III SA/Gd 572/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2010 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Inspektora Sanitarnego z dnia 5 listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] decyzją z dnia 1 września 2009 r. nr [...] nie stwierdził u Z. S. choroby zawodowej – nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi, wymienionej w pozycji 17 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że brak jest podstaw do uznania zawodowej etiologii schorzenia. Organ oparł się o wydane w trakcie postępowania orzeczenia lekarskie: Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] nr [...] z dnia 24 lutego 2004 r.; Instytutu Medycyny Pracy z dnia 22 kwietnia 2004 r.; Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] nr [...], otrzymanego w dniu 20 listopada 2007 r., kartę oceny narażenia zawodowego z dnia 25 sierpnia 2006 r. wraz z uzupełnieniem sporządzonym po rozprawie administracyjnej. Wyżej powołane orzeczenia lekarskie zgodnie stwierdzały brak podstaw do rozpoznania u strony choroby zawodowej. Jak wynika z akt sprawy Z. S. w latach 1992 – 2006 był zatrudniony w "A" Sp. z o. o. z siedzibą w [...] (spółka obecnie po przekształceniach występuje pod nazwą "B" S.A.) przy produkcji wyrobów z tworzyw sztucznych. W tym czasie miał styczność z barwnikami pylistymi. Jak zgodnie wskazały medyczne jednostki orzecznicze okres latencji (utajnienia) - wynoszący ok. 20-30 lat, oraz warunki narażenia w środowisku pracy nie dają podstaw do uznania zawodowej etiologii schorzenia rozpoznanego u badanego – nowotworu złośliwego nerki. Z. S. odwołał się od tej decyzji wskazując m.in., że w trakcie zatrudnienia odwołującego się w miejscach pracy nie przestrzegano podstawowych zasad BHP, nie uwzględniono osobniczej wrażliwości organizmu. W szczególności nieznana etiologia raka jasnokomórkowego nerki nie może przemawiać za brakiem rozpoznania choroby zawodowej. Po rozpoznaniu odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] decyzją z dnia 5 listopada 2009 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu niższej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że z karty narażenia zawodowego wynika, iż odwołujący pracując w latach 1992 – 2006, na stanowiskach; pracownik magazynowy, operator wtryskarki, zastępca brygadzisty, brygadzista ustawiacz, ustawiacz produkcyjny, miał kontakt w środowisku pracy z barwnikami pylistymi zawierającymi śladowe ilości kadmu i chromu oraz z olejami przepracowanymi. Dalej podkreślił, że zgodnie z zaleceniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zawartymi w wyroku z dnia 1 grudnia 2005 r. sygn. akt III SA/Gd 57/05 organ pierwszej instancji przeprowadził rozprawy administracyjne, w dniach 10 i 17 listopada 2006 r. Następnie całość zgromadzonej dokumentacji przesłano do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] w celu wydania orzeczenia w sprawie. Instytut nie rozpoznał choroby zawodowej u zainteresowanego. Organ odwoławczy, powołując się na tezy zawarte w orzeczeniach lekarskich, stwierdził, że jest naukowo udokumentowany długi okres latencji tego typu schorzenia. Może on ulec skróceniu, w przypadku wysokich stężeń substancji rakotwórczych, jednak w sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Brak również danych wskazujących na istnienie u strony szczególnej wrażliwości na kadm. Nadto badania Międzynarodowej Organizacji Badań nad Rakiem w zakresie narażenia pracowników na kadm, nie potwierdzają zwiększenia ryzyka zachorowań na nowotwór o innej lokalizacji niż płuco. Sporządzone przez uprawnione jednostki orzeczenia opinie podkreślają, że strona była narażona w niewielkim stopniu na działanie szkodliwych związków. Barwniki zawierają śladowe ilość siarczku kadmu, natomiast okres narażenia na oddziaływanie innych wspomnianych związków był zbyt krótki. W tych okolicznościach bez znaczenia pozostaje nieprzestrzeganie warunków BHP w miejscu pracy czy wrażliwość osobnicza. Decyzja PWIS w [...] z dnia 25 sierpnia 2008 roku uchylona została wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 lutego 2009 roku. Sąd, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 roku w sprawie sygn akt nr P23/07 uchylił decyzje organów obu instancji i nakazał rozpoznać sprawę niezwłocznie po wejściu w życie przepisów prawa regulujących kwestię chorób zawodowych zgodnie z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej, co też organy inspekcji sanitarnej uczyniły. Od decyzji organu I instancji Z. S. wniósł odwołanie, zarzutów którego organ odwoławczy nie uwzględnił. Organ stwierdził bowiem, że karta oceny narażenia zawodowego sporządzona została przez osobę uprawnioną. Wynika z niej, między innymi, że Z. S. pracował jako elektryk i elektromechanik w kilku zakładach pracy. W okresie od sierpnia 1990 r. do marca 1992 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych, a od marca 1992 roku do kwietnia 2006 roku odwołujący się pracował w "B" S.A. w [...], gdzie zajmował kolejno stanowiska: pracownik magazynowy, operator wtryskarki, zastępca brygadzisty, brygadzista-ustawiacz, ustawiacz produkcyjny. W latach 1992-1997 skarżący miał kontakt w środowisku pracy z barwnikami pylistymi zawierającymi śladowe ilości kadmu i chromu oraz pracował w kontakcie z olejami przepracowanymi. Orzeczenia lekarskie w sprawie schorzenia skarżącego wydawały trzy jednostki orzecznicze, z których żadna nie uznała etiologii zawodowej rozpoznanego u p. S. raka jasnokomórkowego nerki. W kolejno ostatniej opinii uzupełniającej IMP i ZŚ w [...] lekarze stwierdzili, m. in., że "...w świetle wiedzy o indukcji procesu nowotworowego skrócenie tego okresu z 20-30 lat do zaledwie 11 lat jest nieprawdopodobne i niezależnie od szeroko rozumianych pojęć, wrażliwości osobniczej i nieprzestrzegania warunków BHP brak jest jakichkolwiek podstaw do domniemania, iż z wysokim prawdopodobieństwem warunki pracy mogły mieć wpływ na wystąpienie u p. S. raka jasnokomórkowego nerki..". W świetle obecnie obowiązujących przepisów, tj. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 roku w sprawie chorób zawodowych, dokonane przed wejściem w życie tego rozporządzenia czynności w toku wszczętych i niedokończonych postępowań, pozostają skuteczne, co oznacza, że należy brać pod uwagę, przy orzekaniu, cały dotąd zgromadzony materiał dowodowy. Do rozporządzenia załączony został nowy zmieniony wykaz chorób zawodowych, w tym – zmieniony został punkt 17. W zamkniętym katalogu chorób nowotworowych wymienione zostały poszczególne choroby nowotworowe, a wśród nich nie figuruje nowotwór nerki. Warunkiem wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej jest rozpoznanie wymienionej w wykazie choroby, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Warunek ten w sprawie niniejszej nie został spełniony. Z. S. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Skarżący zarzucił decyzji naruszenie art. 7, art. 8, art. 12 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że kwestionował wielokrotnie zapisy zamieszczone na kartach narażenia zawodowego, w szczególności dotyczy to karty sporządzonej w dniu 18.05.2004 roku. Mimo tego jest ona kluczowym dokumentem na podstawie którego podejmowane są decyzje. W ocenie skarżącego również karta sporządzona w dniu 25 sierpnia 2006 r. zawiera nieprawdziwe dane i jest tendencyjna, przy czym jej zapisów nie przytaczano w ostatniej decyzji organów. Podobnie szereg fałszywych stwierdzeń zawiera karta oceny sporządzona w dniu 20 listopada 2006 r. Podając w wątpliwość szereg stwierdzeń tam zawartych skarżący podkreślił, że organ działał opieszale i podawał nieścisłe informacje, co do czasu zatrudnienia i narażenia zawodowego. W sprawie forsowany jest pogląd, że "betoniarka jest szczelnie zamkniętym mieszalnikiem" i że "pyły barwników zawierały śladowe ilości chromu, kadmu i innych metali", nie dysponując żadnymi badaniami, które by tę tezę potwierdziły. Ponownie podaje się nieprawdziwe dane odnośnie wyników pomiarów pyłu, że w zakładzie były przerwy śniadaniowe, i inne. W sprawie nie było potrzeby analizowania barwników granulowanych, gdy związek z zachorowaniem mają jedynie barwniki pyliste. Jako niezasadne należy traktować informacje o śladowych ilościach kadmu w barwnikach. Z ich specyfiki wynika, że zawartość kadmu wynosi 74%. Opierając się na publikacjach internetowych skarżący twierdził, że występowanie substancji rakotwórczych jest niebezpieczne dla zdrowia nawet w niewielkich ilościach. Ich działanie może polegać także na skróceniu czasu latencji. Wbrew twierdzeniom organów i jednostek medycznych substancje, z którymi miał kontakt w środowisku pracy mogą wywoływać raka nerki. W orzeczeniu przytacza się również, między innymi, orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia 24 lutego 2004 roku, które w swej treści zawiera sprzeczne ze sobą stwierdzenia. Następnym nierzetelnym dokumentem przytaczanym w decyzjach jest orzeczenie IMP w [...] , gdzie przytacza się nieprawdziwe dane dotyczące zawartości czynników szkodliwych. Również nierzetelne i niesprawdzone informacje zawierają kolejne orzeczenia lekarskie, które przyjęto za podstawę orzeczenia o odmowie stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącego. Skarżący polemizuje ze stwierdzeniami orzeczeń lekarskich i na koniec czyni zarzut, że inspektor sanitarny, mimo wielokrotnego podważania przez skarżącego treści orzeczeń lekarskich, nie dokonał swobodnej oceny dowodów ani ich weryfikacji tylko oparł się na niechlujnie sporządzonych kartach narażenia zawodowego i wydanych na ich podstawie stronniczych orzeczeniach lekarskich. Wniesiono o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Sąd nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W pierwszej kolejności podkreślić należy, iż w stanie prawnym obowiązującym w dacie orzekania w sprawie przez organy inspekcji sanitarnej, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym" (art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (tekst jednolity Dz.U. z 1998r. Nr 21 poz.94 ze zm., zwanej dalej k.p.). Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 2352 k.p.) Definicja legalna choroby zawodowej składa się więc z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w określonym wykazie, a drugi dotyczy określonego związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 1998 r., III RN 36/98, publ. OSNP 1999/6/192 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 1998 r., I SA 786/98, System Informacji Prawnej Lex nr 45 835). Nie każde więc zachorowanie pozostające nawet w związku przyczynowym z warunkami, jakie wystąpiły w czasie zatrudnienia prowadzi do uznania za chorobę zawodową, przy czym bezwzględną przesłanką do uznania konkretnej choroby za chorobę zawodową jest umieszczenie jej w wykazie chorób zawodowych. Wykaz chorób zawodowych określa obecnie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105 poz.869), którego przepisy stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji organu II instancji. Rozporządzenie to weszło w życie w dniu 3 lipca 2009 r. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, Z. S. w latach 1992 – 2006 był zatrudniony przy produkcji wyrobów z tworzyw sztucznych. W tym czasie miał styczność z barwnikami pylistymi. Poza sporem pozostaje, że medyczne jednostki orzecznicze rozpoznały u skarżącego nowotwór złośliwy nerki. Okoliczność ta nie jest jednak wystarczającą przesłanką do rozpoznania u niego choroby zawodowej. Schorzenie stwierdzone u skarżącego nie zostało bowiem umieszczone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. W punkcie 17 wykazu chorób zawodowych normodawca wymienił wprawdzie nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi, jednakże zaliczył do nich jedynie: rak płuca, rak oskrzela, międzybłoniak opłucnej albo otrzewnej, nowotwór układu krwiotwórczego, nowotwór skóry, nowotwór pęcherza moczowego, nowotwór wątroby, rak krtani, nowotwór nosa i zatok przynosowych oraz nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10 %. W tej sytuacji bezprzedmiotowe stało się rozważanie związku przyczynowego choroby ze środowiskiem pracy skarżącego czy też sposobem jej wykonywania. O negatywnym dla skarżącego wyniku sprawy przesądził zatem fakt nieumieszczenia nowotworu nerki w omawianym wykazie. Z tych względów na mocy art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł jak w sentencji.