III SA/Gd 691/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji dotyczącej zezwolenia na zajęcie pasa drogowego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W następstwie doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w kwocie 200 zł M. K. wnioskiem z dnia 18 września 2015 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 5 października 2015 r., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) oświadczeniu o stanie rodzinnym wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z trojgiem dzieci i "osobą je wychowującą". Z kolei w świetle oświadczenia o majątku i dochodach wnioskodawca uzyskuje dochody z tytułu usługowej działalności gospodarczej, które przeznacza na utrzymanie rodziny. Ponadto wnioskodawca wskazał, że jest właścicielem mieszkania o powierzchni 74 m2 oraz dwóch lokali o powierzchni 61 i 242 m2. Jednocześnie wnioskodawca oświadczył, że nie posiada jakichkolwiek oszczędności oraz papierów wartościowych. Odnosząc się do posiadanych przedmiotów wartościowych wnioskodawca wskazał, że posiada maszyny i urządzenia wykorzystywane przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Z uwagi na istniejące wątpliwości co do aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 października 2015 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawcy i jego żony/konkubiny za rok 2014 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok; b) odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz – w przypadku gdy jest on podatnikiem VAT – odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7; odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; c) oświadczenia, czy w związku z posiadaniem dwóch lokali użytkowych wskazanych w rubryce nr 7.1. formularza PPF wnioskodawca osiąga dochody z tytułu ich najmu (dzierżawy); jeżeli tak wnioskodawca winien był przedłożyć dokumenty obrazujące ich miesięczną wysokość; d) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego żonę/konkubinę pojazdów mechanicznych, w tym samochodów osobowych i ciężarowych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); e) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę/konkubinę rachunków bankowych (rachunków dla potrzeb prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej i osobistych, rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię (wszystkie wpłaty, wypłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku, gdy wnioskodawca w okresie ostatnich sześciu miesięcy zlikwidował posiadane rachunki bankowe winien był przedłożyć dokumenty potwierdzające ich zamknięcie; f) oświadczenia żony/konkubiny wnioskodawcy w przedmiocie nieosiągania przez nią dochodów (w tym z tytułu umów o pracę, umów zleceń, umów o dzieło, z wykonywanej działalności gospodarczej), a w przypadku gdy ma ona status osoby bezrobotnej – przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (decyzja / zaświadczenie z właściwego urzędu pracy); w przypadku, gdy ww. osoba osiąga dochody należało przedłożyć dokumenty obrazujące ich źródło oraz miesięczną wysokość z okresu ostatnich trzech miesięcy (w kwocie brutto i netto); g) oświadczenia złożonego przez żonę/konkubinę wnioskodawcy w przedmiocie posiadanych przez nią nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł; h) oświadczenia, czy wnioskodawca lub jego żona/konkubina w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystali ze świadczeń pomocy społecznej (w tym z zasiłków rodzinnych); jeżeli tak – wnioskodawca winien był przedłożyć dowody, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres na jaki pomoc została przyznana (decyzja / zaświadczenie); i) oświadczenia, czy wnioskodawca lub jego żona/konkubina otrzymują (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową lub rzeczową od rodziny lub innych osób prywatnych; jeżeli tak – wnioskodawca winien był wskazać wysokość, rodzaj i częstotliwość udzielanej pomocy wraz z dowodami potwierdzającymi tę okoliczność (oświadczenie osoby udzielającej pomocy); j) w związku z zamieszkiwaniem przez wnioskodawcę pod wspólnym adresem z W. K. (i prowadzeniem pod wskazanym adresem działalności gospodarczej) wskazania, czy wnioskodawca partycypuje w kosztach związanych z eksploatacją domu (opłatach za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, inne), a jeśli tak to w jakiej wysokości miesięcznie, przy czym kwota wydatków z tego tytułu winna była zostać udokumentowana; jeżeli wnioskodawca wraz z rodziną zamieszkuje osobno wnioskodawca winien był przedłożyć dokumenty obrazujące wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.); k) oświadczenia, czy wnioskodawca posiada zadłużenie wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, gminy, instytucji finansowych, dostawców mediów i innych podmiotów; jeżeli tak wnioskodawca winien był przedłożyć dokumenty obrazujące aktualny stan zadłużenia. W wezwaniu wskazano skarżącemu, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 14 października 2015 r. (dowód: potwierdzenie odbioru podpisane przez dorosłego domownika; akta sprawy – k. 39). Skarżący żadnego z wymaganych dokumentów ani oświadczeń nie przedłożył w przewidzianym terminie. Z uwagi na fakt, iż ww. oświadczenia i dokumenty nie zostały przedłożone w zakreślonym terminie referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowieniem z dnia 6 listopada 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Odpis ww. postanowienia został skarżącemu skutecznie doręczony w dniu 12 listopada 2015 r. W dniu 19 listopada 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, żądając zmiany postanowienia i przyznania prawa pomocy. Sprzeciw nie zawiera uzasadnienia. Dołączono do niego jedynie wydane w 2014 r. dokumenty tj.: zawiadomienie o zajęciu środka transportu oraz postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - w brzmieniu dotychczasowym (zob. art. 2 zdanie drugie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2015 r., poz. 658) - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Powyższa regulacja oznacza, że skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy postanowienia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu. Oceniając złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd wskazuje, że w świetle art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ze przywołanej regulacji normatywnej wynika, że wykazanie powyższych okoliczności należy do strony wnioskującej. Prawa pomocy należy zaś odmówić, jeżeli podawane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami i oświadczeniami dotyczącymi majątku i dochodów. O dostatecznym wykazaniu okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd (referendarz), który w razie danych niewystarczających do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 ww. ustawy wezwać wnioskodawcę do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Mając na uwadze powyższą regulację jak i ww. okoliczności faktyczne stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd nie prowadzi dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, wyłączną sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe zapatrywanie należy wskazać, że w ukierunkowanym na weryfikację danych zawartych w formularzu PPF zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 9 października 2015 r. wskazano precyzyjnie, jakie okoliczności wymagają jedynie złożenia przez wnioskodawcę określonego oświadczenia, a jakie przedstawienia dokumentów źródłowych. Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który jako podstawa ww. zarządzenia miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź niezbyt wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por.: B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawachadministracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Z uwagi na to, iż na stosowne wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca w żaden sposób nie odpowiedział, Sąd nie jest w stanie zweryfikować bardzo ogólnych informacji podanych w formularzu PPF. Nie wiadomo m.in., jak wygląda rzeczywista relacja wysokości dochodów wnioskodawcy i jego żony/konkubiny do comiesięcznych kosztów utrzymania. Wnioskodawca oświadczył, że uzyskuje dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, posiada kilka nieruchomości (mieszkanie, dwa lokale, zakład usługowy z działką rolną) oraz przedmioty wartościowe w postaci sprzętu, maszyn, narzędzi i środków transportowych niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej. Pomimo wezwania o okazanie dokumentów, które pozwoliłyby ustalić rzeczywistą sytuację majątkową wnioskodawcy i osób z którymi wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe, dokumenty te nie zostały przedłożone. Wątpliwości powyższych wnioskodawca nie rozwiał również na etapie składania sprzeciwu od postanowienia referendarskiego. Do sprzeciwu dołączono bowiem dokumenty, które nie są nieaktualne i odnoszą się jedynie do sfery zobowiązań wnioskodawcy, a zatem nie pozwalają na ustalenie dochodów. Sąd podkreśla, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Tymczasem skarżący wykonał takie wezwanie w sposób wybiórczy i bardzo okrojony. Przedłożył mianowicie tylko te dokumenty objęte wezwaniem, które eksponują jego problemy, tj. prowadzone względem wnioskodawcy w 2014 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] postępowanie egzekucyjne. Z przedłożonych dokumentów nie wynika jednak nawet to, czy prowadzona egzekucja okazała się względem dłużnika nieskuteczna. Starając się o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca pominął zaś pozostałe dokumenty, które zobrazowałyby jego sytuację majątkową i rodzinną w pozostałych aspektach. Zaznaczyć trzeba, że sytuacja ta budzi w tym zakresie wątpliwości, które powinny być wyjaśnione, zwłaszcza iż część spośród nich wynika z oświadczeń strony. Przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie może mieć miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Oznacza to, że rozpoznając wniosek Sąd nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy i osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym w jakikolwiek sposób domniemywać. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się na tym tle, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Istniejące rozbieżności, nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Niezależnie od ww. postawy samego wnioskodawcy należy również zauważyć, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma z założenia charakter wyjątkowy i stosowane może być jedynie względem podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, to jest bezrobotnych bez prawa do zasiłku czy osób korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Analiza pobieżnych danych przedstawionych w formularzu PPF nie daje jakichkolwiek podstaw do uznania, że wnioskodawca, który uzyskuje dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej i posiada majątek w postaci kilku nieruchomości, może by zaliczony do którejkolwiek z ww. kategorii podmiotów. W złożonym sprzeciwie wnioskodawca poza stwierdzeniem, że żąda przyznania prawa pomocy, nie podał żadnych argumentów, z powodu których takie rozstrzygnięcie powinno zostać podjęte przez Sąd. Jak wskazano wyżej, gromadzone w sprawie dokumenty nie pozwalają natomiast na przyjęcie, aby sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwalała mu ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W konsekwencji powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 260 w zw. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.