III SA/Gd 679/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia 7 września 2012 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych postanawia umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 2 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę J. J. na decyzję Wojewody z dnia 7 września 2012 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych. Wydane postanowienie uprawomocniło się w dniu 12 października 2013 r. Postanowieniem z dnia 21 października 2015 r. (sygn. akt II OZ 974/15) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie J. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 sierpnia 2015 r., mocą którego odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z uwagi na powyższe rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 listopada 2015 r. (doręczonym w dniu 10 listopada 2015 r. – dowód doręczenia; potwierdzenie odbioru - k. 899 akt sprawy) wnioskodawca został wezwany do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 1.426 zł od złożonego uprzednio wniosku o wykonanie i doręczenie kserokopii dokumentów z akt sprawy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie J. J. wnioskiem nadanym w dniu 12 listopada 2015 r. (k. 885 akt sprawy), uzupełnionym poprzez złożenie w dniu 30 listopada 2015 r. w administracji zakładu karnego urzędowego formularza PPF, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uwzględniwszy planowaną przez wnioskodawcę czynność procesową oraz realia faktyczne rozpatrywanej sprawy uznano, co następuje. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Powyższa regulacja normatywna oznacza, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadniczo dopuszczalny w każdym stadium postępowania sądowego, aż do zakończenia sprawy prawomocnym orzeczeniem - wyrokiem lub postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie. W orzecznictwie sadów administracyjnych wskazuje się ponadto, że przez użyte w wyżej wskazanym przepisie określenie "tok postępowania" należy rozumieć także postępowanie, które zostało zainicjowane przez stronę postępowania po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. W tym sensie za dopuszczalne należy uznać złożenie wniosku o prawo pomocy w celu wzruszenia prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, na przykład poprzez złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego czy też skargi o wznowienie postępowania. W takim postępowaniu strona nie powinna być pozbawiona możliwości skorzystania z profesjonalnej pomocy prawnej z urzędu, jeżeli tylko spełnia przesłanki otrzymania takiej pomocy (zob. w tej materii: m.in.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 2013 r.; sygn. akt II OZ 49/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Sądy administracyjne powinny brać bowiem pod uwagę, że prawo pomocy ma umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania i w ten sposób stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu gwarantowanej w świetle art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). W realiach niniejszej sprawy wskazany przypadek nie ma jednakże miejsca. Należy mieć bowiem na uwadze, że wnioskodawca kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym złożył nie w celu wzruszenia prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie (a więc w celu dochodzenia swoich praw w prowadzonym postępowaniu) lecz w następstwie otrzymania wezwania przewodniczącego wydziału orzeczniczego wzywającego go do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za wykonanie i doręczenie żądanych kserokopii z akt sprawy. Trudno zaś uznać aby wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za "sporządzenie i doręczenie [...] odpisów dokumentów z akt sprawy w całości bez kopert [...]" (vide: treść wniosku z dnia 16 września 2015 r. – k. 857 akt sprawy) stanowiło po uprawomocnieniu się postanowienia kończącego postępowanie czynność związaną bezpośrednio z dochodzeniem przez stronę swoich praw w prowadzonym postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. w tej materii: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Ke 684/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl.). Co równie ważne, w dniu złożenia ww. wniosku na urzędowym formularzu PPF wnioskodawca miał pełną świadomość co do tego, że postępowanie sądowe w niniejszej sprawie jest już prawomocnie zakończone. Fakt ten podniesiony został m.in. w pisemnej informacji skierowanej do skarżącego w dniu 24 marca 2015 r. w trybie art. 6 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (k. 777 akt sprawy). Powyższe okoliczności w zestawieniu z treścią art. 243 § 1 zdanie pierwsze in fine ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadniają w reasumpcji uznanie, że wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowiący następstwo wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej uznać należy za niedopuszczalny, w sytuacji gdy wnioskodawca składa go już po uprawomocnieniu się postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (por. w tej materii: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 maja 2006 r., sygn. akt II GZ 51/06; z dnia 4 lipca 2006 r., sygn. akt II OZ 684/06; z dnia 15 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 749/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. art. 249a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Uznawszy, że przedmiotowa okoliczność zachodzi w rozpatrywanym przypadku referendarz sądowy działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 243 § 1 zdanie pierwsze in fine i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia umarzając postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy.