III SA/Gd 632/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 5 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego R. M. kwotę 200 (dwustu) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 16 lutego 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 808 ze zm.), dalej powoływanej również jako "ustawa", orzekł o zatrzymaniu R. M. prawa jazdy kat. B, nr [...], serii [...], wydanego w dniu 11 grudnia 2003 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że organ właściwy dłużnika - Burmistrz Miasta [...] - wystąpił do Prezydenta Miasta z wnioskiem o zatrzymanie R. M. prawa jazdy z powodu zadłużenia alimentacyjnego. We wniosku Burmistrz Miasta [...] wyjaśnił, że pismem z dnia 30 grudnia 2019 r. wezwał wymienionego do stawienia się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...], celem realizacji art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, tj. przeprowadzenia ze zobowiązanym wywiadu alimentacyjnego i odebrania od niego oświadczenia majątkowego. Dłużnik alimentacyjny nie stawił się na wezwanie. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówi złożenia oświadczenia majątkowego, organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W dniu 23 lipca 2020 r. organ wydał decyzję uznającą R. M. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Powyższa decyzja uprawomocniła się w dniu 26 sierpnia 2020 r. Organ wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 3 lit. b ustawy, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie prawa jazdy. W związku z powyższym w dniu 1 grudnia 2020 r. wszczęto postępowanie administracyjne w sprawie zatrzymania stronie, jako dłużnikowi alimentacyjnemu, prawa jazdy. Organ stwierdził, że zgodnie z art. 5 ust. 5 ustawy, na podstawie wniosku organu właściwego dłużnika starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. R. M. odwołał się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że nie mieszka w R. i nie miał możliwości odebrania wezwania z MOPS i stawienia się w celu złożenia oświadczenia majątkowego oraz przeprowadzenia wywiadu. Nadto wskazał on na zmianę wysokości zobowiązań alimentacyjnych. ` Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 5 maja 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że z treści art. 5 ust. 3 i ust. 5 ustawy wynika, że starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy w sytuacji, gdy zostanie wydana ostateczna decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, a organ właściwy dłużnika wystąpi z wnioskiem do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. W niniejszej sprawie organ ustalił, że wobec strony została wydana ostateczna decyzja Burmistrza Miasta [...] z 23 lipca 2020 r. o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Organ wskazał, że nie był w niniejszym postępowaniu uprawniony ani do weryfikacji merytorycznej prawidłowości decyzji z 23 lipca 2020 r., ani do oceny prawidłowości przeprowadzonego w tej sprawie postępowania. Decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest decyzją o charakterze związanym (por. wyrok NSA z dnia 24 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 2773/17). Organ ustala w tego rodzaju sprawie jedynie zaistnienie wymienionych dwóch przesłanek koniecznych do wydania decyzji. Z uwagi na spełnienie przesłanek, o jakich mowa w art. 5 ust. 5 w zw. z ust. 3b ustawy, organ pierwszej instancji zobligowany był wydać decyzję o zatrzymaniu stronie prawa jazdy. Odpowiadając na zarzuty odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że organy w niniejszym postępowaniu nie badają okoliczności takich, jak wskazane w odwołaniu. Weryfikacja, czy dłużnika alimentacyjnego można uznać za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych odbywa się w odrębnym postępowaniu, które poprzedza postępowanie w sprawie zatrzymania prawa jazdy i okoliczności te w postępowaniu dotyczącym zatrzymania prawa jazdy weryfikowane być już nie mogą. Organ zauważył przy tym, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt K 23/10 stwierdził, że art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zakresie, jakim stanowi, że organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego jest zgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasadą proporcjonalności. R. M. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Skarżący wyjaśnił, że nie był w stanie na bieżąco regulować zasądzonych alimentów, z uwagi na trudną sytuację rodzinną i finansową. Wskazał, że z zawodu jest kucharzem, w związku z pandemią COVID-19 stracił zatrudnienie. Obecnie nie ma stałej pracy, pracuje dorywczo w gastronomii a utrata prawa jazdy spowoduje jego całkowity upadek finansowy. Skarżący wskazał, że ma dwie córki z pierwszego związku. Rozwód z żoną nastąpił w 2019 r., na córki przepisał cały majątek czyli mieszkanie. Ma też córkę z wcześniejszego związku w wieku 3,5 lat oraz z obecnego związku córkę w wieku 2,5 lat. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać rozstrzygnięcie zapadłe w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami prawa procesowego, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Przepis art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a., stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając legalność zaskarżonej decyzji, w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, ponieważ decyzja wydana została bez wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej powoływanej jako "k.p.a.", w zakresie mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia orzeczenia o zatrzymaniu prawa jazdy skarżącemu wobec uznania go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do treści art. 5 ust. 3 ustawy w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił złożenia oświadczenia majątkowego, zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika, bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych, organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W myśl zaś art. 5 ust. 3b ustawy, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika, po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1444 i 1517). Z kolei zgodnie z art. 5 ust. 5 tej ustawy na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z powyższej regulacji wynika, iż badaniu przez organ w toku postępowania w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy, prowadzonego na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy podlega okoliczność czy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych została wydana i stała się ostateczna. Okoliczność ta stanowi zgodnie z art. 5 ust. 3b ustawy podstawę materialnoprawną wydania decyzji o jakiej mowa w tym przepisie. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 2 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Ol 473/16, organ w toku postępowania w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy prowadzonego na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy winien zweryfikować czy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest ostateczna, bowiem okoliczność ta stanowi wyłączną przesłankę wydania decyzji o jakiej mowa w tym przepisie. Wymogowi powyższemu orzekające w sprawie organy nie sprostały. Decyzja administracyjna staje się ostateczna, jeżeli nie przysługuje od niej odwołanie. Odwołanie, zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. strona może wnieść w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Ustawodawca w przepisach k.p.a. nie przewidział instytucji klauzuli stwierdzenia ostateczności decyzji. W związku z tym organ stosując normę art. art. 5 ust. 5 ustawy zobligowany jest do sprawdzenia, czy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stała się ostateczna. Organ nie dokonał ustaleń umożliwiających dokonanie oceny w tym zakresie. Informacja o ostateczności decyzji zawarta we wniosku Burmistrza Miasta z dnia 13 listopada 2020 r. o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego nie mogła być przez organ w okolicznościach niniejszej sprawy uznana za wystarczającą. Skarżący kwestionował bowiem swój udział w postępowaniu o uznanie za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz doręczenie mu decyzji kończącej to postępowanie. W aktach administracyjnych brak jest potwierdzenia, że decyzja o uznaniu skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych została skarżącemu doręczona osobiście, bądź też była prawidłowo awizowana w miejscu zamieszkania skarżącego z zachowaniem wymogów art. 44 § 1-3 k.p.a. i istniały podstawy do uznania jej doręczenia zastępczego w trybie art. 44 § 4 k.p.a. Brak wyjaśnienia przez organy orzekające w tej sprawie powyższych okoliczności skutkuje oceną, że w sprawie nie została ustalona kluczowa okoliczność jaką jest posiadanie przez decyzję Burmistrza Miasta z dnia 23 lipca 2020 r. przymiotu ostateczności, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji jako co najmniej przedwczesnej. W sytuacji gdyby decyzja Burmistrza Miasta z dnia 23 lipca 2020 r. nie została skutecznie doręczona będącemu jej jedynym adresatem R. M., nie uzyskałaby ona przymiotu ostateczności. W takim przypadku wniosek organu właściwego dłużnika o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy nie zasługiwałby na uwzględnienie. Podkreślić należy, że skarżący podnosił w toku postępowania administracyjnego okoliczność, że nie mieszka pod adresem w R. na jaki przesyłał korespondencję organ w postępowaniu w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wskazywał on, że już w trakcie postępowania o zasądzenie alimentów zmienił adres i od dawna zamieszkuje w G., organ winien zatem posiadać o tym wiedzę. Zaznaczenia w tym kontekście wymaga, że w toku postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzja korespondencja do skarżącego była kierowana na adres w G., poczynając od zawiadomienia o wszczęciu tego postępowania. Podkreślić należy, że organy orzekające w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy są uprawnione, a jednocześnie obowiązane jedynie do zbadania czy przedmiotowa decyzja o uznaniu za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uzyskała przymiot ostateczności, co winny uczynić w toku ponownego rozpoznania sprawy. Organy te nie są natomiast uprawnione do weryfikowania prawidłowości decyzji w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Weryfikacja w tym zakresie jest dokonywana w toku postępowania odwoławczego od takiej decyzji. Odnosząc się do argumentów skarżącego dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej wskazać należy, że ustawodawca nie uzależnił możliwości wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy od warunków materialnych i osobistych dłużnika alimentacyjnego. Organy wydając decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy nie mogły zatem uwzględnić podnoszonych przez skarżącego okoliczności dotyczących jego ciężkiej sytuacji osobistej i majątkowej. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy, uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku, winien zweryfikować czy decyzja Burmistrza Miasta z dnia 23 lipca 2020 r. o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uzyskała przymiot ostateczności. Wymaga to dokonania ustaleń dotyczących doręczenia decyzji skarżącemu oraz upływu terminu do wniesienia odwołania. Ustaleń powyższych organ winien dokonać poprzez zapoznanie się z aktami sprawy zakończonej wyżej wymienioną decyzją i zweryfikowanie skuteczności dokonanego doręczenia tej decyzji. Na podstawie art. 200 p.p.s.a. orzeczono o zwrocie skarżącemu kosztów postępowania – uiszczonego w sprawie wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł. Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenie sądu administracyjnego dostępne jest w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).