III SA/Gd 679/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia 7 września 2012 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 października 2012 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na wyżej opisaną decyzję w kwocie 100 zł, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis tego zarządzenia doręczono skarżącemu w dniu 18 października 2012 r. Wnioskiem z dnia 19 października 2012 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 6 listopada 2012 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach odbywający karę pozbawienia wolności J. J. nie posiada jakichkolwiek środków finansowych i z tych powodów nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W związku z tym, iż oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 9 listopada 2012 r., wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania pisemnej informacji od Dyrektora Aresztu Śledczego w W. czy odbywający karę pozbawienia wolności J.J.: a) świadczy aktualnie lub świadczył pracę podczas odbywania kary; jeżeli tak, to jaki osiągnął z tego tytułu dochód i za jaki okres oraz jaka jest wysokość jego aktualnego dochodu miesięcznego; b) posiada aktualnie do dyspozycji jakiekolwiek środki pieniężne, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej, podania ich wysokości. Ponadto zobligowano wnioskodawcę do oświadczenia, czy w okresie ostatnich trzech lat wnosił do sądów powszechnych pozwy o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa, osobom prawnym lub osobom fizycznym (w tym przeciwko reprezentującym skarżącego pełnomocnikom procesowym). W przypadku odpowiedzi twierdzącej zobowiązano skarżącego do wskazania sądów, które rozpatrywały ww. sprawy w okresie ostatnich trzech lat, dat i sygnatur wydanych orzeczeń oraz podania informacji o treści zapadłych rozstrzygnięć z uwzględnieniem wysokości kwot zasądzonych oraz finalnie wypłaconych na jego rzecz. W odpowiedzi na powyższe wezwanie (datowanej na dzień 15 listopada 2012 r.) wnioskodawca nadesłał oświadczenie, zgodnie z którym we wskazanym okresie nie składał jakichkolwiek pozwów. Ponadto do akt sprawy nadesłano zaświadczenie wydane przez Dyrektora Aresztu Śledczego w W., z którego wynika że wnioskodawca posiada na koncie depozytowym (jako akumulację) kwotę 1.094,70 zł; z kolei łączna kwota zadłużenia wnioskodawcy z tytułu zajęć komorniczych wynosi 56.103,55 zł. Zarządzeniem z dnia 26 listopada 2012 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowego oświadczenia czy w okresie ostatnich trzech lat inicjował jakiekolwiek postępowania w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego; jeżeli tak – wnioskodawca zobligowany został do podania przed jakimi sądami przedmiotowe postępowania się toczyły, jakie zapadły w tych postępowaniach rozstrzygnięcia oraz jakie kwoty pieniężne w następstwie rozpoznania ewentualnych skarg zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone. W odpowiedzi na powyższe wezwanie (z dnia 4 grudnia 2012 r.) wnioskodawca nadesłał oświadczenie, w którym wskazał, że w podawanym okresie nie inicjował jakichkolwiek postępowań w ww. zakresie i nie uzyskał jakichkolwiek środków finansowych z tego tytułu. Zarządzeniem z dnia 14 grudnia 2012 r. włączono do akt przedmiotowej sprawy poświadczone za zgodność z oryginałem kserokopie: - pisma z dnia 10 grudnia 2012 r. Wiceprezes Sądu Okręgowego [...] złożonego do akt postępowania o sygnaturze III SA/Gd 116/12 tutejszego Sądu, z którego to pisma wynika, że sprawie o sygnaturze [...] prowadzonej w Wydziale I Cywilnym Sądu Okręgowego [...] zasądzono od pozwanego – Aresztu Śledczego w G. na rzecz powoda J. J. kwotę 3.000 zł przy czym wydany wyrok nie jest wyrokiem prawomocnym; ponadto postanowieniem z dnia 19 stycznia 2012 r. Sądu Okręgowego [...] (wydanym w sprawie o sygnaturze [...]) przyznano ww. kwotę 2.000 zł z tytułu przewlekłości postępowania sądowego prowadzonego przed Sądem Rejonowym [...]; - pismo z dnia 11 grudnia 2012 r. Kierownika Sekretariatu Wydziału III Sądu Apelacyjnego [...]z którego wynika, że J. J. wniósł do Sądu Apelacyjnego [...] trzy skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki i w żadnej z tych spraw nie zostało przyznane odszkodowanie pieniężne. W tym stanie należało wskazać, co następuje: W świetle art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uwagi na powyższą regulację normatywną to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że jego trudna sytuacja materialna uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Instytucja prawa pomocy gwarantująca prawo do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania stanowi bowiem odstępstwo od wyrażonej w art. 199 ww. ustawy generalnej zasady, w świetle której, poza wyjątkami określonymi w przepisie szczególnym, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie sądowoadministracyjnej. Co warte podkreślenia, referendarz sądowy nie jest zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych z uwagi na postawę danego wnioskodawcy nie jest możliwa. Takiej oceny nie sposób dokonać w niniejszej sprawie a przyczyną takiego stanu rzeczy jest postawa samego wnioskodawcy. Pierwszą okolicznością przemawiającą za odmową przyznania prawa pomocy jest niekompletność oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach wnioskodawcy. Warto bowiem zauważyć, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zawarto jakichkolwiek danych, które w istocie mogłyby obrazować sytuację majątkową wnioskodawcy. Wszystkie rubryki formularza PPF mające zobrazować ww. okoliczności faktyczne (tj. rubryki od 6 do 11) zostały przez wnioskodawcę wypełnione sformułowaniem "brak". Jedynie z zaświadczenia z dnia 12 listopada 2012 r. wydanego przez Dyrektora Aresztu Śledczego w W. wynika, że wnioskodawca odbywający karę pozbawienia wolności posiada jako akumulację określoną kwotę należności pieniężnych oraz zadłużenie w łącznej kwocie 56.103,55 zł. Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Co istotne, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy składane są pod reżimem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), o czym świadczy stosowne pouczenie zawarte w pkt 13 formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawcę odbywającego karę pozbawienia wolności - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też zarządzeniami z dnia 9 oraz 26 listopada 2012 r. zwrócono się do wnioskodawcy o jego uzupełnienie wskazując jakie oświadczenia należy w tej materii złożyć. Podkreślić należy, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy w postaci niedostarczenia dokumentów bądź niezłożenia wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Drugim aspektem jest wiarygodność samego wnioskodawcy. Referendarz rozpatrujący przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy uznał, że oświadczenia wnioskodawcy składane w prowadzonym postępowaniu, w tym te dotyczące braku inicjowania określonych postępowań sądowych są z oczywistych względów niewiarygodne i jako takie – w kontekście niewyjaśnienia sytuacji materialnej wnioskodawcy - rzutować muszą na odmowę przyznania prawa pomocy. W pierwszej kolejności należy wskazać, że aktach sprawy III SA/Gd 437/11 prowadzonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku znajduje się oświadczenie wnioskodawcy datowane na dzień 4 listopada 2011 r., w świetle którego wnioskodawca jest inicjatorem ponad 6 tysięcy spraw sądowych. Referendarzowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z urzędu znany jest z kolei fakt ciągłego inicjowania przez wnioskodawcę postępowań cywilnych zmierzających do uzyskania określonych środków pieniężnych tytułem odszkodowania. W postępowaniach tych w charakterze pozwanych występują najczęściej pełnomocnicy procesowi udzielający mu pomocy prawnej z urzędu. Co nadto istotne, ww. informacje uzyskane z sądów powszechnych wskazują, iż: - w sprawie [...] na rzecz powoda J. J. Sąd Okręgowy [...]zasądził kwotę 3.000 zł; - postanowieniem z dnia 19 stycznia 2012 r. Sądu Okręgowego [...] (wydanym w sprawie o sygnaturze [...]) przyznano ww. kwotę 2.000 zł z tytułu przewlekłości postępowania sądowego prowadzonego przed Sądem Rejonowym [...]; - natomiast w trzech sprawach wniesionych do Sądu Apelacyjnego [...] na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki nie zostało przyznane odszkodowanie pieniężne. Przedmiotowe okoliczności faktyczne - w zestawieniu z oświadczeniami wnioskodawcy zawartymi w pismach z dnia 15 listopada i z dnia 4 grudnia 2012 r., iż w okresie ostatnich trzech lat wnioskodawca: nie inicjował jakichkolwiek postępowań sądowych o zapłatę lub odszkodowanie; nie pozywał pełnomocników procesowych oraz nie inicjował jakichkolwiek postępowań dotyczących przewlekłości postępowania sądowego przemawiają za uznaniem, że wnioskodawca jest osobą niewiarygodną, która stara się w sposób selektywny i niepełny przedstawiać swoją sytuację materialną. W ocenie referendarza ewentualne należności pieniężne (zasądzone w procesach sądowych o zapłatę lub o odszkodowanie bądź kwoty przyznane w postępowaniach dotyczących przewlekłości postępowania sądowego, które wbrew temu co twierdzi wnioskodawca były i są prowadzone) muszą rzutować na kwestię zasadności ubiegania się przez wnioskodawcę o przyznanie prawa pomocy. Ponadto w sytuacji gdy wnioskodawca jest osobą pozbawioną wolności jedynie pełne, rzetelne dane dotyczące kwot zasądzonych odszkodowań pieniężnych i przyznanych świadczeń podane przez samego wnioskodawcę mogą stanowić dla referendarza podstawę do oceny, czy wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uwagi na wyżej opisaną postawę wnioskodawcy w rozpatrywanej sprawie nie można w istocie ustalić jaki jest rzeczywisty stan majątkowy wnioskodawcy. Wnioskodawca w mnogości rozmaitych postępowań składa bowiem sprzeczne, wykluczające się wzajemnie oświadczenia, wprowadzając w istocie instytucje wymiaru sprawiedliwości w błąd. Co warte podkreślenia, użycie w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sformułowanie "[...] gdy osoba ta wykaże [...]" oznacza, że to wyłącznie na stronie wnioskującej o prawo pomocy spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona powinna zatem podejmować wszelkie czynności, które przekonałyby referendarza czy też sąd co do zasadności złożonego wniosku. Pozytywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem jedynie od tego, co zostanie przez niego wykazane. Jeżeli wnioskodawca w toku prowadzonego postępowania podaje informacje dalece odbiegające od rzeczywistości, względnie przedstawia swoją sytuację materialną w sposób lakoniczny bądź sprzeczny akcentując wyłącznie te informacje, które mogą świadczyć o jego trudnej sytuacji (np.: przesyła zaświadczenie o stanie środków pieniężnych wydane przez dyrektora jednostki penitencjarnej) referendarz nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku w przedmiocie przyznania prawa pomocy (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2012 r.; sygn. akt II OZ 458/12; orzeczenia.nsa.gov.pl). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma bowiem – czego wnioskodawca zdaje się nie dostrzegać - charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym, wyżej wskazanym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpatrywanym przypadku wnioskodawca nie dokonał wszelkich starań, by w sposób zgodny z rzeczywistością i zupełny zobrazować swoją sytuację finansową. Tym samym dokonanie dogłębnej analizy sytuacji finansowej wnioskodawcy zostało na tle ww. realiów uniemożliwione przez niego samego. W reasumpcji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia odmawiając przyznania prawa pomocy.