III SA/Gd 585/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: NSA Marek Gorski (spr.) WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2006 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Bożeny Kiecol sprawy ze skargi A. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia 20 stycznia 2003 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 23 listopada 2002r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na rzecz adw. K. G. kwotę 307, 80 zł (trzysta siedem złotych osiemdziesiąt groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w tym kwotę 15 zł (piętnaście złotych ) tytułem zwrotu poniesionych wydatków. Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia 23 października 2002 r. na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. Nr 87, poz. 960 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu A. R. z pobytu stałego w P. ul. [...]. Organ w uzasadnieniu wskazał, że B. J.-R. wystąpiła o wymeldowanie syna A. R. We wniosku twierdziła, że syn nie mieszka pod wskazanym adresem od 5 lat. W toku postępowania organ ustalił, iż większość czasu A. R. spędził w więzieniu, jednak od opuszczenia zakładu karnego w lutym 2002 r. nie zamieszkuje w lokalu. W odwołaniu od tej decyzji A. R. podniósł, iż po opuszczeniu zakładu karnego mieszkał w przedmiotowym lokalu, ale ze względu na konflikt z ojczymem musiał spać na podłodze i wolał większość czasu przebywać poza miejscem zameldowania. Wojewoda [...] decyzją z dnia 20 stycznia 2003 r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych utrzymał w mocy decyzję organu niższej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść art. 15 w/w ustawy i powołał się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 2002 r., K 20/01 (Dz.U. z 2002 r. Nr 78, poz. 716). Zgodnie z wskazanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego instytucja zameldowania ma charakter ewidencyjny (rejestracja stanu faktycznego) i powinna odzwierciedlać faktyczne zamieszkiwanie w danym lokalu, a nie rodzić uprawnienia do tego lokalu. Z dniem publikacji wyroku przy rozpatrywaniu spraw meldunkowych bada się jedynie przesłankę zamieszkiwania w lokalu. Zatem dla rozpatrywanej sprawy zasadnicze znaczenie miało ustalenie czy A. R. opuścił przedmiotowy lokal. W ocenie organu odwoławczego z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynikało, że nie zamieszkuje on w lokalu nr [...] przy ul. [...] w P. Na ten fakt wskazują wyjaśnienia B. J.-R., a ponadto A. R. w zeznaniach z dnia 8 lipca 2002 r. przyznał, że wskutek konfliktu z ojczymem nie udało mu się zamieszkać w przedmiotowym lokalu. Stwierdził, że od lutego 2002 r. nie przebywa w tym lokalu; miejscem jego faktycznego pobytu jest lokal nr [...] przy ul. [...] w P. Wyjaśnienia te są zbieżna z ustaleniami Komendy Powiatowej Policji w P. dokonanymi w oparciu o kontrolę meldunkową w lokalu. W kwestii dobrowolności opuszczenia przez A. R. przedmiotowego lokalu organ odwoławczy stwierdził, że spór w tym zakresie podlega wyłącznie rozpoznaniu przez sąd powszechny, na podstawie art. 344 Kodeksu cywilnego. Rozstrzyganie tego zagadnienia przez organ byłoby rażącym naruszeniem procedury administracyjnej. Odwołujący się był pouczony o przysługującym mu roszczeniu wystąpienia do sądu z pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania. Zdaniem organu odwoławczego jeżeli wbrew własnej woli osoba zamieszkująca dany lokal zmuszona zostaje od opuszczenia lokalu przez działania innych, to nie można jedynie wyprowadzić się i pozostawić sprawę do spokojnego jej rozstrzygnięcia po latach. Taka postawa jest przyjmowana jako zgoda na bezprawne wyzucie z lokalu i akceptację bezprawia, a w konsekwencji dobrowolne opuszczenie zajmowanego lokalu. Zatem strona nie podejmując z własnej woli opisanych działań prawnych, zrezygnowała z zamieszkiwania w spornym lokalu i należy ocenić opuszczenie lokalu jako trwałe i dobrowolne. Strona odwołująca się będzie mogła ponownie zameldować się w lokalu, kiedy w nim zamieszka. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku A. R. wskazał, że organy nie wzięły pod uwagę wszystkich szczegółów sprawy, zwłaszcza przemawiających na jego korzyść. Uwzględniono jedynie pisemne zeznania jego matki, bez sprawdzania stanu faktycznego. Opisał również konflikt z ojczymem. Opuszczenie lokalu nie było ani dobrowolne ani trwałe a spowodowane jedynie nieprzychylnym zachowaniem ojczyma. Ponadto skarżący wyraził gotowość dochodzenia swoich roszczeń przed sądem cywilnym. Ponieważ nie zna się na przepisach zwracał się do organu o pomoc prawną w tej sprawie. W zamian otrzymał decyzję o wymeldowaniu. Skarżący stwierdził, iż jest traktowany z góry i biurokratycznie, pozostawiony sam sobie. Uznaje się za ofiarę intrygi rodzinnej i kłamstw. Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2005 r., 3 II SA/Gd 311/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. R. wskazując w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku jako zasadniczy powód swego rozstrzygnięcia wskazał okoliczność, iż A. R. po opuszczeniu miejsca zameldowania nie występował na drogę postępowania sądowego o przywrócenie naruszonego posiadania. Tym samym należy uznać, że opuszczenie przedmiotowego lokalu nastąpiło dobrowolnie. Na skutek skargi kasacyjnej złożonej przez A. R. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 września 2006 r., II OSK 1072/05 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sprawa nie została w ogóle wyjaśniona, organy nie zebrały i nie rozważyły materiału dowodowego a postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w minimalnym zakresie z naruszeniem obowiązujących norm proceduralnych. Ocena czy opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny i trwały wymagała wyjaśnienia kiedy, z jakich powodów i w jakich okolicznościach to nastąpiło. Organy wbrew zasadom określonym w art. 7 i 77 k.p.a. przesłuchały pobieżnie matkę skarżącego i samego skarżącego. Nastąpiło to nadto z oczywistym naruszeniem art. 79 § 1 k.p.a. jeszcze przed formalnym wszczęciem postępowania i bez zawiadomienia strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu. Nawet z tak zebranym materiałem dowodowym skarżący nie został zapoznany, bowiem organy obu instancji nie wykonały obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Sądy administracyjne zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 170 Prawa o postępowania przed sądami administracyjnymi prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2006 r., II OSK 1072/05 jest prawomocny i wiąże Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. Ponownie rozpatrując sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zwrócił uwagę na wskazane uchybienia organów administracji obu instancji i uznał je za istotne dla rozpatrzenia niniejszej sprawy. Faktycznie organy I i II instancji swoje rozstrzygnięcia oparły na materiale dowodowym, który nie jest pełny ani wiarygodny. Zasadne jest stanowisko, iż organ I instancji nie zapewnił stronie czynnego udziału w sprawie. Jak wynika z akt administracyjnych wniosek o wymeldowanie skarżącego B. J.-R. złożyła w dniu 10 sierpnia 2001 r., a przesłuchanie jej w charakterze strony nastąpiło w dniu 20 sierpnia 2001 r. Natomiast zawiadomienie A. R. o podjęciu postępowania administracyjnego miało miejsce dopiero w grudniu 2001 r. Przesłuchanie skarżącego miało miejsce w lipcu 2002 r. Przed wydaniem decyzji przez organ I instancji materiał dowodowy zebrany w sprawie to w zasadzie dwa krótkie zeznania skarżącego i jego matki oraz informacja z Komendy Powiatowej Policji w P. Mimo podnoszonych w zeznaniach skarżącego i w odwołaniu kwestii związanych z uniemożliwieniem skarżącemu zamieszkiwania w lokalu przez ojczyma organ I instancji w ogóle nie wyjaśnił tej sprawy ani nie odniósł się do niej w uzasadnieniu decyzji. Organ odwoławczy poza pismem z dnia 28 listopada 2002 r. o przesunięciu terminu jej załatwienia z uwagi na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego nie dokonał żadnych czynności. W szczególności nie wyjaśnił okoliczności opuszczenia lokalu przez skarżącego. Nie może być postrzegana jako prawidłowa decyzja oparta na niepełnym lub nie w pełni rozpatrzonym materiale dowodowym. W sprawie organy administracyjne nie dopełniły obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że uchybienia w zakresie proceduralnym powodują konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego od początku. Organ rozpatrujący ponownie sprawę będzie zobowiązany w szczególności do zebrania zeznań stron postępowania oraz świadków, tj. ojczyma skarżącego oraz dziewczyny skarżącego. Może to się odbyć w drodze rozprawy administracyjnej. Organ musi również uwzględnić wszystkie zastrzeżenia wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadłego w niniejszej sprawie. Celem czynności procesowych winno być takie wyjaśnienie sprawy aby można było jednoznacznie określić jaki charakter miało opuszczenie miejsca pobytu stałego przez skarżącego. Wnioski i ocena dowodów zebranych w sprawie winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Sąd wydał wyrok w oparciu o art. 145 § 1 ust.1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sprawie kosztów postępowania Sądu orzekł na postawie art. 250 w/w ustawy.