III SA/Gd 70/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia 18 listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca E. K. załączyła do skargi sporządzony na formularzu urzędowym PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych w wysokości 400 zł, gdyż przekracza to jej możliwości finansowe. Z oświadczeń zawartych we wniosku wynika, że wnioskodawczyni jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 0,35 ha oraz samochodu marki Volkswagen T5, posiada oszczędności w kwocie 3.000 zł oraz osiąga dochód z działalności gospodarczej w wysokości 6.012,48 zł miesięcznie. We wspólnym gospodarstwie domowym wraz z wnioskodawczynią pozostaje mąż i dwoje małoletnich dzieci. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie częściowym, w tym przez zwolnienie od kosztów sądowych, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zwolnienie od kosztów sądowych w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić tych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005 r., sygn. akt. FZ 794/04). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na pozostałych podatników. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. post. SN. z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84 i post. NSA z dnia 10.01.2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Podkreślić również należy, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru powszechnego i winno być stosowane w szczególności w stosunku do osób samotnych, bez majątku, czy też takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są całkowicie możliwości zdobycia środków do życia. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004 r., sygn. akt. OZ 862/04). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Jeśli oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., nie wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem mimo niewykazania wysokości miesięcznych zobowiązań i stałych wydatków, pozostałe oświadczenia wnioskodawczyni były wystarczające do rozpoznania wniosku. W ocenie referendarza sądowego sytuacja majątkowa wnioskodawczyni pozwala jej na partycypowanie w kosztach sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do kwoty 400 zł wpisu sądowego od skargi. Nie można bowiem wnioskodawczyni zaliczyć do osób bez majątku oraz takich, które są całkowicie pozbawione możliwości zdobycia środków do życia. Prowadzi ona bowiem działalność gospodarczą pod nazwą Pizzeria "Emka" w Przechlewie, a z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że status wnioskodawczyni jako przedsiębiorcy jest określony jako aktywny. Wnioskodawczyni zadeklarowała fakt uzyskiwania dochodu z działalności gospodarczej w wysokości 6.012,48 zł netto miesięcznie, posiadanie kwoty 3.000 zł oszczędności, a nadto wskazała, że jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 0,35 ha, jak również pojazdu mechanicznego. Wobec przedstawionej sytuacji dochodowej i majątkowej wnioskodawczyni zbędnym było wzywanie wnioskodawczyni do wykazania strony wydatkowej jej sytuacji materialnej. Wnioskodawczyni z osiąganych dochodów i zgromadzonych oszczędności jest bowiem w stanie pokryć jednocześnie ewentualne koszty utrzymania siebie i rodziny, jak również pokryć koszty sądowe należne na obecnym etapie postępowania. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.