III SA/Gd 635/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie: Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.) Sędzia NSA Jacek Hyla Protokolant: starszy sekretarz sądowy Kinga Czernis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2017 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 7 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części orzekającej o utrzymaniu w mocy punktu drugiego decyzji Burmistrza [...] z dnia 20 kwietnia 2017 r. nr [...], 2. uchyla punkt drugi decyzji Burmistrza [...] z dnia 20 kwietnia 2017 r. nr [...]. Burmistrz Miasta C. decyzją z dnia 20 kwietnia 2017 r. nr [...] działając na podstawie art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1, pkt 3, pkt 10, pkt 11, pkt 17a, art. 4 ust. 1, ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 1, ust. 11, art. 6 ust. 1, art. 8 pkt 3a, art. 11a, art. 20 ust. 1 i ust. 2, art. 23, art. 24 ust. 2, art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 1 i ust. 2, art. 32 ust. 1d i ust 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.), § 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2015 r., poz. 2284), § 1 ust. 1 pkt 1, § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2015 r., poz. 1238), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), przyznał A. S. prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko do 5 lat - K. C., w kwocie 95,00 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 marca 2017 r. do dnia 31 października 2017 r.; odmówił wyżej wymienionej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na wyżej wskazany okres. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że A. S. (zwana dalej: "stroną", "skarżącą") złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka - K. C., ur. 20 listopada 2016 r. Z zaświadczenia Sądu Rejonowego w C. z dnia 13 lutego 2017 r., sygn. akt [...] wynika, że strona została ustanowiona opiekunem prawnym małoletniego K. C.. Strona jest osobą zamężną, a ojciec dziecka K. C. jest nieznany. Zgodnie z art. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; opiekunowi faktycznemu dziecka; osobie uczącej się. Stosownie do treści art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł, w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764,00 zł. W myśl art. 5 ust. 11 ww. ustawy w przypadku gdy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego, ustalając dochód uwzględnia się tylko dochód dziecka. K. C. nie posiada dochodu. Zgodnie z treścią art. 8 pkt 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych do zasiłku rodzinnego przysługuje dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Z kolei z art. 11a ustawy wynika, iż wskazany dodatek przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: drugi z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Definicja osoby samotnie wychowującej dziecko została zawarta w art. 3 pkt 17a ustawy i stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o osobie samotnie wychowującej dziecko - oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Bezspornie K. C. nie jest wychowywany z ojcem dziecka (ojciec dziecka jest nieznany), to jednak nie wystarcza do uzyskania przez stronę statusu osoby samotnie wychowującej dziecko. W świetle przytoczonej definicji art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, mówiącym o samotnym wychowywaniu dziecka przewidziano dwa kryteria, które muszą być spełnione łącznie: pierwszym jest stan cywilny osoby wychowującej dziecko, a drugim, że osoba odpowiadająca pierwszemu kryterium "wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka". Jak wynika zatem z literalnego brzmienia tego przepisu, stan cywilny "osoby zamężnej" nie mieści się w zakresie tej części definicji osoby samotnie wychowującej dziecko. Organ podkreślił, że definicja osoby samotnie wychowującej dziecko jest definicją legalną, pełną i zakresową. W szczególności oznacza to, że wskazano w niej wszystkie elementy zakresu definiowanego pojęcia. Zatem, jeżeli opiekun prawny nie może zostać uznany za osobę samotnie wychowującą dziecko (np. osoba zamężna), to nie spełnia przesłanek do otrzymania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podkreślając, że nie wychowuje i nie sprawuje opieki faktycznej, lecz tylko sprawuje opiekę prawną. W związku z tym uważa, że jej stan cywilny nie powinien mieć wpływu na utratę prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Matka dziecka - N. C. samotnie sprawuje opiekę faktyczną bez udziału ojca dziecka. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia 7 czerwca 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że definicja osoby samotnie wychowującej dziecko zawarta w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje, iż osobą samotnie wychowującej dziecko jest panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Z przepisów wynika, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie przysługuje każdemu rodzicowi, opiekunowi prawnemu lub faktycznemu samotnie wychowującemu dziecko. W tym celu konieczne jest nie tylko spełnienie przesłanki w postaci posiadania statusu osoby samotnie wychowującej dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy, ale również zaistnienie jednej z okoliczności, enumeratywnie wymienionych w art. 11a ust. 1 pkt 1-3 ustawy. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że strona jest prawnym opiekunem małoletniego K.. Tworzy ona gospodarstwo domowe wraz z mężem, natomiast matką K., jest nieletnia córka strony N. To właśnie N. sprawuje faktyczną opiekę nad synem. Strona pozostaje w związku małżeńskim oraz wychowuje małoletniego K. z jego niepełnoletnią matką. Co więcej, matka K. sprawuje opiekę faktyczną, a strona sprawuje jedynie opiekę prawną. Strona nie jest ani panną, ani wdową, ani osobą pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, ani osobą rozwiedzioną. W sprawie nie spełniona jest też przesłanka z art. 11a ust. 1 pkt 1-3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z powyższych względów, nie można uznać strony za osobę samotnie wychowującą dziecko. Wniosek o to świadczenie będzie mogła złożyć N. C. w chwili osiągnięcia pełnoletniości. A. S. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W uzasadnieniu wskazała, że w dniu 9 lutego 2017 r. została ustanowiona opiekunem prawnym K. C.. Matka biologiczna małoletniego K. dopiero w dniu 7 czerwca 2018 r. ukończy 18 lat nie może obecnie być opiekunem prawnym swojego dziecka. Ojciec biologiczny nie uznał dziecka. Skarżąca nie jest osobą spokrewnioną z małoletnim, mieszka pod innym adresem i nie sprawuje nad nim bezpośredniej opieki, nie jest rodziną zastępczą. N. C. samotnie wychowuje K. bez udziału ojca biologicznego. W tych okolicznościach należy uznać, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest niezgodne ze stanem faktycznym. Status osoby zamężnej nie ma wpływu na stan faktyczny dotyczący samotnego wychowywania K. przez matkę biologiczną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że złożona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem oceny Sądu są decyzje organów obu instancji, zaskarżone w części odmawiającej A. S. będącej opiekunem prawnym małoletniego K. C. przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2016 r., poz.1518 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 8 pkt 3a ustawy do zasiłku rodzinnego przysługuje dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Z kolei stosownie do art. 11a ust. 1 ustawy przedmiotowy dodatek przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Definicja legalna pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko" została zawarta w art. 3 pkt 17a ustawy, który stanowi, że osobą taką w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych jest: panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. W ocenie organu pierwszej instancji, zaaprobowanej przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, nie mogło dojść do przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka bowiem skarżąca jest mężatką i sprawuje opiekę prawną nad dzieckiem, które w rzeczywistości wychowuje jego małoletnia matka. Ojciec dziecka nie jest znany. Mając na względzie powyższe uwagi, Sąd uznał, że w realiach rozpoznawanej sprawy stanowisko organów nie jest prawidłowe. Zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje m.in. rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka. W niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka wystąpiła skarżąca będąca opiekunem prawnym małoletniego K. C., który jest synem małoletniej N. C.. Jak wynika z treści powołanych wyżej przepisów ustawa przyznaje opiekunowi prawnemu prawo do ubiegania się o przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku. Wszak do uprawnień i obowiązków opiekuna prawnego należy piecza nad małoletnim ( art. 155 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), na co składa się troska o wychowanie, kierowanie małoletnim oraz uzyskiwanie środków utrzymania i wychowania dziecka poprzez dokonywanie odpowiednich czynności faktycznych i prawnych. Organy nie zakwestionowały tego prawa przyznając skarżącej zasiłek rodzinny, odmówiły jednak przyznania ww. dodatku dokonując oceny istnienia przesłanek, o których mowa w art. 11a ust. 1 ustawy i odwołując się do ustawowej definicji osoby samotnie wychowującej dziecko. Odnosząc się do powyższego Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie ocena spełnienia tych przesłanek nie mogła być dokonywana w odniesieniu do osoby opiekuna prawnego. Wszak, jak sama skarżąca przyznała, nie sprawuje ona faktycznej opieki na dzieckiem, znajduje się ono natomiast pod opieką swojej matki, która go wychowuje i łoży na jego utrzymanie. Skarżąca podnosi, że nieprzyznanie dodatku jest krzywdzące dla samotnej matki. Sąd stoi na stanowisku, że w sytuacji, jaka ma miejsce w niniejszej sprawie, orzekając w przedmiocie przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, należało dokonać ustaleń i na ich podstawie dokonać oceny czy zostały spełnione przesłanki przyznania dodatku, o których mowa w art. 11a ust. 1 w związku z art. 3 pkt 17a ustawy, w odniesieniu do matki dziecka N. C.. Należy mieć bowiem na względzie, że przyznany zasiłek rodzinny wraz z dodatkami ma częściowo pokryć wydatki na utrzymanie dziecka ( art. 4 ust. 1 ustawy), zaś faktyczną opiekę nad nim sprawuje jego małoletnia matka, nie zaś opiekun prawny, który złożył wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych, działając w interesie małoletniego podopiecznego. Wskazane uchybienia powodują konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji w zaskarżonej części, zostały bowiem wydane z naruszeniem powołanych wyżej przepisów prawa materialnego i naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ administracji uwzględni powyższe rozważania Sądu. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.