III SA/Gd 59/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi Powiatu [...] - Domu Pomocy Społecznej [...] na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego [...] z dnia 23 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia 23 grudnia 2009 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...], działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej ( Dz.U. z 2006 roku Nr 122, poz. 851 ze zm.) oraz § 11 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 roku w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869), po rozpatrzeniu odwołania pełnomocnika Powiatu [...] od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] nr [...] z dnia 3 listopada 2009 roku o stwierdzeniu u E. S. choroby zawodowej - pokrzywki kontaktowej - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniach do decyzji organy wyjaśniły, między innymi, co następuje: Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] wydając decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej u E. S. oparł się na orzeczeniu lekarskim Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] nr [...] z dnia 3.11.2008 roku zweryfikowanym w dniu 8.10.2009 roku z uwzględnieniem przepisów Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 roku w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869) i na karcie narażenia zawodowego. Organ I instancji wskazał, że w każdym z miejsc pracy, w których E. S. (pielęgniarka) pracowała w latach 1990 – 2008 narażona była na kontakt z lateksem stanowiącym główny składnik rękawiczek ochronnych. Narażenie na lateks jak i potwierdzenie schorzeń w toku badań wykonanych w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w [...] stanowią zaś podstawę do wydania decyzji o stwierdzeniu chorób zawodowych. Z karty oceny narażenia zawodowego wynika, że E. S. zatrudniona była jako pielęgniarka w latach 1990-1991 w [...] w latach 1991-2006 w [...], w latach 2007-2008 w [...], pozostając w kontakcie z lateksem, zawartym w rękawiczkach jednorazowych. W związku z podejrzeniem choroby zawodowej E. S. została skierowana przez lekarza alergologa do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] w celu przebadania i wydania orzeczenia specjalistycznego. WOMP w [...] rozpoznał u E.S. chorobę zawodową - pokrzywkę kontaktową. W związku z uchyleniem przez WSA w Gdańsku decyzji PPIS w [...] i decyzji PWIS w [...], jako wydanych w oparciu o przepisy prawa, które Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z art. 92 ust.1 Konstytucji oraz art.237 §1 pkt. 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 roku – Kodeks Pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21 poz. 94 ze zm.), organ I instancji kontynuował postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej E. S., zwracając się w dniu 1.10.2009 r. do WOMP w [...] o weryfikację orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia 3.11.2008 r. o rozpoznaniu choroby zawodowej - pokrzywki kontaktowej u E. S. WOMP w [...] w oparciu o przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 roku w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869) podtrzymał w całości poprzednie orzeczenie lekarskie z dnia 3.11.2008 roku. Z obu orzeczeń wynika, że u E. S. rozpoznano pokrzywkę kontaktową jako schorzenie mające swą etiologię w środowisku pracy, w którym występował kontakt z lateksem. Tym samym w rozpatrywanym przypadku zachodził związek przyczynowy między owymi schorzeniami, a środowiskiem pracy. W tej sytuacji organ odwoławczy uznał decyzję organu I instancji o stwierdzeniu choroby zawodowej za w pełni prawidłową. W odwołaniu od decyzji organu I instancji i w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe decyzje Powiat [...] reprezentowany przez radcę prawnego zarzucił wydanym rozstrzygnięciom naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności - art. 136 w zw. z art. 7, 8, 75 § 1 i 77 § 1 k.p.a. poprzez niedokładne przeprowadzenie postępowania dowodowego polegające na braku ustalenia, czy między zachorowaniem E. S., a używaniem rękawiczek lateksowych występuje związek przyczynowy, czym naruszono obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, niepowołanie na tę okoliczność biegłego lekarza alergologa i nieprzeprowadzenie dowodu z opinii lekarza tej specjalności, mimo wniosku strony. Wskazując na powyższe podstawy strona wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji i umorzenie postępowania w stosunku do [...]. Uzasadniając zarzuty i wnioski skargi pełnomocnik strony skarżącej podniósł, między innymi, że z orzeczeń lekarskich wynika, iż objawy zachorowania na pokrzywkę kontaktową wystąpiły u E. S. w 1996 roku. Przeprowadzone wówczas testy na alergeny z lateksu wypadły ujemnie. Taki wynik sugeruje, że przyczyna powstania schorzenia nie miała związku z używaniem rękawiczek, a leżała gdzie indziej, poza pracą. Z orzeczenia lekarskiego nr [...] dotyczącego pokrzywki kontaktowej wynika, że wykonane w latach 2007-2008 testy wykazały dodatnie odczyny poza lateksem również na pyłki drzew, sierść psa i roztocza kurzu domowego. Należałoby zatem ustalić, kiedy i w jakim zakresie używanie przez E. S. rękawiczek z lateksu było przyczyną powstania schorzeń i czy gdyby p. S. nie używała rękawiczek z lateksu, to czy schorzenie by nie powstało. Zaniechanie przeprowadzenia wskazanych dowodów narusza przepisy art. 77 w zw. z art. 8 i 9 kpa. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniach zaskarżonych rozstrzygnięć. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a. Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż wbrew jej argumentacji nie zachodzą podstawy do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji narusza przepisy prawa. Rozważania nad zgodnością z prawem zaskarżonej decyzji należy poprzedzić wskazaniem, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. W pojęciu ocena prawna mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu komentowanego przepisu, oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Jan Paweł Tamo, LexisNexis, Warszawa 2008 r). Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziłoby do niespójności działania systemu władzy publicznej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie i na sądzie może być wyłączony tyko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. np. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 2408/98, LEX 44392). Rozstrzygając niniejszą sprawę Sąd był zatem związany ustaleniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 2009 r. sygn. akt III SA/Gd 282/09. Uchylając decyzje organów obu instancji, Sąd zauważył, iż zostały one wydane na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Rozporządzenie to zostało wydane w oparciu o art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz. U. z 2008 r. Nr 116, poz. 740) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia), jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W tych okolicznościach, mając na uwadze treść art. 178 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Sąd odmówił zastosowania przepisów aktu rangi podustawowej - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Końcowo podkreślił, że organy administracji powinny rozpatrzyć sprawę skarżącej na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 105, poz. 869), które weszło w życie w dniu 3 lipca 2009 r. W ocenie Sądu w niniejszym składzie, zaskarżona decyzja uwzględnia ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania zawarte w powołanym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 2009 r. sygn. akt III SA/Gd 282/09. W stanie prawnym obowiązującym w dacie orzekania w sprawie przez organy inspekcji sanitarnej, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym" (art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (tekst jednolity Dz.U. z 1998r. Nr 21 poz.94 ze zm., zwanej dalej k.p.). Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 2352 k.p.) Definicja legalna choroby zawodowej składa się więc z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w określonym wykazie, a drugi dotyczy określonego związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 1998 r., III RN 36/98, publ. OSNP 1999/6/192 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 1998 r., I SA 786/98, System Informacji Prawnej Lex nr 45 835). Wykaz chorób zawodowych zawiera załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 roku w sprawie chorób zawodowych (Dz.U.Nr 105 poz. 869). Wśród chorób zawodowych objętych rozporządzeniem w poz. 18.6 wymieniono pokrzywkę kontaktową, przy czym okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym przy tego rodzaju schorzeniu wynosi 2 miesiące. Z przytoczonych przepisów wynika, że przedmiotem badania organów inspekcji sanitarnej są okoliczności stanowiące przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej, a zatem fakt istnienia choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, ustalenie pracy w warunkach narażających na powstanie tej choroby oraz związku przyczynowego miedzy chorobą zawodową, a tymi warunkami. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z wymogami procedury administracyjnej. Rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje właściwy inspektor sanitarny na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego. Zatem jednym z warunków wydania decyzji w przedmiocie choroby zawodowej jest jej rozpoznanie przez jednostki diagnostyczne, o których mowa w § 5 rozporządzenia. W sprawie niniejszej postępowanie dotyczyło choroby zawodowej wymienionej w poz. 18.6 wykazu chorób zawodowych – pokrzywka kontaktowa. Organy obu instancji zgodnie przyjęły, iż w każdym z miejsc pracy, w których E. S. pracowała w latach 1990 – 2008 narażona była na kontakt z lateksem stanowiącym główny składnik rękawiczek ochronnych. Z orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] wynika, że u E. S. rozpoznano pokrzywkę kontaktową jako schorzenie mające swą etiologię w środowisku pracy, w którym występował kontakt z lateksem. Tym samym zachodził związek przyczynowy między schorzeniem, a środowiskiem pracy. W ocenie Sądu, sporządzone w sprawie orzeczenie lekarskie WOMP w [...] z dnia 3 listopada 2008 r. nr [...], podtrzymane w całości w stanie prawnym obowiązującym po wejściu w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 roku w sprawie chorób zawodowych, odpowiada wymogom opinii w rozumieniu art. 84 k.p.a. Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w skardze, trzeba jednoznacznie podkreślić, iż orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej nie jest zwykłą opinią w rozumieniu tego przepisu, ale jest opinią kwalifikowaną. Bez tej opinii bądź sprzecznie z nią, organ orzekający nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, przy czym organ nie jest zwolniony od dokonania oceny takiej opinii w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. ( por. wyrok NSA z 5.11.1998r., sygn. akt. I SA 1200/98, LEX 45833). W rozpoznawanej sprawie oceny takiej organy obu instancji dokonały, zaś opinia w sposób wyczerpujący, jasny i nie budzący wątpliwości wyjaśniła podstawy do stwierdzenia choroby zawodowej. Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela prezentowany w dotychczasowym orzecznictwie pogląd, iż w razie pozytywnego ustalenia, że rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana przez niego praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie, to istnieje domniemanie związku przyczynowego między schorzeniem będącym chorobą zawodową, a takimi warunkami (por. wyrok SN z dnia 11 marca 1999 r., sygn. akt III RN 128/98, publ. OSNAP 1999/24/771, Lex nr 37015 i z dnia 19 lipca 1984 r., sygn. akt II PRN 9/84, publ. OSNCP 1985/4/53, publ. OSNC 1985/4/53, Lex nr 15874 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 591/04, publ. Lex 171700). Powołany przez skarżącego przepis art. 136 k.p.a. może mieć zastosowanie wówczas, gdy organ odwoławczy stwierdzi, że materiał zebrany przez organ pierwszej instancji był niewystarczający do prawidłowego załatwienia sprawy lub część materiału dowodowego została zgromadzona z naruszeniem prawa w sposób uniemożliwiający uznanie pewnych faktów za udowodnione. Tego rodzaju sytuacja w niniejszej sprawie jednak nie wystąpiła. Ponadto podkreślić należy, iż organ administracji publicznej nie ma obowiązku przeprowadzania dowodu, jeśli w jego ocenie wniosek dowodowy strony dotyczy okoliczności wyjaśnionych w postępowaniu. Wbrew zarzutom skargi, Sąd nie stwierdził w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym naruszenia przepisów postępowania, w szczególności naruszenia art. 7, art. 8, art. 75 § 1 art. 77 § 1 K.p.a. oraz art.80 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty. Z tych względów na mocy art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł jak w sentencji.