III SA/Gd 600/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 17 listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie sprawdzenia kwalifikacji do kierowania pojazdami postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], T. W. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na wezwanie sądu, w dniu 28 grudnia 2010 r. wnioskodawca uzupełnił brak formalny wniosku, składając go na urzędowym formularzu PPF. Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powołanego postanowienia w ustawowym terminie sprzeciw wniósł skarżący. Skuteczne wniesienie sprzeciwu, w myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. powoduje utratę mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 stycznia 2011 r. i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu przez sąd. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo, nie osiąga dochodów, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości przekraczającej 3 000 euro. W uzasadnieniu wskazał, że odpłatnie pełnił funkcję członka zarządu w spółkach, które utraciły płynność finansową; jest obciążony alimentami w kwocie 2 400 zł na rzecz małoletnich córek. Wobec wnioskodawcy toczy się szereg postępowań egzekucyjnych. Aktualnie utrzymuje się dzięki pomocy członków rodziny. Wnioskodawca mieszka w domu rodziców, jednakże nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący oświadczył, że jest wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych oraz dwukrotnie toczyło się wobec niego postępowanie w sprawie wyjawienia majątku. Wśród innych danych, które uważa za istotne, wnioskodawca podał, że posiada udziały w spółkach z o.o., jednakże żadna z nich nie prowadzi działalności, nie posiada majątku, bądź ma ujemny kapitał. W odpowiedzi na zarządzenie z dnia 4 stycznia 2011 r. w przedmiocie przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych, wnioskodawca nadesłał pismo procesowe z dnia 17 stycznia 2011 r., w którym podał, że posiada rachunki bankowe, jednakże zostały one zajęte w postępowaniach egzekucyjnych. Na rachunkach tych od kilku lat nie dokonywano żadnych operacji. Następnie wnioskodawca oświadczył, że nie zarejestrował się jako osoba bezrobotna, nie korzysta z pomocy społecznej, nie partycypuje w kosztach utrzymania domu rodziców, zaś umożliwienie mu zamieszkiwania w tym domu bez ponoszenia tych kosztów jest jednym z elementów wsparcia, jakiego udziela mu rodzina. Aktualnie skarżący nie przekazuje zasądzonych alimentów na rzecz córek. W jego ocenie, posiadane udziały w spółkach nie posiadają żadnej wartości. Nie jest możliwe ich zbycie, gdyż nikt nie jest zainteresowany nabyciem udziałów spółek nieprowadzących działalności, na których ciążą lub mogą ciążyć zobowiązania. Wnioskodawca nie posiada pojazdów mechanicznych. Końcowo podał, że utracił orientację w wysokości zobowiązań, jakie aktualnie są przedmiotem egzekucji. Kolejne postępowania egzekucyjne nie odnoszą zaś skutku ze względu na brak majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle powołanych uregulowań przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeżeli wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie takich okoliczności należy do strony wnioskującej, która powinna we wniosku PPF dokładnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Sąd odmawia przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów. O dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd, który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Z tego względu wnioskodawca został zobowiązany w wyznaczonym terminie do przedłożenia: wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (wypłaty, wpłaty, przelewy), a w przypadku ich nieposiadania – oświadczenia w tym przedmiocie; oświadczenia, czy wnioskodawca ma status osoby bezrobotnej; jeśli tak – przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy); w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów - oświadczenia w przedmiocie charakteru pomocy otrzymywanej od członków rodziny, jak również czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość; oświadczenia, czy (a jeśli tak to w jakim zakresie) partycypuje w kosztach utrzymania domu rodziców, w którym aktualnie zamieszkuje; dokumentów potwierdzających okoliczność przekazywania na rzecz małoletnich córek alimentów oraz ich wysokość; oświadczenia w przedmiocie wartości posiadanych w spółkach z o.o. udziałów; oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów oraz dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. W ocenie Sądu wniosek skarżącego nie zawiera dostatecznych danych uzasadniających przyznanie prawa pomocy, zaś zgromadzony w trybie art. 255 P.p.s.a. materiał dowodowy jest niepełny. W niniejszej sprawie wnioskodawca konsekwentnie uchyla się od przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy. Za wykonanie tego obowiązku nie sposób uznać bowiem samego oświadczenia skarżącego o ich posiadaniu oraz zajęciu w postępowaniach egzekucyjnych. Nie ulega bowiem najmniejszej wątpliwości, że nadesłanie żądanych dokumentów umożliwiłoby ustalenie okoliczności mających istotne znaczenie dla oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Bez tych danych nie można bowiem ustalić liczby posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych, stanu ich sald, historii operacji oraz wysokości należności będących przedmiotem egzekucji. Ponadto wątpliwości Sądu budzi oświadczenie wnioskodawcy o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego, zwłaszcza, że - jak sam podaje - nie posiada on jakichkolwiek źródeł dochodu, nie posiada statusu bezrobotnego, nie korzysta z pomocy społecznej oraz zamieszkuje z rodzicami, nie ponosząc przy tym kosztów utrzymania. Wbrew wezwaniu wnioskodawca nie podał informacji, w ilu spółkach posiada udziały ani jaka jest ich wartość nominalna. Nie przedstawił też dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów ani dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na jego majątku. Ogólnikowe stwierdzenie wnioskodawcy o utracie orientacji w wysokości zobowiązań, jakie aktualnie są przedmiotem egzekucji nie może być uznane za wyjaśnienie istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej. Co istotne, wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, wnioskodawca nie wyjaśnił wspomnianych wątpliwości, ani nie przedstawił stosownej dokumentacji źródłowej. Stosownie do art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane zatem jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 156/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zgodnie z ww. przepisem, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Jeżeli zatem postawa wnioskodawcy, który wybiórczo prezentuje dane mające potwierdzać jego sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jego rzeczywistej sytuacji finansowej, to zachodzą uzasadnione podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.