III SA/Gd 592/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 kwietnia 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 599/12 postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W następstwie doręczenia zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi skarżący L. K. wnioskiem z dnia 30 lipca 2015 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), uzupełnionym następnie w dniu 13 sierpnia 2015 r. poprzez złożenie urzędowego formularza PPF, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Źródłem dochodu wnioskodawcy i jego żony są świadczenia emerytalne w łącznej wysokości 4.000 zł brutto miesięcznie. Wnioskodawca wraz z żoną posiadają dom o powierzchni 110 m2 oraz pawilon usługowy. Z oświadczenia wynikało, że wnioskodawca oraz żona nie posiadają jakichkolwiek zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy i jego żony, na podstawie art. 255 w zw. z art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2015 r., wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń: a) kserokopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość świadczeń emerytalnych otrzymywanych przez wnioskodawcę i jego żonę; b) oświadczenia czy wnioskodawca wraz z żoną uzyskują jakiekolwiek przychody w związku z posiadaniem pawilonu usługowego (wskazanego w rubryce nr 7.1 formularza PPF), a jeżeli tak to w jakiej wysokości; c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz żonę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; d) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy oraz żony (utrzymanie domu, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, koszty zakupu lekarstw, inne); e) oświadczenia w przedmiocie wszelkich zarejestrowanych na wnioskodawcę oraz żonę pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Powyższe wezwanie zostało wnioskodawcy skutecznie doręczone w dniu 31 sierpnia 2015 r. (dowód: potwierdzenie odbioru podpisane przez żonę skarżącego – akta sprawy – k. 37) i pozostało bez odpowiedzi. Z uwagi na fakt, iż ww. oświadczenia i dokumenty nie zostały przedłożone w zakreślonym terminie referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowieniem z dnia 21 września 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Odpis ww. postanowienia został skarżącemu skutecznie doręczony w dniu 28 września 2015 r. W dniu 5 października 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. W petitum wniesionego sprzeciwu wnioskodawca wskazał, że postanowienie referendarza sądowego "legalizuje utworzenie trzech fikcyjnych miejsc pracy na wyzłomowanej maszynie przez słupską fabrykę mebli". W uzasadnieniu sprzeciwu wnioskodawca podniósł argumenty odnoszące się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 kwietnia 2015 r. wydanego w sprawie o sygnaturze III SA/Gd 599/12. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - w brzmieniu dotychczasowym (zob. art. 2 zdanie drugie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2015 r., poz. 658) - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Powyższa regulacja oznacza, że skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy postanowienia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu. Oceniając złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd wskazuje, że w świetle art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ze przywołanej regulacji normatywnej wynika, że wykazanie powyższych okoliczności należy do strony wnioskującej. Prawa pomocy należy zaś odmówić, jeżeli podawane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami i oświadczeniami dotyczącymi majątku i dochodów. O dostatecznym wykazaniu okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd (referendarz), który w razie danych niewystarczających do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 ww. ustawy wezwać wnioskodawcę do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Mając na uwadze powyższą regulację jak i ww. okoliczności faktyczne stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd nie prowadzi dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, wyłączną sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe zapatrywanie należy wskazać, że w ukierunkowanym na weryfikację danych zawartych w formularzu PPF zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2015 r. wskazano precyzyjnie, jakie okoliczności wymagają jedynie złożenia przez wnioskodawcę określonego oświadczenia, a jakie przedstawienia dokumentów źródłowych. Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który jako podstawa ww. zarządzenia miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź niezbyt wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por.: B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawachadministracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Z uwagi na to, iż na stosowne wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca w żaden sposób nie odpowiedział, Sąd nie jest w stanie zweryfikować bardzo ogólnych informacji podanych w formularzu PPF. Nie wiadomo m.in., jak wygląda rzeczywista relacja wysokości dochodów wnioskodawcy i jego żony do comiesięcznych kosztów utrzymania. Nie wiadomo ponadto, czy wnioskodawca i jego żona posiadają jakiekolwiek oszczędności pieniężne. Wątpliwości powyższych wnioskodawca nie rozwiał również na etapie składania sprzeciwu od postanowienia referendarskiego. Do sprzeciwu nie dołączono bowiem jakichkolwiek dokumentów bądź oświadczeń odnoszących się do stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie może mieć z kolei miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Oznacza to, że rozpoznając wniosek Sąd nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy i osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym w jakikolwiek sposób domniemywać. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się na tym tle, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Istniejące rozbieżności, nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Niezależnie od ww. postawy samego wnioskodawcy należy również zauważyć, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma z założenia charakter wyjątkowy i stosowane może być jedynie względem podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, to jest bezrobotnych bez prawa do zasiłku czy osób korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Analiza pobieżnych danych przedstawionych w formularzu PPF nie daje jakichkolwiek podstaw do uznania, że wnioskodawca oraz jego żona jako osoby otrzymujące comiesięczne, stałe dochody z tytułu świadczeń emerytalnych do którejkolwiek z ww. kategorii podmiotów mogą być zaliczeni. Odnosząc się finalnie do argumentów podniesionych w sprzeciwie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazuje, że nie mogą one mieć wpływu na zasadność przyznania prawa pomocy. Oczywistym jest bowiem, że referendarz sądowy wydając zakwestionowane sprzeciwem postanowienie w żaden sposób nie legalizował okoliczności, o których wspomina skarżący. Pozostała argumentacja wnioskodawcy odnosi się z kolei do wydanego w sprawie o sygnaturze III SA/Gd 599/12 wyroku i z oczywistych względów nie może rzutować na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w rozpatrywanej sprawie. W konsekwencji powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 260 w zw. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.