III SA/Gd 687/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 17 sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Wnioskiem z dnia 21 maja 2012 r. K. R. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o pomoc w formie zasiłku celowego na zakup leków i żywności. Wnioskodawca wskazał, że jego comiesięczny dochód stanowi renta w wysokości 300 zł. Decyzją z dnia 2 lipca 2012 r. nr [...], wydaną w oparciu o art. 2 ust. 1, art. 3, art. 39, art. 41, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.; dalej ustawa o pomocy społecznej), rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2011 r. Nr 27, poz. 138) oraz art.104 K.p.a., Burmistrz Miasta odmówił K. R. udzielenia zasiłku celowego na zakup leków oraz żywności. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał, że w toku postępowania ustalono, iż K. R. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 983,39 zł, które było przyznane do 31 maja 2012r. i z którego były potrącane zobowiązania komornicze w wysokości 676,60 zł, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą przewlekle chorą i wydaje na leki około 160 zł miesięcznie. W ocenie organu regulacja normatywna zawarta w ustawie o pomocy społecznej uniemożliwia przyznanie bezzwrotnego zasiłku celowego w sytuacji, gdy dochód wnioskodawcy przekracza określone kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Organ nadto stwierdził, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzą jakiekolwiek szczególne okoliczności, które umożliwiałyby przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Ponadto dochód wnioskodawcy nie może być pomniejszony o zajęcia komornicze z uwagi na to, że są to zaległe alimenty świadczone na rzecz instytucji, nie zaś alimenty świadczone na rzecz innych osób, tj. dzieci. Decyzją z dnia 17 sierpnia 2012 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez K. R., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 2 lipca 2012 r. W ocenie SKO, dochód wnioskodawcy przekracza określone w ustawie o pomocy społecznej kryterium dochodowe. Zaległości potrącane na likwidację Funduszu Alimentacyjnego nie mogą być odliczane od dochodu uzyskanego w danym miesiącu. Organ odwoławczy uznał, że w przypadku wnioskodawcy, który korzystał z różnych form pomocy, nie zachodzą jakiekolwiek szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Ponadto, wnioskodawca nie współdziałał z organem w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku K. R. zarzucił organom obu instancji brak odniesienia się do wydanego w jego sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (sygn. akt III SA/Gd 36/12). Skarżący wniósł o zobligowanie organów do wykonania tego orzeczenia. Wyraził nadto przekonanie, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej przysługuje mu prawo do świadczeń pieniężnych, gdyż jego dochód nie przekracza kwoty 477 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Gd 717/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi K. R. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 sierpnia 2012 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia 2 lipca 2012 r. nr [...]. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z istotnym naruszeniem przepisów prawa materialnego, polegającym na ustaleniu dochodu skarżącego z wyłączeniem – wynikającego z art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej – obowiązku pomniejszenia dochodu o kwotę alimentów zapłaconych za pośrednictwem komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne. Sąd pierwszej instancji uznał, że w następstwie niewłaściwej wykładni przepisów prawa materialnego organy obu instancji, z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a., nie podjęły czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Równocześnie stwierdził, że nie jest, w aktualnym stanie sprawy, możliwe dokonanie oceny, jaki wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie miało to naruszenie. Zwrócił uwagę, że ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia komornika sądowego nie wynika, jakie składniki złożyły się na dokonaną przez komornika kwotę potrącenia. Okoliczność ta ma – jego zdaniem – o tyle istotne znaczenie, że do alimentów podlegających odliczeniu od dochodu nie można zaliczyć kosztów związanych z ich egzekucją (np. kosztów komornika), odsetek czy kwot stanowiących spłatę należności względem funduszu innych niż wypłacone alimenty. Analiza znajdującej się w aktach decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 listopada 2011 r. nr [...] pozwoliła sądowi pierwszej instancji stwierdzić, że na kwoty stanowiące spłatę należności względem funduszu (innych niż alimenty) składa się 5% opłat na pokrycie kosztów związanych z działalnością funduszu za okres od dnia 1 lutego 1992 r. do 30 kwietnia 2004 r. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wniesionej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wyrokiem z dnia 21 maja 2014r., sygn. akt I OSK 571/13 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej ustawodawca sprecyzował, co należy rozumieć przez pojęcie dochodu na potrzeby ustalenia kryterium dochodowego stanowiącego warunek ubiegania się o zasiłek celowy. W przepisie tym zawarty jest zamknięty katalog obciążeń, o które pomniejszany jest dochód osoby występującej o świadczenie z pomocy społecznej. W tym katalogu ustawodawca wymienił – z jednej strony – obciążenia publicznoprawne w postaci podatku dochodowego od osób fizycznych (art. 8 ust. 3 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej) oraz w postaci składek na ubezpieczenia zdrowotne i społeczne (art. 8 ust. 3 pkt 2 tej ustawy), z drugiej zaś – wyjątkowo – obciążenie o charakterze prywatnoprawnym. tj. świadczenie alimentacyjne (art. 8 ust. 3 pkt 3 tej ustawy). Nie ulega wątpliwości, że choć unormowanie zawarte w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej ma silne uzasadnienie aksjologiczne (interes uprawnionego do alimentacji), to jednak – jako wyjątek – nie może być interpretowane rozszerzająco. Z pomniejszenia dochodu korzystać może tylko ten zobowiązany, który świadczy alimenty w terminie, bowiem istota alimentów polega na ich regularnym świadczeniu. W innym wypadku z wyjątkowego pomniejszenia dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej korzystałyby osoby, które nie dostarczają uprawnionym środków utrzymania na bieżąco. Z art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, że kwota alimentów świadczonych na rzecz innych osób pomniejsza sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. W aspekcie temporalnym zasadnicze znaczenie dla stosowania tego przepisu ma zatem miesiąc poprzedzający złożenie wniosku. Analiza art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej pozwala stwierdzić, że dotyczy on alimentów, które były przez osobę ubiegającą się o zasiłek świadczone, po pierwsze, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, po drugie, w celu spełnienia obowiązku alimentacyjnego dotyczącego tego miesiąca. Brak jest zatem podstaw do pomniejszenia przychodu o dług wobec Funduszu Alimentacyjnego. W ocenie Sądu trafny jest przedstawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 7 i art. 77 K.p.a., które to naruszenie polega na uwzględnieniu skargi w oparciu o błędne stwierdzenie, że zaskarżona decyzja Kolegium została wydana wbrew normom wywodzonym z art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej oraz normom prawa o postępowaniu, a to: art. 7 i art. 77 k.p.a. Zdaniem Sądu właściwa wykładnia art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej pozwoliła organom obu instancji dokonać prawidłowego wyliczenia dochodu K. R. i tym samym doprowadziła je do przeprowadzenia postępowania dowodowego w pełnym zakresie oraz do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Jego należyta ocena pozwoliła na stwierdzenie, że ubiegający się o zasiłek celowy K. R. przekroczył próg dochodowy osoby samotnie gospodarującej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W niniejszej sprawie K. R., kwestionował decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 sierpnia 2012 r., utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia 2 lipca 2012 r. odmawiającą przyznania pomocy w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowił przepis art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z zm.) - zwanej w dalszej części uzasadnienia ustawą. Przepis art. 41 ustawy stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 2 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Istota przyznawania specjalnego zasiłku celowego polega na tym, że osoba znajdująca się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, mimo iż jej dochód przekracza kryterium dochodowe, może ubiegać się o zasiłek w przypadku szczególnie uzasadnionym w formach określonych w pkt 1) i w pkt 2) art. 41 ustawy. W przedmiotowej sprawie organy prawidłowo ustaliły, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, jest częściowo niezdolny do pracy, a uzyskiwany przez niego dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, tj. kwotę 477 zł. Opierając się na zaświadczeniu ZUS z dnia 5 czerwca 2012 r. stwierdzono, że w miesiącu czerwcu skarżący otrzymał świadczenie rentowe z ZUS w wysokości 1160,76 zł, z którego potrącono kwotę 676,60 zł z tytułu jego zaległości dla likwidatora Funduszu Alimentacyjnego. Dochód ustalono odejmując od przychodu kwotę 177,47 zł, która stanowiła zaliczkę na podatek i składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Ustalony przez organy dochód skarżącego w miesiącu kwietniu wynosił więc 983,39 zł. Organ odwoławczy podkreślił, że zaległości alimentacyjne nie są świadczeniem, które mogą wpływać na wysokość dochodu osoby uprawnionej do świadczeń z pomocy społecznej. Podobnie organ I instancji stwierdził, że dochód wnioskodawcy nie może być pomniejszony o zajęcia komornicze z uwagi na to, że są to zaległe alimenty świadczone na rzecz instytucji a nie alimenty świadczone na rzecz innych osób, tj. dzieci. W myśl art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Należy zgodzić się z poglądem wyrażanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że unormowanie zawarte w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, chroniące interes uprawnionego do alimentacji nie może być interpretowane rozszerzająco. Jak wskazał NSA w ocenie prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 maja 2014 r. z pomniejszenia dochodu korzystać może tylko ten zobowiązany, który świadczy alimenty w terminie, bowiem istota alimentów polega na ich regularnym świadczeniu. Brak jest zatem podstaw do pomniejszenia dochodu skarżącego o dług wobec Funduszu Alimentacyjnego, związany z zaniechaniem płacenia przez niego alimentów w terminie, w wymaganej wysokości na rzecz osoby uprawnionej. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który pozostaje związany powołanym wyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego organy administracji obu instancji dokonały prawidłowego wyliczenia dochodu K. R. i zasadnie stwierdziły, że przekroczył on próg kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, warunkujący przyznanie świadczenia . Mając na uwadze powyższe, Sąd nie stwierdzając naruszenia przez organ odwoławczy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.