III SA/Gd 67/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. J. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 kwietnia 2016 r. o sygn. akt III SA/Gd 67/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia 26 listopada 2015 r. nr [....] postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 kwietnia 2016 r. w mocy. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2016 r., wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia K. J. zwrócił się, we wniosku złożonym na urzędowym formularzu w dniu 15 lutego 2016 r., o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Według oświadczenia wnioskodawcy, nie posiada on żadnych nieruchomości, zaś ruchomości które są w jego posiadaniu zostały objęte zabezpieczeniem prokuratorskim. Działalność gospodarcza którą prowadzi nie przynosi żądnych dochodów. Z żoną ma ustanowioną począwszy od dnia 13 kwietnia 2008 r. rozdzielność majątkową i jest w separacji. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia 19 lutego 2016 r. referendarz sądowy wezwał stronę do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń: 1. odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych przez stronę i małżonkę dochodów w 2014 i 2015 r. oraz odpisów wszystkich złożonych przez małżonków zeznań podatkowych za rok 2014 i 2015 (tj. PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź też stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wszystkich dochodach uzyskanych przez małżonków za 2014 i 2015 rok; 2. odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za 2015 r. z tytułu prowadzonej przez stronę i małżonkę działalności gospodarczej; 3. odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez stronę i małżonkę działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7 i ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; 4. wyciągów ze wszystkich posiadanych przez stronę i małżonkę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, a także rachunków prowadzonych dla potrzeb wykonywanej przez wnioskodawcę i jego małżonkę działalności gospodarczej, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentu, z którego wynikałby stan "środków w kasie" w okresie ostatnich trzech miesięcy; 5. oświadczenia strony w przedmiocie miejsca zamieszkania, do kogo należy nieruchomość, kto jeszcze w niej zamieszkuje, kto ponosi koszty utrzymania w tym opłaty za media, jakiej wielkości są to wydatki – należy przedstawić kopie rachunków; 6. oświadczenia małżonki strony w przedmiocie jej majątku – wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro oraz pojazdów i maszyn; 7. oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na stronę i małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 8. zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez stronę lub małżonkę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość innych zobowiązań finansowych małżonków (wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów); 9. dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez stronę lub małżonkę kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, itp.). W odpowiedzi na powyższe wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca, nadesłał: - zeznanie PIT 36 L za rok 2014 wraz z informacją PIT B; - deklaracje VAT - 7 za miesiące listopad 2015 r. - styczeń 2016 r.; - wydruki z księgi przychodów i rozchodów za okres 1 stycznia 2015 r. - 31 stycznia 2016 r.; - potwierdzenia płatności (świadczenia telekomunikacyjne, paliwo gazowe, energia elektryczna); - zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę z dnia 16 lutego 2016 r.; - zawiadomienie o zajęciu środków transportu z dnia 30 września 2015 r.; - postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym z dnia 26 lipca 2011 r.; - postanowienia w przedmiocie rozłożenia na raty płatności przepadku korzyści majątkowej, grzywny oraz należności sądowych; - umowę ugody określającą zasady spłaty kredytu zawartą z [...] S.A. wraz z harmonogramem spłat kredytu; - dokumenty dotyczące kredytu udzielonego wnioskodawcy przez [...] S.A. Ponadto wnioskodawca nadesłał kopię sporządzonego aktu notarialnego o rozdzielności majątkowej. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania K. J. prawa pomocy w zakresie wynikającym z wniosku, uznając że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wydanego postanowienia referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca wbrew obowiązkowi w tej materii nie przedstawił jakichkolwiek informacji i danych majątkowych dotyczących jego małżonki, z którą – jak wynika ze zgromadzonych w sprawie dokumentów – prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, są w rozdzielności majątkowej i faktycznej separacji. Jednakże zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych pozostawanie przez małżonków w rozdzielności majątkowej czy też separacji faktycznej nie znosi z nich obowiązku wzajemnej pomocy. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza bowiem realizacji wzajemnych zobowiązań alimentacyjnych między małżonkami, w sytuacji gdy jedno z nich nie jest w stanie pokryć niezbędnych potrzeb. Niezależnie od powyższego referendarz sądowy zauważył, że analiza przedłożonych dokumentów bankowych, potwierdzeń wpłat za świadczenia telekomunikacyjne, paliwo gazowe i energię elektryczną oraz oświadczenia zawartego w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, prowadzi do wniosku, że wnioskodawca reguluje określone należności, chociaż w formularzu PPF zadeklarował, że nie osiąga jakichkolwiek dochodów. Okoliczność ta w oczywisty sposób kontrastuje ze wskazywaną, bardzo złą sytuacją materialną sugerując, że wnioskodawca musi posiadać nieujawnione w toku niniejszego postępowania źródła pozyskiwania środków pieniężnych. W konsekwencji stwierdzono, że żadne twierdzenia wnioskodawcy nie zostały poparte dokumentem. W ustawowym terminie K. J. wniósł od ww. postanowienia sprzeciw. We wniesionym sprzeciwie zakwestionował odmowę przyznania prawa pomocy wskazując, że z treści złożonego przez niego oświadczenia oraz dokumentów wynika brak możliwości opłacenia przez niego kosztów sądowych. Do sprzeciwu dołączył zeznanie PIT 36 za rok 2015 wraz z informacją PIT B żony. Zarządzaniem Sądu z dnia 12 maja 2016 r. wnioskodawca został wezwany do przedłożenia - w terminie 7 dni od dnia doręczenia przedmiotowego wezwania - następujących dokumentów i oświadczeń: - odpisów zeznań podatkowych wnioskodawcy za rok 2015 bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez wnioskodawcę w roku 2015; - oświadczenia wskazującego czy wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z innymi osobami poza małżonką; - oświadczenia w przedmiocie przybliżonej wysokości pomocy finansowej udzielonej wnioskodawcy przez córkę w okresie ostatnich 12 miesięcy; - oświadczenia wskazującego czy w okresie 1 stycznia 2013 r. – 1 stycznia 2016 r. wnioskodawca dokonywał jakichkolwiek rozporządzeń majątkowych (mających za przedmiot nieruchomości, środki transportu, udziały w spółkach, akcje oraz ruchomości o wartości przekraczającej 5.000 zł) na rzecz żony lub innych osób; jeżeli tak wnioskodawca winien przedłożyć kopie dokumentów potwierdzających dokonanie przedmiotowych czynności. - wobec złożenia jedynie PIT-36 za rok 2015 M. J. (żony) wzywa się dodatkowo do złożenia wyciągów i wykazów z posiadanych przez żonę wnioskodawcy rachunków bankowych (rachunków dla potrzeb prowadzonej działalności gospodarczej i osobistych, rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię (wszystkie wpłaty, wypłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku, gdy w okresie ostatnich trzech miesięcy posiadane przez żonę wnioskodawcy rachunki bankowe zostały zlikwidowane należy przedłożyć dokumenty potwierdzające ich zamknięcie. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została doręczona wnioskodawcy w dniu 30 maja 2016 r. (vide: zwrotne potwierdzenie odbioru). Zakreślony termin upłynął bezskutecznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 245 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie oświadczenia, obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Ocenie podlega, czy złożone przez wnioskodawcę oświadczenie jest wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest instytucją, stanowiącą wyjątek od zasady, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. W ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15, LEX nr 1640412). To na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna wykazać szczerą wolę współpracy z sądem i rzetelnie przedstawić swoją sytuację majątkową i finansową, nie zatajając żadnych istotnych faktów w tym zakresie. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia i dokumenty, Sąd pierwszej instancji uznał, że strona nie przedstawiła wszystkich informacji, o które została wezwana przez referendarza sadowego oraz nie nadesłała żądanych przez Sąd wezwaniem z dnia 12 maja 2016 r. dokumentów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Pomimo upływu wyznaczonego terminu sądowego, do dnia wydania niniejszego orzeczenia wnioskodawca nie nadesłał jakichkolwiek żądanych dokumentów ani oświadczeń. W tej sytuacji stwierdzić należało, iż wnioskodawca nie udowodnił dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu trafne są konkluzje referendarza, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, gdyż wnioskodawca, wbrew obowiązkowi dochowania należytej staranności, nie przedstawił swojej sytuacji w sposób wyczerpujący i pełny, lecz wybiórczo i fragmentarycznie, w sposób budzący szereg uzasadnionych wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością. Zaś analiza przedłożonych oświadczeń wnioskodawcy prowadzi do wniosku, że strona unika udzielenia pełnych i rzetelnych odpowiedzi na kierowane do niego wezwania. Sąd podziela również pogląd ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, a przywołany przez referendarza sądowego w treści postanowienia z dnia 14 kwietnia 2016 r., że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim (a w takim wnioskodawca nadal pozostaje) oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. W związku z powyższym Sąd odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, uznając przede wszystkim, że nie było możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, bowiem wnioskodawca - mimo wezwania - nie przedstawił wszystkich dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową, zaś przedstawione dokumenty i wyjaśnienia są niejasne oraz budzą uzasadnione wątpliwości. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.