: zwrotne potwierdzenie odbioru). Zakreślony przez Sąd termin do przedłożenia wskazanych dokumentów upłynął bezskutecznie z dniem 7 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 245 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie oświadczenia, obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Ocenie podlega, czy złożone przez wnioskodawcę oświadczenie jest wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest instytucją, stanowiącą wyjątek od zasady, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest więc instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, ale osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). To na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie Sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy więc od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w tym celu współpracować z Sądem i rzetelnie przedstawić swoją sytuację rodzinną, majątkową i finansową, nie zatajając żadnych istotnych faktów w tym zakresie. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia i dokumenty, stwierdzić należy, że strona nie przedstawiła wszystkich informacji, o które została wezwana przez referendarza sądowego. Pomimo upływu wyznaczonego terminu, do dnia wydania niniejszego orzeczenia wnioskodawca nie nadesłał także dokumentów, o przedłożenie których wezwał go Sąd w związku z wydanym w dniu 12 maja 2016 r. zarządzeniem. W tej sytuacji stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Szczególnie, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim (a w takim wnioskodawca nadal pozostaje) oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu trafne jest zatem stanowisko referendarza, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, warunkujące przyznanie prawa pomocy, gdyż wnioskodawca, wbrew obowiązkowi dochowania należytej staranności, nie przedstawił swojej sytuacji w sposób wyczerpujący i pełny, lecz wybiórczo i fragmentarycznie oraz w sposób budzący szereg uzasadnionych wątpliwości, co do zgodności przedstawionych faktów z rzeczywistością. Analiza przedłożonych oświadczeń wnioskodawcy prowadzi do wniosku, że strona unika udzielenia pełnych i rzetelnych odpowiedzi na kierowane do niej wezwania. Reasumując, Sąd odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym, ponieważ K. J. - mimo wezwania - nie przedstawił wszystkich dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową, zaś przedstawione dokumenty i wyjaśnienia są niejasne oraz budzą uzasadnione wątpliwości. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.